تا آسمان دانایی

این در حالی است که کشور چین 15 درصد و کشورهای آمریکایی و اروپایی حدود 5 درصد رشد داشته‌اند.

اما موسسه کانادایی «ساینس متریکس» سال گذشته در گزارشی مشابه بر این که نرخ رشد تولیدات علمی ایران بیش از هر کشور دیگری در جهان است، نوشته بود: «سال 2010 را باید سال ایران نامید، نه سال ببر چینی‌ها.»

براساس اطلاعات منتشرشده از سوی این موسسه که با بررسی آمارهای 30 سال اخیر هر کشور به دست آمده، در منطقه خاورمیانه تنها ایران است که بیشترین نرخ تولیدات علمی را داشته است و نرخ رشد ترکیه 5.5 برابر و ایران 11 برابر بیشتر از متوسط دیگر کشورهای جهان بوده است.

 در این روزها که سی و سومین سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی سپری می‌شود پژوهشگران و دانشمندان کشورمان توانسته‌اند با تلاش فراوان با بومی‌سازی اکثر دانش‌های فنی پیچیده صنایع گوناگون مورد نیاز کشور، نام ایران را در سراسر جهان بر سر زبان‌ها بیندازند.

با این وجود به نظر می‌رسد کسب جایگاه اول علمی، فناوری و اقتصادی منطقه براساس سند چشم‌انداز ایران 1404 دور از دسترس نباشد، چرا که ایران در بخش تولید علم براساس اطلاعات پایگاه استنادی اسکوپوس با تولید بیش از 33 هزار مقاله توانسته مقام اول منطقه را کسب کند و رقیب سنتی خود یعنی ترکیه را پشت‌سر بگذارد.

البته پیشرفت‌های علمی دارای شاخص‌های گوناگونی است که ازجمله آنها می‌توان به تولیدات علمی، فناوری و تولید ثروت از دانش اشاره کرد.

در این زمینه دکتر نسرین سلطانخواه، معاون علمی و فناوری رییس‌جمهور با بیان این که عوامل مهم در پیشرفت و توسعه کشور دارای بخش‌های مختلفی است، می‌گوید: پیشرفت‌های علمی شامل شاخص‌های متعددی است که پیشرفت‌های علمی و فناوری و تولید ثروت از دانش و تجاری‌سازی بخش‌های آن را تشکیل می‌دهند.

وی می‌افزاید: شاخص‌های بخش پیشرفت‌های علمی تولیدات علمی، تعداد مقالات، نشریات، نیروی انسانی متخصص، دانشجویان تحصیلات تکمیلی، مراکز تحقیقاتی و دانشگاهی که زیرساخت‌های علمی محسوب می‌شوند را شامل می‌شود که ایران بعد از انقلاب اسلامی در تمامی این شاخص‌ها رشد بسیار چشمگیری داشته است.

به گفته وی، درعرصه فناوری‌ها تعداد شرکت‌های دانش بنیان، پارک‌های علم و فناوری و مراکز رشد و اختراعات به ثبت رسیده ملاک ارزیابی است.

همچنین در بخش تجاری‌سازی تعداد تولیدات دانش‌بنیان بر پایه فناوری، میزان صادرات خدمات فنی و مهندسی و کالاهای دانش‌بنیان مدنظر است.

وی اجرای طرح‌های کلان ملی فناوری را یکی از نشانه‌های پیشرفت علمی ایران عنوان کرده و می‌گوید: رونمایی از شش داروی بیوتکنولوژی که اخیرا در حضور رئیس‌جمهور رونمایی شد، پیشرفت کشور در هر سه مرحله پیشرفت‌های علمی، فناوری و ثروت افزایی و استقلال را یکجا نشان می‌دهد. تاکنون 15 طرح کلان ملی فناوری توسط معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری به اجرا درآمده است که لازمه تمامی آنها وجود دانش فنی بومی‌شده در کشور است که ازجمله می‌توان به طرح‌های ساخت ابررایانه ملی، ساخت کشتی اقیانوس‌پیما، تولید واکسن آنفلوآنزا، ساخت رادیوداروها و رصدخانه ملی ایران اشاره کرد.

