شاخه‌های خشک نشده القاعده

ایمن الظواهری: ایمن الظواهری که جراح چشم است و از بنیانگذاران گروه شبه‌نظامی‌ جهاد اسلامی‌ در مصر به شمار می‌رود، 16 ژوئن 2011 و چند هفته پس از کشته شدن بن‌لادن، به عنوان رهبر القاعده تعیین شد. الظواهری نظریه‌پرداز اصلی این گروه بوده و به عقیده برخی تحلیلگران، مغز متفکر حملات 11 سپتامبر سال 2001 است.

دولت آمریکا در سال 2001 فهرستی 22 نفره از افراد تحت تعقیب منتشر کرد که الظواهری پس از بن‌لادن در جایگاه شماره 2 این فهرست بود. مقامات واشنگتن برای سر او جایزه‌ای 25 میلیون دلاری تعیین کرده‌اند. شهر خوست در شرق افغانستان، آخرین محلی بود که الظواهری سال 2001 در آنجا دیده شد. گفته می‌شود او در حال حاضر با کمک قبایل محلی، در مناطق کوهستانی هم مرز افغانستان ـ پاکستان زندگی می‌کند. همسر و فرزندان الظواهری در حمله هواپیماهای آمریکایی در سال 2001 کشته شدند. الظواهری از سال 2003 تاکنون در 40 نوار ویدئویی و صوتی حضور یافته و مهم‌ترین سخنگوی القاعده به حساب می‌آید. بنا به گفته آمریکایی‌ها، وی یکی از عوامل اصلی بمبگذاری القاعده در سفارتخانه‌های آمریکا در سال 1998 بوده است. دولت مصر نیز به اتهام اقداماتش در گروه جهاد اسلامی‌در سال‌های دهه 90، به صورت غیابی او را محاکمه و محکوم به مرگ کرد.

ابویحیی اللیبی: ابویحیی اللیبی که با نام‌های حسن قائد و یونس الشهراوی شناخته می‌شود، پیش از متحد شدن با بن‌لادن، یکی از اعضای اصلی گروه مبارز اسلامی‌ لیبی بود. وی یکی از نظریه‌پردازان اصلی القاعده بوده و طی سال‌های اخیر، گوی سبقت را از الظواهری در انتشار نوارهای ویدئویی این گروه ربوده است.

گفته می‌شود طی سال‌های دهه 90، وی به مدت 5 سال در یکی از مدارس مذهبی در موریتانی مشغول به تحصیل بود. ابویحیی در سال 2002 توسط نیروهای پاکستانی دستگیر و به زندان نیروهای آمریکایی در پایگاه هوایی بگرام افغانستان فرستاده شد. وی سال 2005 و به همراه 3 نفر دیگر از اعضای القاعده از این زندان گریخت.

خالد الحبیب: خالد الحبیب که برخی او را مصری و برخی دیگر مراکشی می‌دانند، در نوامبر 2005 و طی نوار ویدئویی به عنوان فرمانده عملیاتی القاعده در جنوب شرقی افغانستان معرفی شد. در جولای سال 2008 از وی به عنوان فرمانده نظامی‌ این گروه یاد شد. برخی کارشناسان می‌گویند وی تحت عناوینی جعلی همچون خالد الحربی به فعالیت خود ادامه می‌دهد.

عدنان الشکری جمعه: آگوست سال 2010، اف بی آی اعلام کرد که الشکری جمعه به عنوان رئیس شورای عملیات‌های خارجی القاعده منصوب شده است. وی متولد عربستان است، اما به واسطه پدرش 15 سال از عمر خود را در آمریکا گذراند. پدرش، روحانی بود که از عربستان عازم بروکلین سپس فلوریدا شد تا در یکی از مساجد آن شهر فعالیت کند. این برای نخستین بار بود که فردی که آشنایی کاملی با جامعه آمریکا دارد، مسوول برنامه‌ریزی حملات القاعده در خارج از افغانستان می‌شد.

عطیه عبدالرحمان: وی که اصالتا لیبیایی است، در دهه 1980 و در سنین نوجوانی به اسامه بن‌لادن در افغانستان ملحق شد. از آن زمان به بعد، وی به عنوان متخصص مواد منفجره و مدرس روحانی، نقشی قابل توجه در این گروه داشت. اواخر سال 2001، بن‌لادن در مناطق مرزی و کوهستانی افغانستان ـ پاکستان بود و از آن زمان به بعد عبدالرحمن به عنوان رابط القاعده با دیگر گروه‌های شبه‌نظامی‌ در خاورمیانه و شمال آفریقا شناخته می‌شود.

