فین کاشان حال و روز‌خوشی ندارد

باغ ایرانی فین کاشان که در خرداد‌ امسال به ثبت جهانی رسید،‌ حدود 600 اصله درخت کهنسال سرو حدود 100 تا 500 سال داشت که مربوط به دوران اوایل صفوی تا اواخر قاجار بود و در سال 87 حدود 112 اصله از این سروها به دلایل متعددی‌ خشک و بریده شدند.

کارشناسان میراث فرهنگی کاشان، عوامل مداخله‌گر انسانی و غیرکارشناسی را عامل نابودی درختان باغ می‌دانند و می‌گویند: پرکردن چاله‌های اطراف سروها با خاک، برداشتن قلوه سنگ‌های کف پیاده‌روهای باغ و پوشاندن آنها با لاشه سنگ‌های سفید و سیمانی و جلوگیری از تنفس زمین باعث رسیدن آسیب جدی به درختان می‌شود.

از طرفی قطع درختچه‌های بید، به، انجیر و توت که رطوبت خاک را در خود حفظ کرده و مانع تبخیر آب می‌شوند نیز از جمله علل کاهش شادابی و سرزندگی این سروهاست.

به باور کارشناسان، کاشت درختان سرو جدید به جای 100 سرو خشکیده باغ و انتقال آنها از اصفهان و کرج به این باغ هم کاری کارشناسی‌شده نیست، چراکه سروهای اصفهانی و کرجی در محیط گلخانه‌ای پرورش یافته‌اند، در حالی که آب کاشان قلیایی است و بعید است سروهای مهمان بتوانند در آن دوام بیاورند.

علاوه بر این، کاشت حدود 20 تا 25 نخل تزئینی در باغ باعث تعجب کارشناسان و علاقه‌مندان میراث فرهنگی شده است، چرا که به عقیده آنها نخل محصولی وارداتی است که مخصوص باغ ایرانی نیست، در حالی که این باغ به‌واسطه دارا بودن نشانه‌های ایرانی در فهرست باغ‌های جهانی به ثبت ر سیده و با کاشت این نخل‌ها عملا ایرانی بودن باغ زیر سوال می‌رود.

یک کارشناس میراث فرهنگی در کاشان با اشاره به وضعیت نامناسب باغ و مشکلات آن به «جام‌جم» می‌گوید: علاوه بر این‌که قطع درختان خشکیده، باعث عریان شدن باغ و ایجاد منظره زشت بصری شده است، درختان باقیمانده نیز باطراوت و جاندار نیستند و پژمرده و رنگ‌پریده شده‌اند.

به گفته علیرضا محسنی‌تبار، این وضعیت پژمردگی در حالی به چشم می‌خورد که درختان با برگ‌های سوزنی شکل باید سایه قوی داشته باشند و تا همین چند سال پیش نیز کف باغ به خاطر وجود درختان پرشاخ و برگ باغ آفتاب نمی‌خورد، اما حالا آفتاب براحتی بر سنگفرش‌های باغ می‌تابد.

وی به عمده‌ترین دلایل بحرانی شدن وضعیت باغ و وجود مشکلات عدیده در آن اشاره می‌کند و می‌افزاید: نگاه پروژه‌ای به باغ و تمرکز پروژه‌های عمرانی در آن، استفاده از پیمانکاران غیرحرفه‌ای، عدم استفاده از کارشناسان مجرب، نبود برنامه‌ریزی و زما‌ن‌بندی برای پایان پروژه‌ها، تغییر پیاپی مدیران میراث در چند سال اخیر، ناهماهنگی و نبود همکاری بین سازمان‌های مختلف در شهرستان، کم شدن حقابه باغ، نبود طرح جامع ساماندهی و نگاه صرفا اقتصادی به باغ از مهم‌ترین دلایل وضعیت نابسامان باغ‌فین کاشان است.

این کارشناس با بیان این‌که باغ‌فین میراث جهانی است که نه تنها متعلق به کشور ما بلکه متعلق به کل دنیاست، خاطرنشان می‌کند: به همین خاطر باید برای رفع مشکلات و مرمت آن از مشاوره کارشناسان زبده کشوری و بین‌المللی که در امور گیاه‌شناسی و باغ‌شناسی، بویژه باغ‌های ایرانی تبحر دارند، استفاده شود و با یک فراخوان آزاد و عمومی از آنها دعوت به عمل آید.

محسنی‌تبار همچنین با اشاره به لزوم اجرای طرح جامع ساماندهی در اطراف باغ می‌گوید: فضای اطراف باغ از 25 سال پیش تاکنون هیچ‌گونه تغییری نکرده، به طوری که از گذشته یک راه باریک در اطراف باغ برای عبور وسایل نقلیه وجود داشته که با وجود اتوبان کنار شهر، همچنان محل عبور و مرور ماشین‌ها از جمله کامیون و تریلی است که عبورشان لرزه بر اندام باغ می‌اندازد.

ضمن این‌که منازلی که در خیابان‌های اطراف باغ و با فاصله 10 متری آن را محاصره کرده‌اند نیز با نماهای متفاوت و کوتاه و بلند، باعث زشتی نمای بیرونی باغ شده است و به نظر می‌رسید همه اینها باید در یک طرح جامع مورد بازنگری قرار گیرد.

اما مدیر امور فرهنگی و ارتباطات اداره میراث فرهنگی صنایع دستی و گردشگری استان اصفهان نظری متفاوت دارد و معتقد است: باوجود دغدغه‌های بسیار درباره این باغ، مسوولان تمام تلاش خود را برای رسیدگی به وضعیت باغ به کار گرفته‌اند و در حال حاضر مشکل خاص و حادی که تهدید کننده باغ باشد، وجود ندارد.

شهرام امیری در گفت‌وگو با «جام‌جم» می‌افزاید: پس از اتفاق ناگوار سال 86 که متعاقب آن تعداد زیادی از سروهای باغ به دلایل متعددی از جمله بی‌توجهی مسوولان وقت شهرستان و انجام اقدامات مخرب و غیرکارشناسی و سرمای شدید خشک شد، میراث فرهنگی استان در سال 88 و 89 کارشناسان زبده و مشاورانی از دانشگاه علم و صنعت را به کار گرفت تا با استفاده از روش‌های نوین باغداری به بررسی علل مشکلات ایجاد شده پرداخته و درصدد رفع آن برآیند و نظارت مستمری نیز بر وضعیت باغ و درختان آن داشته باشند.

وی درباره سروهای منتقل شده به باغ‌فین هم می‌گوید: 100 اصله نهال پنج تا 10 ساله، سال گذشته به این باغ منتقل و در آن کاشته شد که غیر از یکی دوتا که خشک شد بقیه به بار نشسته‌اند و چنانچه قرار بود اتفاقی برای این سروها بیفتد و با شرایط باغ سازگاری نداشته باشند، در این یک سال و چند ماه که از کاشت آنها می‌گذرد، این اتفاق می‌افتاد.

امیری درخصوص خبر پژمرده شدن درختان بالای باغ نیز می‌گوید: طبق گزارش‌هایی که ما از باغ داریم، این امر واقعیت ندارد در حالی که اگر واقعیت هم داشته باشد، بر اثر عوامل طبیعی است و نه اشتباهات ناظرین و کارشناسان سازمان و این امری طبیعی است، چراکه سروهای باغ بعضا تا 500 سال هم قدمت دارند و بنابراین طبیعی است به مرور زمان و براساس کهولت سن و عوامل طبیعی همچون سرما و کم‌آبی پژمرده و خشک شوند.

فاطمه مرادزاده - گروه ایران