در عین حال دکتر سلطانخواه معتقد است که امروز ایران در جایگاهی قرار گرفته که باید برای این که یافته‌های دانشی و دستاوردهای فناوری و تجاری محققان کشور بازارهای صادراتی پیدا کند، برنامه‌ریزی و بسترهای انتقال آنها به کشورهای خارجی فراهم شود.

یکی از بخش‌هایی که بلافاصله پس از وقوع انقلاب اسلامی در کشور رشد خود را آغاز کرد و زمینه فعالیت محققان کشور را فراهم آورد، بخش صنعت نفت بوده است.

صنعت نفت پس از ملی‌شدن در کشور توانست با تلاش دانشمندان و با تکیه بر دانش‌های بومی ایرانی روند توسعه خود را بتدریج و با سرعت طی کند.

دکتر مقدم، معاون پژوهش و فناوری وزیر نفت با بیان این که بعد از انقلاب اسلامی در صنعت نفت روند تحولی در حوزه تحقیقات رخ داده، می‌گوید: به دلیل این که صنعت نفت از گذشته یعنی قبل از انقلاب اسلامی مرکز پژوهشی و خدمات علمی و دانشکده داشت، پس از وقوع انقلاب اسلامی این مرکز توسعه و در نهایت به پژوهشگاه صنعت نفت ارتقا یافت و از سوی دیگر خود دانشکده نفت پس از توسعه به سه دانشکده دیگر در تهران، اهواز و آبادان تبدیل شد و اکثر رشته‌ها در بخش‌های بالادستی نفت و مخازن نفت و گاز،حفاری و مهندسی مخزن در دانشگاه‌های کشور ایجاد شد.

معاون پژوهش و فناوری وزیر نفت با تاکید بر این که در درون صنعت نفت تا سال 68 یک توسعه درون‌زا اتفاق افتاد و از آن به بعد صنعت نفت راه توسعه برون‌زای خود را دنبال کرد، می‌افزاید: عمدتا این توسعه با سرمایه‌گذاری وسیع در دانشگاه‌های مختلف و پژوهشکده‌ها دنبال می‌شد، به طوری که بخش‌های بالادستی صنعت نفت که مربوط به تولید نفت و گاز و مخازن است در دانشگاه‌های صنعتی شریف، امیرکبیر، تهران، شیراز و خلیج فارس توسعه یافت.

دکتر مقدم معتقد است از سال 88 به بعد یک تحول بنیادین در فعالیت‌های تحقیقاتی نفتی رخ داد که با روند گذشته به‌کلی متفاوت بود و آن تحول ساختاری اساسی بود و معاونت پژوهش و فناوری در وزارت نفت ایجاد شد که هویت کامل تحقیقاتی و فناوری را در بخش راهبردی صنعت نفت ایجاد کرد.

معاون وزیر نفت خاطرنشان می‌کند: این در حالی است که قبل از سال 88 عمده پروژه‌های صنعت نفت شکل مرکز هزینه را داشت و در واقع بحث رسیدن به محصول برای این که ارزش سرمایه‌گذاری‌ها به ارزش افزوده تبدیل شود مورد توجه نبود، اما در سال 89 با تهیه نظام‌نامه پژوهشی سعی شد شکاف بین بخش تقاضا که عمدتا شامل بحث‌های عملیاتی و طرح‌های توسعه صنعت نفت می‌شد و عرضه فناوری کاهش یابد.

یکی دیگر از عرصه‌های پیشرفت ایران پس از انقلاب اسلامی در رشد کمی و کیفی دانشگاه‌ها اتفاق افتاد به‌گونه‌ای که در ابتدای انقلاب اکثر دانشجویان برای ادامه تحصیل مجبور به گذراندن دوره‌های کارشناسی ارشد و دکتری در خارج از کشور بودند، این در حالی است که در حال حاضر تمامی رشته‌های تحصیلی در تمامی مقاطع در داخل تدریس می‌شود و در تمامی استان‌های کشور حداقل یک دانشگاه جامع وجود دارد.