سیف العدل: وی که یک مصری سی و چند ساله است، در ارتش مصر با نام مستعار سرهنگ محمد ابراهیم مکاوی فعالیت می‌کرد. او در دهه 80 به افغانستان رفت تا در کنار مجاهدین علیه نیروهای شوروی بجنگد. شرکت داشتن در بمبگذاری سفارتخانه‌های آمریکا در سال 1998 در آفریقا، آموزش مبارزان سومالیایی که 18 آمریکایی را در موگادیشو در سال 1993 کشتند و همچنین آموزش برخی هواپیماربایان حادثه 11 سپتامبر تنها بخشی از اتهامات سیف العدل است.

مصطفی حمید: وی پدرزن، سیف العدل است که به عنوان آموزش‌دهنده تاکتیک‌های جنگی در اردوگاه القاعده در نزدیکی جلال آباد فعالیت می‌کرد.

سعد بن‌لادن: وی یکی از پسران اسامه بن‌لادن است که در فعالیت‌های القاعده نقش داشته است. مقامات آمریکایی می‌گویند یکی از پسران بن‌لادن در جریان حمله به خانه وی در ابیت‌آباد پاکستان کشته شده است. هنوز معلوم نیست آیا وی سعد بوده یا خیر.

منصور رحمان: وی که یک شبه‌نظامی‌ پاکستانی است، به عنوان رئیس برنامه‌ریزی القاعده شناخته می‌‌شود. گفته می‌شود رحمان، مغز متفکر طرح بمب مایعی بود که قصد داشت هواپیمای مسافربری آمریکا بر فراز اقیانوس اطلس در سال 2006 را منفجر کند، اما این طرح خنثی شد.

ابو خلیل المدنی: تنها اطلاعات موجود در مورد وی این است که به استناد یکی از نوارهای ویدئویی در جولای سال 2008، یکی از اعضای شورای القاعده بوده است. نام او نشان می‌دهد که اصالتی عربستانی دارد.

مدحت مرسی: مدحت مرسی‌ السید عمر​وشیمیدان مصری است که در توسعه و پیشرفت سلاح‌های شیمیایی و بیولوژیکی القاعده نقش بسزایی داشته است. وی که با نام ابوخباب شناخته می‌شود، در دهه 80 برای مبارزه با نیروهای شوروی، عازم افغانستان شد. یکی از مجاهدین می‌گوید او برای پیوستن به القاعده تمایل چندانی نداشت، چرا که با راهکار اصلی این گروه مخالف بوده و از نزدیکان الظواهری به حساب نمی‌آمد؛ اما به دلیل آن‌که به پول نیاز داشت، طرز تفکرش را تغییر داد.

آدم غدان: وی که شهروندی آمریکایی و بزرگ شده کالیفرنیاست، در بیشتر ویدئوهای منتشر شده خود را یکی از مبلغان اصلی این گروه معرفی کرده است. وی پس از گرویدن به اسلام در سنین نوجوانی، سال 1988 عازم پاکستان شد و در آنجا با یک مهاجر افغان ازدواج کرد.

سال 2004، وزارت دادگستری آمریکا، او را یکی از 7 طراح اصلی القاعده برای حمله به مواضع آمریکایی‌ها معرفی کرد. سال 2006 نیز غدان اولین شهروند آمریکایی از زمان جنگ جهانی دوم بود که با اتهام خیانت روبه‌رو می‌شد. برای سر او جایزه‌ای یک میلیون دلاری تعیین شد.

ناصر عبدالکریم الوحیشی: وی از نزدیکان سابق بن‌لادن به شمار می‌رود و رهبر شبکه القاعده در شبه‌جزیره عرب است. مقامات مبارزه با تروریسم آمریکا او را یکی از فعال‌ترین اعضای القاعده در خارج از مرزهای افغانستان و پاکستان می‌دانند. وی سال 2001 دستگیر و سال 2003 به یمن فرستاده شد. در فوریه سال 2006، الوحیشی به همراه 22 نفر دیگر از اعضای القاعده از زندان صنعا گریختند.

ابومصعب عبدالودود : وی که دانشجو سابق دانشگاه علوم و بمب‌سازی ماهر است، رهبری القاعده در مغرب اسلامی‌ را به عهده دارد. وی اواسط سال 2004، رهبر سازمان شبه‌نظامی‌ اسلامی‌ الجزایر شد و جای نبیل شهراوی را گرفت که در یک عملیات نظامی، ‌جان خود را از دست داد.

وی که نام واقعی‌اش، عبدالمالک دروکدل است، از جمله افرادی بود که سال 2003 پای بیانیه ائتلاف گروه متبوعش با القاعده را امضا کرد.

حسین خلیلی ‌/‌ گروه بین‌الملل