الگوی مناسب تغذیه برای افزایش شیر مادر

بنابراین هرچه مادر اطلاعات بیشتری نسبت به نیاز نوزاد و خودش داشته باشد، به او و فرزندش در مدت زمان شیردهی کمک بیشتری می‌کند.

دکتر نسترن خسروی، فوق تخصص نوزادان درباره فواید تغذیه با شیر مادر، در گفت‌وگو با «جام‌جم» توضیح می‌دهد: تغذیه با شیر مادر فواید بی‌شماری برای نوزاد دارد و باعث پیشگیری از بروز بیماری‌های شایع و قابل پیشگیری مانند اسهال، عفونت‌های تنفسی و عفونت‌های گوش می‌شود. علاوه بر این، شیرخواران را در برابر بیماری‌های عفونی، مننژیت، عفونت‌ ادراری و عفونت التهابی روده محافظت می‌کند.

به گفته وی، استفاده از شیر مادر همچنین می‌تواند کودک را در برابر بیماری‌هایی که در درازمدت ممکن است برایش ایجاد شود، مانند دیابت نوع اول، چاقی، بیماری‌های التهابی روده و سرطان‌هایی مانند لوسمی محافظت کند.

بسیاری از مادرها با تصور این‌که شیرشان به تنهایی غذای کاملی برای نوزاد نیست، از متخصصان درباره شیوه‌هایی که بتوانند به کمک آنها تغذیه فرزند خود را تکمیل کنند، سوالاتی می‌پرسند. دکتر خسروی در این زمینه توضیح می‌دهد: شیر مادر از نظر تغذیه‌ای کامل است و تمام مواد مغذی مورد نیاز را برای شیرخوار فراهم می‌کند. همچنین ترکیب شیر مادر براساس سن شیرخوار تغییر می‌یابد و حتی طی شیردهی در یک وعده نیز این ترکیبات متفاوت است.

وی می‌گوید: ابتدای شیردهی، شیر مادر آبکی به نظر می‌رسد و حاوی مقدار زیادی آب، پروتئین و لاکتوز است. در این مواقع، اغلب مادران تصور می‌کنند شیرشان رقیق است،در حالی که با ادامه شیردهی و پس از گذشت چند دقیقه، ترکیب شیر نیز تغییر می‌کند؛ چربی این شیر، 3 برابر بیشتر از قسمت ابتدایی شیر بوده و سرشار از انرژی و سفید رنگ است. بنابراین نوزاد با خوردن شیر سیر می‌شود و کالری کافی را دریافت می‌کند.

این پزشک متخصص درباره آغوز توضیح می‌دهد: کلستروم یا آغوز، شیر غلیظ و زرد رنگی است که در 2 تا 5 روز اول پس از تولد نوزاد تولید می‌شود و در مقایسه با شیر بعدی، دارای مقدار بیشتری پروتئین و ویتامین‌های محلول در چربی مانند ویتامین‌های A، E و K و برخی از مواد معدنی مانند سدیم و روی است. همچنین مقدار کمتری چربی، لاکتوز و ویتامین‌های محلول در آب را نیز دارد.

به گفته وی، پس از چند روز اول زایمان که شیر مادر به‌تدریج افزایش می‌یابد، ترکیب آغوز هم تغییر می‌کند و به شیر انتقالی و پس از آن به شیر رسیده تبدیل می‌شود.

دکتر خسروی می‌افزاید: بیشترین قسمت پروتئین شیرهای خشک، کازئین است که دلمه سفت و غیرقابل هضم در معده شیرخوار ایجاد می‌کند، در حالی که کازئین شیر مادر کمتر است و با خوردن آن چنین مشکلاتی برای شیرخوار ایجاد نمی‌شود.

وی با تاکید بر این‌که شیر مادر برای تامین نیازهای شیرخوار کافی است، توضیح می‌دهد: این شیر تمام نیازهای نوزاد را در 6 ماه اول پس از تولد تامین می‌کند و از نظر پروتئین، انرژی، چربی‌ها، ویتامین‌ها و مواد معدنی کامل است و چون آب کافی هم دارد، کودک در این مدت حتی به مصرف آب اضافی هم نیاز پیدا نمی‌کند.

به گفته این فوق تخصص نوزادان، شیر مادر باعث افزایش ضریب هوشی نوزاد نیز می‌شود و به همین دلیل توصیه می‌کنیم برای نوزادانی که به بیماری‌هایی مانند سندروم داون مبتلا هستند، از شیر مادر کمک گرفته شود.