دکتر احمد اکبری، رئیس سازمان پژوهش‌های علمی و صنعتی ایران در این باره می‌گوید: عمدتا دانشگاه‌های کشور قبل از انقلاب رسالت آموزشی داشتند، به طوری که تعداد دانشجویان تحصیلات تکمیلی به عنوان نیروهای پژوهشی کشور بسیار ناچیز بود و حتی به‌ندرت در رشته‌های دکتری دانشجو پذیرش می‌شد، به طوری که کسانی که متقاضی ادامه تحصیل در دوره‌های تحصیلات تکمیلی بودند هم به خارج از کشور اعزام می‌شدند. اما بعد از انقلاب اسلامی سال به سال خودباوری و اعتقاد به این‌که دانشگاه‌ها می‌توانند دانشجویان تحصیلات تکمیلی تربیت کنند، بیشتر شد و در طول سال‌های پس از انقلاب اسلامی رشته‌های مختلف در تمامی مقاطع بخصوص کارشناسی ارشد و دکتری تقویت شد.

معاون وزیر علوم می‌افزاید: در این راستا تعداد رشته‌های مقاطع تحصیلات تکمیلی در دانشگاه‌های بزرگ کشور که عمدتا دانشگاه‌های بزرگ استانی بود، افزایش یافت.از سوی دیگر سیاست وزارت علوم، تحقیقات و فناوری اعطای مجوز برای راه‌اندازی مراکز پژوهشی، پژوهشکده‌ها و پژوهشگاه‌ها در سطح کشور بود که می‌توان گفت انقلابی در تاسیس مراکز پژوهشی صورت گرفت.

وی تاسیس سازمان پژوهش‌های علمی و صنعتی ایران را یکی از دستاوردهای با برکت انقلاب اسلامی ایران نام برده و تاکید می‌کند: در سازمان پژوهش‌ها انواع فعالیت‌های پژوهشی شامل حمایت از فناوری‌های نوین و مخترعان جوان و... انجام شده که می‌توان به برگزاری جشنواره جوان خوارزمی اشاره کرد.

از سوی دیگر برگزاری جشنواره‌ها مانند جشنواره بین‌المللی خوارزمی که 25 ساله شده و بسیاری از این نوع جشنواره‌ها، نشانه پیشرفت‌های علمی ایران است.

بخش علوم پزشکی کشور یکی از بخش‌های موفق ایران در عرصه علم و فناوری در سال‌های پس از پیروزی انقلاب اسلامی بوده است. این بخش توانسته 30 درصد تولیدات علمی کشور را به خود اختصاص دهد، در حالی که نسبت به دیگر بخش‌ها از بودجه کمتری برخوردار بوده است.

دکتر مرضیه وحید دستجردی، وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی با بیان این‌که در حال حاضر ایران از نظر علوم پزشکی هم به خودکفایی رسیده است، خاطرنشان می‌کند: زمانی پزشکان هندی، بنگلادشی و کوبایی در کشور خدمات پزشکی ارائه می‌دادند، اما امروز نه‌تنها تمامی پزشکان، کادر پرستاری و ‌پیراپزشکی در داخل کشور تربیت می‌شوند، بلکه این امکان وجود دارد که با توجه به ظرفیت دانشگاه‌های علوم پزشکی، برای کشورهای منطقه نیز نیروی انسانی تربیت کنیم، به طوری که در حال حاضر شعب بین‌الملل دانشگاه‌های علوم پزشکی به 12 شعبه رسیده و آمادگی پذیرش تعداد بیشتری از دانشجویان خارجی را دارند.

وزیر بهداشت پیشرفت‌های چشمگیر ایران در زمینه تولید داروها و ساخت تجهیزات پزشکی را یکی دیگر از دستاوردهای کشور پس از انقلاب اسلامی عنوان کرد و می‌افزاید: در حال حاضر 96 درصد داروها در داخل کشور تولید می‌شود و تنها چهار درصد داروها از خارج از کشور تامین می‌شود که با توجه به اجرای طرح‌های کلان ملی فناوری، محققان و دانشمندان کشور در حال فعالیت جهت تولید این چهاردرصد دارو هستند.

دکتر دستجردی با بیان این‌که ایران در تولید داروهای بیوتکنولوژی جزو 12 کشور اول دنیاست، تصریح می‌کند: همچنین در زمینه تولید دارو در منطقه رتبه اول از آن ایران است و در قاره آسیا هم در رده 5 کشور اول قرار داریم.

وزیر بهداشت درباره میزان امید به زندگی در ایران اظهار می‌کند: حدود 35 سال قبل نرخ امید به زندگی در کشور بین 52 تا 54 سال بود، اما در حال حاضر در مردان به 71 سال و در زنان به 73 سال رسیده است.