نکات تفسیری جزء 30/ سوره مبارکه همزه
مسائل اخلاقی جزء دین است و انسان مؤمن، باید زبان و نگاه خود را کنترل کند. نیشِ زبان و طعنه زدن، از گناهان کبیره است، زیرا درباره آن وعده عذاب آمده است.
سوره «همزه» از کسانی سخن میگوید که تمام همت خود را متوجه جمع مال کرده و تمام ارزشهای وجودی انسان را در آن خلاصه میکنند، سپس نسبت به کسانی که دستشان از آن خالی است، به دیده حقارت مینگرند و آنها را به باد استهزا میگیرند.
و در پایان سوره از سرنوشت دردناک آنها سخن میگوید که چگونه به صورت حقارتآمیزی در دوزخ پرتاب میشوند و آتشسوزان جهنم قبل از هر چیز بر قلب آنها مسلط میگردد و روح و جان آنها را به آتش میکشد.
«هُمَزَةٍ» معنای عیب جویی از طریق چشم و ابرو و اشاره است. «لمز» به معنای عیبجویی با زبان است.
عیبجویی و طعنه به هر نحو و شکل ممنوع و حرام است. غیابی یا حضوری، با زبان یا اشاره، شوخی یا جدی، کوچک یا بزرگ مربوط به کار و صنعت یا آفرینش طبیعت.
برخی افراد از شمارش اموال خود، به رخ کشیدن آن و سرگرم شدن به آن لذت میبرند و گمان میکنند این ثروت همیشگی است و آنها را برای همیشه در دنیا نگه میدارد و دیگر بیماری و مرگ به سراغ آنها نمیآید. قرآن این دیدگاه را مذمّت کرده و میفرماید: این نگاه به دنیا، انسان را دوزخی میکند. وگرنه داشتن مال دنیا و بهره بردن از آن مذمّتی ندارد. در لسان قرآن اگر بعد از توجه به خدا به سراغ مال رفتید، ارزش است، ولی اگر به جای یاد خدا سراغ مال رفتید، مورد انتقاد است. یکی از آفات و خطرات ثروت اندوزی، تحقیر دیگران است. مراقب باشیم فریب دنیا را نخوریم و به مال دنیا مغرور نشویم.
چون آخر این سوره، کیفر اهلنیش و زخمزبان را دوزخ سرپوشیده و در بسته دانسته و این نوع عذاب برای کافران است، پس به نظر میرسد که سوره مربوط به کسانی است که پیامبران الهی را مسخره میکنند.
آنان که به جای انفاق مال، در فکر جمع و احتکار اموال هستند، منتظر عذاب خُرد کننده قیامت باشند و صد البته فکر بشر از درک حقایق دوزخ و بهشت عاجز است.