مستند 100

در تاریخ هنر و ادبیات همواره رسم بر این بوده که سبک‌ها و روش‌های خلق اثر پس از آفریده شدن آثار به آنها اطلاق می‌شده‌اند، یعنی نظام‌پردازان با نظر به فعالیت‌های خودانگیخته، سنت‌شکن و بدیع هنرمندان به دسته‌بندی آثار هنری اقدام می‌کرده‌اند نه این‌که سبک و روشی باسمه‌ای و از پیش مشخص وجود داشته باشد که براساس آن هنرمند اثر بیافریند و امکان هیچ‌گونه فراروی از چارچوب بسته‌ سبک و روش مرسوم را نداشته باشد.

درخصوص مستند 100 نیز همین حکم صادق است. اگرچه استارت اولیه در این زمینه را برنامه‌ریزان برگزاری جشنواره زده‌اند و به این منظور باید از ایشان قدردانی کرد اما این ایده‌ خام و نخستین اگر با استقبال گسترده‌ هنرمندان و تولید آثار فراوان 100 ثانیه‌ای همراه نمی‌شد در بهترین حالت فقط یک شرط شرکت در مسابقه یا یک عنوان صرف به حساب می‌آمد و قابلیت تبدیل شدن به سبکی ویژه در فیلمسازی را نداشت.

در میان مستندهای 100 ثانیه‌ای تولید شده در این چند سال اخیر و همین‌طور از بین آثار برگزیده‌ دوره‌های مختلف جشنواره‌ 100، نمونه‌هایی وجود دارد که به اندازه یک کلاس درس مستندسازی آموزنده‌است و نکات کلیدی و مهمی درخصوص بایدها و نبایدهای مستندسازی در بازه‌ زمانی کوتاه 100 ثانیه می‌توان از آنها آموخت.

تفاوت مستند 100 با دیگر انواع و روش‌های مستندسازی به قدری است که به جرأت می‌توان این شکل نوظهور از فیلمسازی مستند را به عنوان یک سبک مجزا از دیگر روش‌ها محسوب کرد. سبکی نظام‌مند که چارچوب مشخص خود را دارد و در عین حال مزاحمتی هم برای خلاقیت هنرمند و فرارفتن او از تجربه‌های آزموده شده ندارد.

همان‌طور که داستان بسیار کوتاه، ساختاری کاملاً متفاوت با رمان و حتی داستان کوتاه دارد، وضعیت مستند 100 ثانیه‌ای یا مستند بسیار کوتاه نیز در مقایسه با مستند بلند و حتی کوتاه از همین قرار است. درام در مستند بسیار کوتاه معنایی کاملاً متفاوت با موارد دیگر دارد و شیوه‌ انتقال پیام نیز با نظر به انتظار مخاطب از مستند 100 ثانیه‌ای به کلی متفاوت از دیگر مستندهای مرسوم است.

آگاهی از چند و چون کار با مدیوم نوظهور مستند بسیار کوتاه از طریق آگاهی از ماهیت این مدیوم و ویژگی‌های منحصربه‌فرد آن امکان‌پذیر است و این آگاهی همچون همه سبک‌های دیگر و روش‌ها بیش از نظریه‌پردازی و تجزیه و تحلیل علمی، به آزمون و خطای شخصی هنرمند و اعتنای او به بازخورد مخاطب بستگی دارد و در نتیجه از راه کشف و انکشاف مستمر و بی‌واسطه امکان‌پذیر خواهد بود.