مسکو؛ ایستگاه بعدی مذاکرات هسته‌ای

این کنفرانس خبری که جلیلی و اشتون جداگانه در آن حاضر شدند پس از 2 روز مذاکرات طولانی و فشرده میان ایران و گروه 1+ 5 برگزار ش؛ مذاکراتی که ظهر چهارشنبه در بغداد پایتخت عراق آغاز شده بود و عصر پنجشنبه پایان یافت. بنا به گزارش‌ها، چینی‌ها و روس‌ها برای نزدیک کردن دیدگاه‌های ایران و غرب در این مذاکرات تلاش جدی داشتند. این گفت‌و‌گوها در حالی خاتمه یافت که گروه 1+5 در خصوص بسته پیشنهادی ایران در مذاکرات بغداد به صراحت اظهار نظر نکرد، اما هر دو طرف بر «پیشرفت گام به گام مذاکرات» تاکید کردند.

در این مذاکرات ایده‌ها و موضوعات متنوعی مطرح شد و مورد بحث و بررسی قرار گرفت و همین موضوع، عامل طولانی شدن مذاکرات بود.

ایران در این مذاکرات بسته‌ای جامع شامل 5 محور از جمله موضوعات هسته‌ای و غیر هسته‌ای به 1+5 ارائه کرد که به طور گام به گام تدوین شده و گام‌های عملی مشخصی را به طرف غربی پیشنهاد کرده است.

بسته پیشنهادی ایران در مجموع بسته‌ای متوازن بر اساس معاهده منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای (NPT) بود و براساس برخی اخبار منتشر شده، ایران در بسته پیشنهادی خود در محور هسته‌ای بر داشتن چرخه سوخت پافشاری کرد و در بخش موضوعات غیر هسته ای، مسائل بحرین و امنیت انرژی را مطرح کرده است. همچنین گروه 1+5 نیز پیشنهادهای خود را در قالب بسته‌ای شفاهی به ایران ارائه کرد اگرچه اخبار دقیقی در خصوص محور بسته شفاهی ارائه شده به ایران در این نشست منتشر نشد. اما برخی رسانه‌های غربی تلاش کردند برای فضاسازی علیه ایران برخی مطالب را به عنوان محورهای بسته غربی معرفی کنند که از جمله آنها زمینه‌سازی برای همکاری نزدیک‌تر آژانس با ایران، تامین قطعات یدکی هواپیماها و قراردادن ایزوتوپ در اختیار ایران برای استفاده در رآکتور تهران بوده است. هرچند هیچ خبر دقیقی در خصوص این محورها منتشر نشده و به نظر می‌رسد این محورها، مطالبی غیرواقعی و برای پرنشان دادن دست غربی‌ها در نشست بغداد است، اما حتی اگر این مطالب درست باشد، باز هم همان‌طور که اعلام شده، پیشنهادهایی نامتوازن و قدیمی است، چرا که ایران خود قادر به تامین سوخت رآکتور تهران و تولید ایزوتوپ‌های پزشکی است و همکاری آژانس با ایران نیز از جمله وظایف این نهاد است. درخصوص قطعات هواپیما نیز ایران توانسته با تمام محدودیت‌ها، نیازهای خود را برطرف کند.

علاوه بر اینها به نظر می‌رسد سنگ اندازی‌های آمریکا موجب شده تا مذاکرات گروهی آنها به نتیجه نرسد.

به گفته رسانه‌های غربی، مذاکرات شب چهارشنبه دو طرف «بسیار دشوار» بود و گفت‌وگوهای پنجشنبه بیشتر بر تلاش برای تعیین تاریخ و مکان دور سوم مذاکرات در ماه ژوئن در ژنو متمرکز بوده است، با این حال مسکو به عنوان گزینه‌ای که از سوی هردو طرف تایید شد به عنوان زمان و مکان بعدی مذاکرات انتخاب شد.

