بی‌مهری به آب‌انبارهای یزد

آب‌انبار، حوض یا استخر سرپوشیده‌ای است که برای ذخیره و استفاده آب در زیرزمین ساخته می‌شده است، به این صورت که آن را در زمستان با آب باران یا جویبارهای فصلی پر می‌کردند و در تابستان مورد استفاده قرار می‌دادند.

ورودی، پاشیر، خزینه، گنبد و بادگیر اجزای یک آب‌انبار را تشکیل می‌دهد، هرچند بعضی آب‌انبارها از همه این اجزا برخوردار نیست، اما ورودی و پاشیر در همه آب‌انبارها وجود دارد و بعضی از آنها هم به تناسب نحوه استقرار در بافت شهری، دارای 2 یا 3 ورودی است. در استان یزد بیشتر آب‌انبارها دارای 3 یا 4 بادگیر است، ولی در برخی مناطق، آب‌انبارهای تک‌بادگیر، 2، 6 و 7 بادگیر نیز وجود دارد.

عمده‌ترین مصالح ساخت بادگیرها نیز دیمه است که از آهک، خاکستر و ماسه بادی تشکیل می‌شود.

در استان یزد بیش از 1000 آب‌انبار وجود دارد که 100 مورد آن در شهر یزد قرار گرفته و اغلب موقوفه است، اما اکنون این بناهای تاریخی، آنچنان مورد بی‌توجهی قرار گرفته که به مکانی برای تخلیه زباله یا درج و نصب نوشته‌ها و آگهی‌های تبلیغاتی تبدیل شده است. این در حالی است که این آب‌انبارها به دلیل خنک بودن فضای داخلی می‌تواند با تغییر کاربری به عنوان استراحتگاهی برای گردشگران تبدیل شود.

آب‌انبار تاریخی وزیر، مربوط به 200 سال پیش یکی از این آب‌انبارهاست که در خیابان مسجد جامع کبیر واقع شده و در سال ۱۳۵۷ به ثبت آثار ملی ایران رسیده است. با این حال این روزها به زباله‌دانی مردم محله تبدیل شده است. آب‌انبار تاریخی مسعودی، هاشم‌خان و ستی فاطمه هم با وجود ثبت ملی به همین وضعیت دچار شده است.

معاون حفظ و احیای سازمان میراث فرهنگی و گردشگری استان یزد درخصوص مشکلات این آب‌انبارها به جام‌جم می‌گوید: مالکیت خصوصی و موقوفی بودن این بناهای تاریخی باعث شده که سازمان میراث فرهنگی اجازه ورود به این اماکن را برای مرمت نداشته باشد.

سامان کارگر با اشاره به همکاری نکردن برخی نهادها مثل اداره اوقاف و امورخیریه در این زمینه می‌افزاید: برای مرمت و بازسازی بناهای تاریخی از جمله آب‌انبارها، سازمان میراث فرهنگی و گردشگری استان یزد آمادگی کامل دارد.

وی درعین حال تاکید می‌کند که مرمت و بازسازی این بناهای تاریخی در گرو همکاری مالکان و اداره اوقاف و امورخیریه است.

معاون حفظ و احیای سازمان میراث فرهنگی و گردشگری استان یزد با اشاره به برنامه‌های مشارکتی این سازمان تصریح می‌کند: با توجه به بودجه مناسبی که در سال جاری در اختیار سازمان میراث فرهنگی و گردشگری استان یزد قرار گرفته است و البته با همکاری مالکان خصوصی و اداره اوقاف، تا پایان سال تمام آب‌انبارهای تاریخی یزد را که به نوعی با مشکل مواجه شده است، بازسازی خواهیم کرد.بنا بر اعلام سازمان میراث فرهنگی و گردشگری از حدود 1000 آب‌انبار موجود در استان یزد، 256 مورد آن به ثبت ملی رسیده است و تعدادی از آنها نیز در حال حاضر فعال بوده و آبگیری می‌شود.