اقتصاد هنر در انتظار حمایت دولتی

استقبال مجموعه‌داران و علاقه‌مندان به آثار هنری از این حراجی‌ها از یک طرف، علاقه‌مندی سرمایه‌گذاران مختلف برای خرید چنین آثاری با توجه به آگاهی از افزایش قیمت این آثار در سال‌های آینده از طرف دیگر سبب شده دولت‌های مختلف به این هنر توجه کرده و برای رونق و مطرح شدن آن در جامعه جهانی سرمایه‌گذاری کنند.

هنرهای تجسمی ‌در ایران نیز همانند دیگر کشورها مورد استقبال هنردوستان و هنرمندان قرار گرفته، به‌گونه‌ای که در برخی حراجی‌ها آثار هنری ایران رکورد فروش را می‌شکنند. با توجه به سابقه این هنر در ایران و جهان، اگر برنامه‌ریزی مناسبی در این زمینه از سوی دولت صورت گیرد می‌توان امیدوار بود هنرهای تجسمی ‌می‌تواند به عنوان یکی از چرخه‌های اقتصادی در کشور در زمینه ارزآوری بسیار موثر باشد.

علی فرامرزی، گالری‌دار و هنرمند نقاش در زمینه اقتصاد هنرهای تجسمی‌ می‌گوید: اقتصاد هنر جدا از اقتصاد جامعه نبوده و به طور مستقیم از وضعیت اقتصادی حاکم بر جامعه تاثیر می‌گیرد، به گونه‌ای که هرچقدر متوسط قدرت خرید در جامعه افزایش یابد، می‌توان امیدوار بود هزینه‌ای مشخص برای خرید محصولات فرهنگی و هنری در بخشی از سبد خانوار قرار گیرد، در چنین موقعیتی اقتصاد هنر در کشور از یک پشتوانه مالی آن هم به صورت دائمی ‌برخوردار خواهد بود.

وی می‌افزاید: متاسفانه در جامعه ما، خرید محصولات فرهنگی جزو اولین نیازها به حساب نمی‌آید، در نتیجه قسمت مازاد درآمد یک خانواده می‌تواند شامل حال خرید چنین آثاری قرار گیرد. در شرایط اقتصادی کنونی که طبقه متوسط جامعه نیز بتدریج توان خرید خود را به دلیل افزایش تورم از دست می‌دهند، اقتصاد هنر نیز لطمه خواهد دید، در حالی که خرید یک اثر هنری مانند تابلو، جزو عادت ایرانی‌ها به حساب نمی‌آید، البته نمی‌توان بخشی از جامعه را که از امکانات مالی و اقتصادی مناسبی برخوردار هستند و آهسته‌آهسته به سمت خرید آثار هنری روی می‌آورند فراموش کرد، اما با توجه به این که درصد کمی‌ از جامعه توان خرید آثار هنری را دارند، نمی‌توان از آن به عنوان یک پشتوانه محکم و ماندگار نام برد.

فرامزی اظهار می‌کند: طی یک تا 2 سال گذشته، شاهد موفقیت آثار هنرمندان ایرانی در حراجی‌های بزرگ هستیم که این خود می‌تواند نقطه عطفی در هنر تجسمی ‌ایران باشد. این موفقیت‌ها در واقع نشان‌دهنده آن است که هنرهای تجسمی‌ ایران پتانسیل جهانی‌شدن را دارد. در کشورهای مختلف مانند ایران، گونه‌های مختلفی از آثار هنری خلق می‌شود و همه نوع بازار خرید و فروش در این زمینه وجود دارد. پیدا کردن جایگاه هنری ایران در جهان بستگی به آن دارد که ما کدام اثر داخلی را با کدام اثر خارجی مقایسه و قضاوت می‌کنیم، البته به خاطر داشته باشیم فروش در حراجی‌های جهانی دارای ساز و کارهای مختلفی است که خیلی به خود اثر هنری مربوط نمی‌شود، بلکه به این بستگی دارد که چه کسانی در این حراجی‌ها با قیمت‌ها بازی می‌کنند.

صادق تبریزی، یکی از استادان برجسته در هنر نقاشی ـ خط تاکید می‌کند: اقتصاد هنر ایران با توجه به موفقیت هنرمندان ایرانی در حراج‌های بزرگ اروپا و آمریکا، تکان خورده که این بسیار قابل توجه است. در واقع موفقیت هنرمندان در این حراج‌ها سبب شده هنرمندان جوان نیز اعتماد به نفس از دست داده خود را به دست آورده و جسارت افزایش قیمت در آثار خود را داشته باشند، همچنین سرمایه‌گذارانی که در گذشته سرمایه خود را در بخش‌های دیگر صرف می‌کردند، متوجه این هنر شده و سرمایه‌گذاری قابل توجهی در این زمینه کنند.