سعید جلیلی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران فضای مذاکرات تهران و گروه 1+5 در بغداد را خوب توصیف کرد و با اشاره به این‌که این گفت‌وگوهای مفصل ناتمام ماند، افزود: طرفین مسائل خود را شفاف و صریح اعلام کردند و نتیجه مذاکرات بغداد این بود که توانستیم با دیدگاه‌های هم بیشتر آشنا شویم.دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران برخورداری از غنی‌سازی اورانیوم را حق ملت ایران دانست و گفت: هرگونه بحث و همکاری در زمینه هسته‌ای را قابل قبول می‌دانیم اما در این مسیر مساله جلب اعتماد مردم ایران نیز مطرح است.

جلیلی ادامه داد: ما بارها تاکید کرده‌ایم که غنی‌سازی اورانیوم طبق معاهده منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای (ان. پی.تی) جزو حقوق مسلم همه اعضای این معاهده بوده و این موضوعی است که هم در ان.پی.تی و هم در بازنگری ان.پی.تی در سال 2010 در نیویورک برآن تصریح و تاکید شد و در آنجا با اجماع مورد تایید قرار گرفت.

دبیر شورای عالی امنیت ملی تصریح کرد: جمهوری اسلامی ایران به عنوان یک عضو فعال ان.پی.‌تی بر حق خود برای استفاده صلح‌آمیز از انرژی هسته‌ای به خصوص غنی‌سازی اورانیوم تاکید دارد.

جلیلی با اشاره به تلاش دانشمندان هسته‌ای کشورمان برای تولید سوخت 20 درصد خاطرنشان کرد: این بحثی است که کاملا صلح‌آمیز و تحت نظارت آژانس است و در گفت‌وگوهایی که در این دو روز داشتیم همه آنها تاکید داشتند که این حق جمهوری اسلامی ایران است و این حق قابل انکار نیست.جلیلی اعلام کرد: در این راستا ایران یک استثنا نیست. ایران طبق معاهده ان.پی.تی به وظایف خود عمل می‌کند و تاکید دارد که حق تهران مانند همه کشورها در استفاده از انرژی صلح‌آمیز باید محترم شمرده شود.

جلیلی با بیان این‌که گفت‌وگو‌ها وقتی می‌تواند روبه جلو باشد که در موازات آن مسیر‌های تخریب وجود نداشته باشد، اظهار کرد:‌ ما معتقدیم ظرفیت گفت‌وگوها فرصتی است تا در عرصه‌های مختلف به صلح کمک کنیم.

دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران با تاکید بر این که آنچه امروز به پایان رسیده است، روش و مسیر فشار علیه ملت ایران است، گفت: این روش بی‌نتیجه است و تنها راهبرد همکاری می‌تواند موفقیت مذاکرات را تضمین کند.وی توصیه کرد که اگر مذاکره‌کنندگان می‌خواهند گفت‌وگوها موفق باشد باید براساس راهبرد «گفت‌و‌گو ـ همکاری» عمل کنند.

کاترین اشتون، مسوول سیاست خارجی و امنیتی اتحادیه اروپا نیز در کنفرانس خبری جداگانه‌ای با اشاره به این‌که مذاکرات بغداد پیشرفت داشته، اما بین طرفین اختلافاتی نیز وجود داشته است، گفت: ایران و گروه 1+ 5 براساس قطعنامه شورای امنیت سازمان ملل و معاهده عدم گسترش تسلیحات هسته‌ای با هم گفت‌وگو کردند.

وی ادامه داد: ما خواستار آن بودیم تا در این مذاکرات اعتمادسازی صورت گیرد و بحث‌های زیادی در این زمینه شد و گفت‌وگو‌ها بسیار فشرده و با جزئیات بوده است.

مسوول سیاست خارجی اتحادیه اروپا با اشاره به بسته پیشنهادی 5 محوری ایران به گروه 1+5 گفت: در مذاکرات اعلام کردیم که حرکت و گام‌های طرفین متقابل باشد.

کاترین اشتون همچنین با انتشار بیـــــــانیه‌ای که آن را به صورت مکتوب در اختیار خبرنگاران حاضر در کنفرانس خبری گذاشت، گفت: ایران اعلام کرد که آمادگی دارد موضوع غنی سازی 20 درصدی را بررسی کند.

