ایران را با ادبیاتش می‌شناسند، نه با نفت

مشکل اصلی در زمینه نقد این است که فرهنگ نقادی برای ما پذیرفته نیست. کمتر کسی را می‌توان یافت که پذیرای نقد باشد؛ نقد باید عالمانه و انتقادی صورت بگیرد. شخصی کتابی نوشته است که آن کتاب ارزش علمی دارد، اما ارزش علمی آن کم است. منتقد نباید یکباره به اثر حمله کند و بخواهد کتاب را بزند. باید بررسی کند و بسنجد کتاب تا چه اندازه موفق بوده است و در چه بخش‌هایی ضعف دارد. اما این کار هم‌اکنون نمی‌شود و این موضوع مشکل بسیار بزرگی است.برای مثال در حال حاضر در زمینه فردوسی چند شاهنامه پژوه داریم؟ 6 ماه است که از انتشار فرهنگ شاهنامه می‌گذرد، اما کسی نبوده که مشکلات و ضعف‌های آن را بگوید.

در رشته ادبیات فارسی برخلاف ادعاهایی که می‌شود کسی را نمی‌شناسم که در همه کارها بتوان به او مراجعه کرد؛ یعنی در زمینه فرهنگ‌نویسی، تحلیل متون، نسخه‌شناسی و رشته‌های مختلف ادبیات معاصر کمتر کسی را می‌توان نام برد که در حوزه‌های ادبیات به صورت تخصصی حرف اول را بزند. در اروپا پژوهشگران علوم انسانی روی یک موضوع تخصصی کار می‌کنند؛ مثلا فردی متخصص دستور زبان در نیمه اول قرن هجدهم می‌شود، فردی دیگر در حوزه واژه‌گزینی و فرهنگ‌نویسی در 50 سال اخیر کار می‌کند، اما استادان ما یکباره مدعی می‌شوند از آغاز شعر فارسی تا زمان حال، مباحث برایشان مثل آب خوردن است.

کارهای پژوهشی دچار سکوت شده‌اند برای این‌که کسی کاری نمی‌کند. یک دستگاه دولتی که میلیاردها تومان بودجه دارد چه کار پژوهشی بنیادی برای زبان فارسی می‌کند؟ شما یک دستگاه را نشان دهید که مسوولیت آن کار پژوهشی است و کارش را هم انجام می‌دهد. متأسفانه دانشکده‌ها، متخصص تربیت نکرده‌اند. مشکلات اقتصادی بیشتر شده و عده‌ای هم آنقدر آزمندیشان زیاد است که هیچ‌وقت اقناع نمی‌شوند. به این جهت اغلب افراد چه استاد دانشگاه و چه پژوهشگران وقتشان را برای تدریس می‌گذارند و کسی وقت خود را برای کتابی که تألیف آن 8 سال یا 10 سال زمان می‌برد و در نهایت 1000 نسخه از آن چاپ می‌شود، نمی‌گذارد.این نحوه برخورد با پژوهش درست نیست. دستگاه‌های دولتی باید برای کار پژوهشی به‌صورت جداگانه سرمایه‌گذاری کلان کنند. این فرهنگی که ما به آن زبان و ادبیات فارسی می‌گوییم دارای بخش اسلامی بسیار غنی‌ای است در حالی که درباره آن هیچ‌کاری صورت نگرفته است. هم‌اکنون بسیاری از دستگاه‌ها در این زمینه‌ها کارهایی می‌کنند ولی کار آنها بازدهی ندارد، برخی تنها نامی از ادبیات فارسی شنیده‌اند و برای خود دکانی درست کرده‌اند. وقتی نفت ما در ایران شناخته شده نبود، ادبیاتمان را می‌شناختند. 250 یا 300 سال قبل آلمان‌ها درباره ادبیات فارسی و زبان‌های باستانی ما کار کرده‌اند. در دوره‌های بعد توسط انگلیسی‌ها و آلمان‌ها کار شده است. هنوز هم بهترین نسخه شاهنامه مربوط به چاپ مسکو و بهترین نسخه مثنوی برای نیکلسون است، درحالی که ما در ایران نیرو و توان برای انجام این کار داریم.