تغذیه با شیر مادر نه تنها فواید زیادی برای نوزاد دارد، بلکه به نفع سلامت مادر نیز هست. دکتر خسروی در این زمینه توضیح می‌دهد: تغذیه نوزاد با استفاده از شیر مادر باعث کاهش مرگ و میر مادران به دلیل خونریزی بعد از زایمان می‌شود و احتمال ابتلا به پوکی استخوان و سرطان‌های پستان، رحم و تخمدان را کاهش می‌دهد. همچنین این شیوه راهی طبیعی برای فاصله‌گذاری بین بارداری‌هاست و به همین دلیل همزمان به سلامت مادر و نوزاد کمک می‌کند.

به گفته این پزشک متخصص، در سال اول پس از تولد، شیر مادر غذای اصلی نوزاد به حساب می‌آید؛ با این‌که از 6 ماهه دوم تغذیه با غذای کمکی هم شروع می‌شود،اما باز هم دوسوم کالری مورد نیاز از شیر مادر تامین می‌شود. همچنین بهتر است تا 2 سالگی تغذیه با شیر مادر ادامه یابد.

افراد مختلف شیوه‌های زیادی برای افزایش شیر یا مقوی شدن آن به مادران توصیه می‌کنند و آنها را مناسب می‌دانند؛ اما واقعا چاره چیست و چطور می‌توان شیر مادر را افزایش داد؟

دکتر خسروی ضمن بیان این نکته که تمام مواد مورد نیاز کودک در شیر مادر وجود دارد، توضیح می‌دهد: این مواد از ذخایر بدن مادر و غذاهایی که مصرف می‌کند تامین می‌شود و به همین دلیل مشخص است که مادران شیرده به غذای اضافی (البته در حد متعادل و نه بیش از حد) نیاز دارند. بنابراین تغذیه قبل از بارداری مادر باید متناسب باشد تا بتواند بارداری بدون مشکلی را بگذراند؛ در طول بارداری هم مادر به غذای اضافی نیاز دارد تا بتواند مقداری چربی برای تولید شیر ذخیره کند؛ مهم‌ترین زمان فراهم کردن این ذخیره، 6 ماهه آخر بارداری است.

به گفته وی، مادرانی که در دوران بارداری 2 تا 4 کیلوگرم چربی ذخیره کنند، بعد از زایمان می‌توانند روزانه حدود 200 تا 300 کیلوکالری انرژی از این ذخیره چربی برای تولید شیر مصرف کنند.

این پزشک متخصص با اشاره به این‌که مادر پس از زایمان باید از غذاهای مقوی استفاده کند، می‌گوید: الگوی غذایی مادر باید ساده و متناسب باعادات غذایی او باشد؛ البته تغذیه خوب و مناسب به معنای صرف هزینه و وقت زیاد نیست و می‌توان غذاهای مغذی و ساده را انتخاب و مصرف کرد؛ به عنوان مثال موادی مانند پنیر، ماست، نان‌های سبوس‌دار، جوانه‌ها، گوجه‌فرنگی، میوه‌ها و سبزیجات، تخم‌مرغ پخته و مغزها می‌تواند به عنوان میان وعده‌ای مناسب برای مادر انتخاب شود. همچنین اگر مادر چند وعده کم‌حجم به عنوان غذای روزانه استفاده کند، بهتر از مصرف 3 وعده غذای حجیم است.

وی با اشاره به عواملی که بیش از تغذیه در افزایش شیر مادر موثر است، می‌گوید: شروع تغذیه در اولین ساعات پس از تولد نوزاد، تکرار و تداوم تغذیه او با شیر مادر، تماس مادر با کودک، تغذیه بر اساس تقاضای شیرخوار و وضعیت صحیح شیردهی از جمله عواملی است که موجب افزایش شیر مادر می‌شود.

این فوق تخصص نوزادان تاکید می‌کند: غذا به تنهایی باعث افزایش شیر مادر نمی‌شود و مهم‌ترین عامل در افزایش شیر مادر تقاضای کودک، مکیدن و تخلیه کامل سینه مادر است.

به گفته وی، باید باورهای غلط را از خود دور و از رژیم‌های عجیب و غیرمعمول نیز اجتناب کنیم. بنابراین مصرف غذاهای سالم به مقدار مناسب، همکاری اطرافیان و ایجاد محیطی آرام و تشویق مادر به شیردادن، در شیردهی موفق او بسیار موثر است.