برنامههای تلویزیون میتوانند مهارتهای زندگی را به مخاطبان بیاموزند
«باز هم زندگی» تازه شد
تلویزیون کارکردهای زیادی دارد. در حال حاضر بخشی از این تواناییها به صورت بالفعل درآمده و بسیاری دیگر هنوز به صورت بالقوه باقی مانده، این در حالی است که مخاطبان این رسانه، هم از نظر تعداد و هم از نظر کیفیت دستهبندیهای متنوعی دارند.
به عنوان نمونه میتوان یکی از مهمترین کارکردهای تلویزیون را بالا بردن مهارتهای زندگی در میان مخاطبان دانست، این در حالی است که مدارس و حتی مراکز آموزش عالی در زمینه آموزش مهارتهای زندگی بسیار ضعیف عمل میکنند و حتی این موضوع در خانوادهها نیز مغفول مانده است. یکی از برنامههای تلویزیونی که آموزش مهارتهای زندگی را محور اصلی خود قرار داده است، برنامهای تحت عنوان «باز هم زندگی» است. این برنامه تلویزیونی که درواقع سری جدید برنامه «این راه نزدیک است» نیز محسوب میشود، روزهای فرد ساعت 19 از شبکه 2 روی آنتن میرود و سعی دارد در قالبی متنوع و استفاده از ویژگیهای رسانه تلویزیون به نقد و بررسی ناهنجاریهای رفتاری و اجتماعی و همچنین اختلافات خانوادگی و... بپردازد.
یکی از ویژگیهای مثبت این برنامه، استفاده از بخشهای مختلفی همچون بخش کارشناسی، بخش گزارش و بخش نمایش است؛ به نوعی که مخاطب در هر لحظه از این برنامه میتواند شاهد بخشی (آیتم) متفاوت با بخش قبلی باشد و همین مساله باعث میشود حتی مجالی برای خستگی و تغییر شبکه پیدا نکند. آنهایی هم که معمولا به چنین مباحثی علاقه نشان نمیدهند، به سبب همین ویژگی تنوع قالب، در زمره مخاطبان این برنامه قرار میگیرند. به عنوان نمونه در بخش نمایشی برنامه با زبان نمایش موضوعات مورد بحث برنامه به طور مستقیم مطرح نمیشوند و حالت نصیحت و شعار ندارد. در این میان، مطالبی نیز متناسب با موضوع برنامه به صورت نریشن (گفتار متن) روی تصاویر با صدای گرم منوچهر والیزاده خوانده میشود که این مطالب نیز جنبه خشک و رسمی ندارد و با مخاطب ارتباطی صمیمی برقرار میکند.
برنامه «بازهم زندگی» ساخته شده تا به رشد آگاهی و افزایش مهارتهای زندگی شهروندان کمک کند و آن را ارتقا ببخشد. این برنامه با اینکه نمیخواهد به صورت خشک و رسمی، مفاهیم خود را منتقل کند اما با این حال تمام تلاش خود را کرده تا از طرح مباحث در قالب کارشناسانه نیز باز نماند و از همین رو یکی از بخشهای خود را به این مساله اختصاص داده است.
استفاده از یک موضوع واحد در هر برنامه و انسجام معنایی آن هم یکی دیگر از ویژگیهای بازهم زندگی است. این اتفاق زمانی اهمیت خود را بیشتر نشان میدهد که موضوع واحد را در قالب بخشهای متنوع این برنامه قرار داده و به زبانهای مختلف و برای هر نوع سلیقه، گوشهای از این موضوع مورد کنکاش و بررسی قرار میگیرد.
همچنین در انتخاب موضوعات این برنامه سعی شده کاربردی بودن آنها در زندگی روزمره مخاطبان به عنوان محوری اساسی مد نظر قرار بگیرد و در واقع آنچه را که مخاطب چنین برنامهای نیاز دارد، در میان موضوعات گنجانده شده است.
دستاندرکاران این برنامه تلاش کردهاند با استفاده از بخشهای نمایشی نیز در متنوع تر کردن آن بکوشند. در بخش نمایشی برنامه بازهم زندگی که با تمهیدات گرافیکی ویژهای روی آنتن میرود، مسائل به صورت تمثیلی مورد بررسی قرار میگیرد و موضوع برنامه به گونهای مطرح میشود که مخاطب براحتی بتواند خود را در موقعیت خلق شده قرار دهد و راجع به آنچه مطرح میشود، تصمیم بگیرد.
حتی از طریق همین بخش نمایشی، راهکارهایی نیز در اختیار مخاطبان قرار میگیرد تا در موقعیتهای مشابه دستخالی نمانند و راحتتر بتوانند واکنش نشان دهند. استفاده از تمهید نمایش درواقع کمک میکند تا مسائل رفتاری و چالشهای آنها صرفا به بیان گفتاری محدود نشود و در یک موقعیت بصری و عینی تری مورد بررسی قرار بگیرد و از این رو، فرآیند مشاوره، وجه ملموستر و طبیعیتری به خود میگیرد و در نتیجه برای مخاطب باورپذیرتر شود. بویژه اگر مسائلی که موضوع برنامه و محور مشاوره است، همان مسائل و دغدغهای باشد که خود تماشاگر نیز با آن درگیر بوده و در آن زمینه نیازمند به مشاوره است.
با بررسی برنامههایی از این دست میتوان برنامه باز هم زندگی را در میان برنامههایی که سعی میکنند با زبانی ساده و روان با مخاطبانش روبهرو شوند، دستهبندی کرد. شاید بهتر باشد این قبیل برنامهها به جای استفاده کلیشهای از کارشناسان و استفاده از الگوهای گفتوگومحور کمی خلاقیت به خرج دهند و خود را جای مخاطبانی بگذارند که این قالبها برایشان تکراری شده. بازهم زندگی تا حدودی سعی کرده است متفاوتتر باشد اما به نظر میرسد میتواند خلاقتر هم باشد.
مبینا بنیاسدی / جامجم
گفت و گو
