تخریب بخشی از بافت تاریخی یزد

به اعتقاد دوستداران میراث فرهنگی ساخت پارکینگ در چنین محلی می‌تواند روند ثبت این بافت تاریخی را به تاخیر بیندازد و حتی دچار مخاطره کند.

هرچند که مسوولان میراث فرهنگی معتقدند تخریب در محدوده‌ای انجام شده که پیشتر در طرح تفصیلی از حریم بافت تاریخی خارج شده است.

بافت تاریخی یزد که از آن به عنوان بزرگ‌ترین بافت تاریخی و نخستین شهر خشتی جهان یاد می‌شود، همچنان مورد ثبت جهانی قرار نگرفته است.

اگرچه اداره کل میراث فرهنگی یزد در سال گذشته خبر از اتمام کار مطالعاتی این پرونده تا پایان سال و ارسال آن تا نوروز به دفتر ثبت آثار جهانی معاونت میراث فرهنگی داده بود، اما کارشناسان در حوزه ثبت آثار براین باورند که حتی اگر استان یزد اعلام آمادگی برای ارسال پرونده کند به دلیل نواقص و مشکلات موجود، پرونده به استان بازخواهد گشت.

در همین حال، مسوولان شهر یزد معتقدند که ساماندهی بافت تاریخی این شهر در سال‌های اخیر به معضلی برای ساکنان آن و مسوولان تبدیل شده و دوستداران میراث فرهنگی نیز معتقدند بافت تاریخی یزد در حالی به سوی جهانی‌شدن گام برمی‌دارد که مشکلات ریز و درشتی که مهم‌ترین آن تخریب بخش‌هایی از این بافت تاریخی است، تهدیدی جدی برای ثبت جهانی آن به شمار می‌رود.

با این حال محله «خلف‌باغ» بافت تاریخی یزد در تعطیلات نوروزی امسال تخریب شد و این اقدام در حالی صورت گرفت که اواخر سال گذشته عضو کمیسیون عمران شورای این شهر یکی از مهم‌ترین مشکلات بافت تاریخی یزد را تردد سخت و نبود جای پارک برای وسایل‌نقلیه عنوان کرد و گفت: این مشکل با ایجاد تعداد زیادی پارکینگ محلی برطرف خواهد شد.

مهدی کوچک‌زاده با اشاره به ضرورت احداث پارکینگ محلی در این محله افزود: با تخریباتی که به این منظور صورت می‌گیرد حدود 80 هکتار از مساحت بافت تاریخی کاسته می‌شود و مجموع مساحت بافت به 519 هکتار خواهد رسید.

یک فعال و دوستدار میراث فرهنگی نیز با اشاره به این تخریب به« جام‌جم» می‌گوید: حدود 740هکتار از بافت تاریخی شهر یزد به ثبت آثار ملی رسیده که با تخریب‌های صورت‌گرفته، 80هکتار از مساحت این بافت کاهش یافته است.

محمدحسین محتاج‌الله با بیان این‌که این تخریب تاکنون با واکنشی از سوی سازمان میراث فرهنگی و گردشگری مواجه نشده است، می‌افزاید: در محله خلف باغ یزد آثار و ابنیه‌های تاریخی متعددی وجود دارد که هم‌اکنون حریم آنها به واسطه تخریبات صورت‌گرفته، مورد تعرض و تهدید جدی قرار گرفته‌، این در حالی است که خود محل تخریب‌شده نیز یک بافت تاریخی و ارزشمند به شمار می‌رود که به ثبت ملی رسیده است.

وی به چندین نمونه از آثار محل اشاره کرده و می‌گوید: چندین خانه تاریخی از دوره قاجاریه که به صورت گودال باغچه از معماری نفیسی برخوردار است و حسینیه تاریخی نقشین که قدمت آن به دوره زندیه برمی‌گردد، برخی از این آثار تاریخی است که در حال حاضر این حسینیه به دلیل عدم مرمت و رسیدگی وضعیت مناسبی ندارد، به طوری که برخی از کتیبه‌های تاریخی آن براحتی می‌تواند مورد دستبرد قرار گیرد.

محتاج‌الله با بیان این‌که عدم واکنش از سوی نهادهای متولی در این خصوص نگرانی دوستداران میراث فرهنگی را بیشتر می‌کند، می‌افزاید: با توجه به این‌که قرار است در آینده‌ای نزدیک پرونده ثبت جهانی یزد در یونسکو مورد بررسی قرارگیرد، بروز چنین تخریب‌هایی نه‌تنها خوشایند دومین شهر تاریخی جهان نیست، بلکه در روند ثبت آن نیز تاثیر منفی خواهد گذاشت.

اگرچه اقدام به هرگونه ساخت و ساز در محدوده بافت تاریخی باید با مجوز میراث فرهنگی استان صورت بگیرد، اما معاون حفظ و احیای سازمان میراث فرهنگی و گردشگری استان یزد در گفت‌وگو با «جام‌جم» در مورد این سوال که آیا میراث فرهنگی مجوز تخریب این محدوده را صادر کرده، پاسخ صریحی نداده و می‌گوید: این مساله در حال حاضر از سوی سازمان میراث فرهنگی در حال پیگیری است و چنانچه مجوزی صادر شده باشد، برای تخریب اصولی و کارشناسانه بوده، نه تخریبات وسیع و غیرکارشناسی.