در بیانیه اشتون همچنین آمده است، طرح 5 ماده‌ای ایران که شامل اعلام به رسمیت شناخته شدن حقش برای غنی‌سازی بود، بررسی شد و در خلال مذاکرات عمیق 2 روزه بغداد به صورت دو جانبه یا جمعی، هر دو طرف خواستار پیشرفت در مذاکرات بودند اما در عین حال اختلافات گسترده‌ای پابرجاست.

پس از نشست بغداد اعضای 1+5 واکنش‌های مختلفی را نسبت به این نشست داشتند که مقامات آمریکایی یکی از آنها بودند.

هیلاری کلینتون، وزیر امور خارجه آمریکا چند ساعت پس از پایان مذاکرات در جمع خبرنگاران در واشنگتن اعلام کرد کشورش پیش از دور سوم مذاکرات بین ایران و گروه 1+5 درباره برنامه هسته‌ای تهران از شدت تحریم‌ها علیه ایران نخواهد کاست.وی افزود:‌ در حالی که زمینه این مذاکرات را فراهم می‌کنیم، اعمال فشار را نیز به عنوان بخشی از رویکرد دوسویه‌مان حفظ خواهیم کرد. در این مدت همه تحریم‌هایمان به قوت خود باقی است و همچنان رو به جلو حرکت می‌کند.

وزیر امور خارجه آمریکا گفت: به وضوح در زمینه مسائلی که دو طرف آن را امکان‌پذیر می‌دانند، شکاف‌هایی وجود داشته است و ما فکر می‌کنیم اکنون انتخاب با خود ایران است که برای پر کردن این شکاف‌ها تلاش کند.

وزارت امور خارجه روسیه نیز با انتشار بیانیه‌ای، نشست بغداد را مثبت و سازنده خواند و اعلام کرد: این نشست راه را برای ادامه مذاکرات هموار کرد.

انگلیس نیز بدون واکنش نماند و ویلیام هیک وزیر امور خارجه انگلیس در بیانیه‌ای که توسط وزارت خارجه انگلیس پس از پایان مذاکرات بغداد منتشر شد، اعلام کرد 6 کشور آماده‌اند تا گام‌های ملموسی برای اعتمادسازی بردارند.

وی با اشاره به این‌که روشن است اختلافات قابل توجهی میان دو طرف باقی مانده است، افزود: گفت‌وگوهای بغداد با پیشرفت محدودی خاتمه یافت. در حالی‌که بحث جدی درباره ماهیت برنامه هسته‌ای ایران از جمله نگرانی‌های کلیدی درباره غنی‌سازی 20 درصد وجود دارد. وزیر خارجه فرانسه نیز همزمان با پایان این مذاکرات خواستار گام‌های عملی از سوی تهران برای حل دیپلماتیک برنامه هسته‌ای شد.

شناسایی نقاط اشتراک از سوی طرفین

به عقیده کارشناسان، برگزاری نشست آتی در مسکو نشان می‌دهد که طرفین نقاط اشتراک در مذاکرات را شناسایی کرده و آن را به عنوان زمینه‌ای برای ادامه گفت‌وگو‌ها تشخیص داده‌اند از این رو به نظر می‌رسد سیاستمداران ارشد کشورهای گروه 1+5 همچون وزرای خارجه انگلیس و ایالات متحده باید برای به نتیجه رسیدن این مذاکرات مواضع قبلی درباره ادامه فشارها بر ایران را کنار گذاشته و نگاه خود را با واقعیت‌های موجود برسر میز مذاکرات در بغداد تطبیق دهند.

تنها واقعیت موجود در این گفت‌وگو‌ها که طرف ایرانی در کنفرانس خبری خود نیز بر آن تاکید کرد آن است که فشار علیه ملت ایران بی نتیجه است و فقط راهبرد همکاری می‌تواند موفقیت مذاکرات را تضمین کند. از این روی می‌توان گفت که انتظار پیشرفت تنها زمانی عملی خواهد شد که در چارچوب راهبرد گفت و گو برای همکاری شکل گرفته باشد.

کتایون مافی / گروه سیاسی