ماشته؛ بافته‌ای جدا تافته

لرستان، دیار صنایع دستی و مهد نخستین صنعت و هنر است. ماشته یکی از هنرهای این خطه است که توانسته تا به امروز در زندگی شهری، روستایی و عشایری جایگاه خود را حفظ کند.ماشته، دستبافته‌ای پشمین و منقوش است که جنسی ضخیم دارد و مهم‌ترین و اصیل‌ترین دستبافته لرستان به شمار می‌رود.

مواد اولیه ماشته، نخ‌های پشمی رنگین است و رنگ‌های بنفش تیره، زرشکی، قرمز مایل به نارنجی و سبزتیره، ترکیب اصلی رنگ‌ها را تشکیل می‌دهند.عمده‌ترین نقش رایج در ماشته‌های سنتی این دیار، طرح شطرنجی است که خود دارای طرح‌هایی همچون گل‌پتویی، گل‌ریز (گل اشرفی)، چهارگلی، پنج‌گلی و شش گلی است، البته ماشته‌های امروزی و صنعتی بیشتر طرح راه راه دارند.درگذشته از ماشته بیشتر به عنوان رختخواب پیچ استفاده می‌شد، ولی امروزه کاربردهای دیگری همچون زیرانداز، روانداز، پشتی، پرده، سجاده و تکه‌دوزی روی کیف و کفش نیز دارد.

یک کارشناس صنایع دستی در خصوص این نوع بافته به «جام‌جم» می‌گوید: در خرم‌آباد بیشتر این بافته‌ها به صورت خانگی تهیه می‌شود و کارگاه‌های مستمر و فعال این نوع بافته، عمدتا در بروجرد متمرکز هستند که اگر این کارگاه‌ها بسته شوند، پرونده این هنر نیز بسته خواهد شد.

عباس حمزه‌ای می‌افزاید: این هنر نمادی از فرهنگ اصیل عشایری است که از زندگی و فرهنگ آنها، به روستاها و سپس شهرها وارد شده است.وی یادآور می‌شود: در صورت احیا و رونق مجدد این هنر، کارگاه‌های ماشته‌بافی می‌توانند به جاذبه گردشگری لرستان تبدیل شوند، چراکه این کارگاه‌ها، فضای کاملا سنتی دارند و تمام ابزارآلات و استادکاران این رشته نیز قدیمی و سنتی هستند.

حمزه‌ای با بیان این‌که کمبود مواد اولیه و گران بودن آن، به صرفه نبودن تولید و مراحل سخت تولید و همچنین زمان‌بر بودن آن، دلایل از رونق افتادن این هنر است، به وضعیت بد استادکاران قدیمی این حرفه اشاره کرده و می‌گوید: جوان‌ها با توجه به سرنوشت نامناسب استادکاران قدیمی ماشته‌بافی و بافندگی، رغبتی به یادگیری این هنر ندارند.

وی تاکید می‌کند: برای زنده ماندن این هنر باید کاربردهای جدید برای آن تعریف کرد و ضمن آموزش بافندگان که باعث افزایش کیفیت کار می‌شود، با تهیه مواد اولیه و قراردادن آن در اختیار تولیدکنندگان، آنها را تشویق و متمایل به انجام این حرفه کرد.حمزه‌ای به بازاریابی برای این تولیدات که دغدغه اصلی تولیدکنندگان است، اشاره کرده و می‌گوید: ایجاد مراکز مشاوره صنایع دستی برای تولید‌کنندگان، آموزش بازاریابی، اطلاع‌رسانی و فرهنگ‌سازی در این زمینه می‌تواند موثر واقع شود.

 سمانه محمودی ‌/‌ جام‌جم خرم‌آباد