سامان کارگر با بیان این‌که هرگونه اقدام غیرکارشناسانه در تخریب بافت تاریخی، بر ثبت جهانی یزد تاثیر منفی می‌گذارد، می‌افزاید: این سازمان در تلاش است با توجه به تخریبی که صورت گرفته، به بناها و آثار تاریخی که در این محدوده وجود دارد خدشه و تعرضی وارد نشود.

وی با اشاره به این‌که پرونده ثبت جهانی یزد از سوی این سازمان آماده و ارسال شده، تاکید می‌کند: باتوجه به این‌که ثبت جهانی یزد برای کشور و استان خیلی مهم است باید در تصمیماتی که در خصوص مرمت یا برخی تخریبات صورت می‌گیرد، دقت نظر بیشتری صورت گیرد.

کارگر با اشاره به این‌که بخش تخریب‌شده در طرح تفصیلی از محدوده بافت تاریخی خارج شده بود، می‌افزاید: سازمان میراث فرهنگی و گردشگری در تلاش است اقدامات لازم را برای جلوگیری از آسیب‌رسیدن به بافت تاریخی انجام دهد. ضمن این‌که تک بناها و آثار تاریخی که در این محله وجود دارد نیز در سال جاری مرمت و احیا می‌شود.

در همین حال، رئیس شورای شهر یزد نیز با اشاره به این‌که به طور حتم مجوزهای لازم برای ساخت پارکینگ از سوی نهادهای متولی اخذ شده است، به «جام‌جم» می‌گوید: اگر شهرداری مجوز لازم را از سوی میراث فرهنگی کسب نکرده مسلما مرتکب تخلف جدی در این زمینه شده است.

حمیدرضا مطهریان می‌افزاید: ساخت پارکینگ نیاز مردم این محله بود و به همین خاطر شورای شهر طی چندین جلسه‌ای که با مردم این محله داشت به این نتیجه رسید که ساخت پارکینگ در اولویت قرار گیرد.

وی تاکید می‌کند ساخت پارکینگ در محله خلف‌باغ هیچ ارتباطی به مجتمع‌های تجاری ندارد، بلکه شورا و شهرداری بر این اعتقادند که برای رفع مشکلات ترافیکی و نیاز مردم، ساخت پارکینگ در محدوده‌های بافت تاریخی باید در دستورکار باشد که در این ارتباط مجوزهای لازم نیز اخذ خواهد شد.

مدیر سابق پایگاه پژوهشی میراث فرهنگی یزد هم با انتقاد از تخریبی که در بافت تاریخی محله خلف‌باغ یزد صورت گرفته است، می‌گوید: با این تخریب بخشی از معماری اصیل اسلامی که در محله خلف باغ یزد وجود داشت از بین رفت.

محمدحسن خادم با بیان این‌که بعید می‌دانم میراث فرهنگی مجوز لازم را در خصوص تخریب و ساخت پارکینگ به شهرداری یزد داده باشد، می‌افزاید: با این حال اگر میراث چنین مجوزی را داده، اشتباه نابخشودنی انجام داده است، هرچند که پرونده ثبت جهانی یزد بنا به دلایلی متوقف مانده، ولی به طور حتم این گونه تخریب‌ها روی ثبت جهانی یزد تاثیر می‌گذارد.

در همین حال، عضو کمیسیون فرهنگی مجلس هشتم با انتقاد از تخریب بخشی از بافت تاریخی شهر تاکید می‌کند: سازمان میراث فرهنگی باید در این خصوص توجه و نظارت بیشتری داشته باشد و اجازه بروز چنین تخریب‌هایی را به سایر سازمان‌ها ندهد.

سید جلال یحیی‌زاده با تاکید بر این‌که نگهداری از آثار باستانی و تاریخی وظیفه سازمان میراث فرهنگی و گردشگری است، می‌گوید: متاسفانه برخی افراد و سازمان‌ها در استان هیچ ابایی از تخریب این آثار ندارند.

نماینده مردم تفت و میبد در مجلس می‌افزاید: با توجه به این‌که پرونده بافت تاریخی یزد در حال آماده‌شدن برای ثبت جهانی است، ‌بروز چنین اتفاقاتی برای این پرونده مشکل‌آفرین است. به دنبال این تخریب مردم این منطقه با نوشتن و امضای طوماری مخالفت و عدم‌رضایت خود را با این اقدام اعلام کرده‌اند.

در این طومار آمده است: مردم محله قدیمی خلف‌باغ یزد از این اقدام ناراضی‌اند و در صورتی که موضوع ساخت پارکینگ طبقاتی در این محله صحت داشته باشد، شدیدا معترض بوده و خواستار پیگیری آن هستیم.

در ادامه این طومار با اشاره به چهار پارکینگی که پیش از این در این محل احداث شده ،آمده است: آیا کوچه‌ای که فقط هشت متر پهنا دارد جوابگوی پارکینگ‌های متعدد شهرداری هست؟

امیر ترقی‌نژاد -‌ جام‌جم یزد