وی موفقیت هنرمندان ایرانی در حراجی‌های جهانی را در ایجاد تب سرمایه‌گذاری در هنر موثر می‌داند و بیان می‌کند: این موفقیت‌ها سبب شده سرمایه‌گذاران بخشی از سرمایه خود را برای خرید آثار هنری هزینه کنند. این سرمایه‌گذاری‌ها برای نسل جوان و بخصوص هنرمندان این عرصه بسیار سودمند است. آنچه مهم است جذب سرمایه برای هنرهای تجسمی است که این روزها با موفقیت همراه بوده است. به همین دلیل می‌توان به اقتصاد هنرهای تجسمی نسبت به سال‌های گذشته، بیش از پیش امیدوار بود.

تبریزی تصریح می‌کند: دولت می‌تواند برای رونق اقتصاد هنرهای تجسمی برنامه‌های قابل توجهی در دستور کار خود قرار دهد، اما متاسفانه به این امر مقداری بی‌توجه است.

وی با اشاره به این‌که خریدهایی از سوی معاونت هنری در اکسپوها صورت می‌گیرد، تصریح می‌کند: یک سری از افراد سرمایه‌دار، با نظر این معاونت سرمایه خود را صرف خرید آثار هنری می‌کنند. همچنین سرمایه‌داران بخش خصوصی احساس می‌کنند خرید از افرادی که هنوز نام‌آور نشده‌اند می‌تواند در آینده سرمایه هنگفتی را برای آنها به ارمغان آورد، به همین دلیل سعی می‌کنند علاوه بر خرید آثار هنرمندان شناخته شده، آثار هنرمندان جوان را نیز خریداری کنند.

وی ابراز می‌کند: هر کاری که پول از جیب سرمایه‌دار در آورد و به سمت هنرمندان روانه کند، در پیشبرد هنر می‌تواند نقش مثبتی داشته باشد، چرا که زمینه مناسب را برای تولید آثار فاخر فراهم خواهد کرد. در بین افراد جامعه، عده‌ای احساسشان سبب می‌شود به سمت هنر روی آورند و هنرمند شوند. این احساس تا زمانی می‌تواند هنرمند را به پیش ببرد، زمانی که مخارج زندگی به هنرمند فشار آورد، این احساس جای خود را عوض کرده و به جای آن‌که به دنبال کار هنری رود، به دنبال بساز و بفروشی خواهد رفت. اگر به طور ثابت به این احساس پول تزریق شود، می‌توان آن را تقویت کرده و برقرار بماند.

ایرج اسکندری، یکی دیگر از هنرمندان نقاش و دبیر خرید آثار هنری وزارت ارشاد نیز در این زمینه می‌گوید: مهم‌ترین مساله در رشد هنرهای تجسمی‌در جامعه امروزی، توجه و اهمیت دادن به اقتصاد این هنر است. طی 2 سال گذشته هنرهای تجسمی‌ در عرصه‌های جهانی رشد و نمود خوبی داشته و توانسته در حراج‌های بزرگ جهانی بسیار موفق عمل کند. اگر بتوانیم زمینه‌های مناسب برای حضور هنرمندان در جشنواره‌ها و حراج‌های مختلف داخلی و خارجی فراهم کنیم، می‌توانیم شاهد پیشرفت‌های قابل توجهی در این زمینه باشیم.

وی می‌افزاید: اگر دولت بتواند این جریان را پیش برده و زمینه‌ای را فراهم کند تا بخش خصوصی و بخش دولتی فعال شده و بتواند نیم‌درصد بودجه عمرانی وزارتخانه‌ها را برای خرید آثار تجسمی‌ به صورت اجبار درآورد، اقتصاد هنرهای تجسمی ‌رونق پیدا خواهد کرد.

وی بیان می‌کند: دولت باید به این مساله توجه داشته باشد که کشورهای دیگر همواره برنامه‌ریزی خاصی برای رونق هنر و بخصوص هنرهای تجسمی‌ را مدنظر خود دارند، به همین دلیل توانسته‌اند موزه‌های خود را به یک محیط ارزآور و جذب‌کننده گردشگر تبدیل کنند. متاسفانه موزه‌های ایران و بخصوص موزه‌های هنرهای معاصر در سراسر کشور به دلیل بی‌توجهی که در طول سال‌های گذشته به هنرهای تجسمی‌شده، چنین جنبه‌ای از درآمدزایی را نتوانسته‌اند کسب کنند، درحالی که موزه هنرهای معاصر تهران قبل از انقلاب، مجموعه آثاری از هنرمندان جهان فراهم کرده که تاکید می‌کنم جزو بهترین مجموعه‌های موجود در جهان است. متاسفانه روند خرید آثار جهانی متوقف شد و نتوانستیم آثاری را از هنرمندان بزرگ جهان در موزه‌های خود جمع‌آوری کنیم.

اسکندری می‌گوید: در همین خصوص دولت باید تلاش کند یک بودجه ارزی را در کنار بودجه ریالی برای موزه هنرهای معاصر تهران یا وزارت ارشاد در نظر گرفته تا از طریق شورای ارزیابی و خرید آثار هنرهای تجسمی‌ که یک شورای کارشناسی و برگرفته از استادان خبره دانشگاهی است مجموعه مهمی‌ از آثار بین‌المللی و داخلی را تهیه کند.