جنایتکارانی که پشیمان نمی‌شوند

شاهدی به نام لونگ نورین اعلام کرده بشدت بیمار است. پیش از این نیل نون، رئیس دادگاه جلسه ویژه‌ای برای نمایندگان دیوان بین‌المللی بررسی جنایات جنگی تعیین کرده و قرار بود نمایندگان دیوان از همکاران سابق وزارت خارجه رژیم پول‌پوت بازجویی کنند، اما هیچ‌یک از این برنامه‌ها عملی نشد؛ زیرا آن شاهدی که قرار بود از طریق ویدئوکنفرانس و از خانه اش در شمال کامبوج به پرسش‌ها پاسخ دهد ظاهرا چنان بیمار بود که حتی از پس این کار هم برنمی‌آمد. به این ترتیب یک روز دیگر هم تلف شد و آن چند صد نفری که می‌خواستند بدانند در گذشته چه بر سر کشورشان آمده ناکام ماندند، اما ویراک با لحنی خشمگین می‌گوید: «به هر حال ما باز هم خواهیم آمد.»

به گفته هویی واناک، سخنگوی دادگاه ، مردم کامبوج علاقه زیادی به این «در حال حاضر مهم‌ترین دادگاه جهان» دارند و همه می‌خواهند بدانند 3 دهه پیش چه اتفاق عجیبی در کشورشان افتاده و مزدوران پول‌پوت چگونه یک ملت را به گروگان گرفته و میلیون‌ها نفر را به مسلخ برده‌اند. یک‌ماه قبل از برگزاری این دادگاه بود که بالاخره پس از سال‌ها بحث و جدل سیاسی و حقوقی پشت درهای بسته، کار گردآوری مدارک آغاز شد و هر روز صدها نفر برای شرکت در این دادگاه‌ها به پنوم‌پن آمدند. یکی از این افراد مئاس سری است که از ایالت پریونگ به پایتخت آمده است. این مرد 51 ساله با تلخکامی‌ می‌گوید: «می‌خواستم چهره‌های آنان را از نزدیک ببینم. من در دوران خمرهای سرخ 4 برادر و خواهرم را از دست دادم و حالا خوشحالم این افراد مقابل قاضی قرار گرفته‌اند. امیدوارم سرانجام عدالت پیروز شود.»

روی نیمکت متهمان دادگاه کامبوج 3 نفر از افراد کلیدی رژیم پول‌پوت نشسته‌اند: نفر اول نون چئا 85 ساله، رئیس ایدئولوژیک خمرهای سرخ و به اصطلاح برادر شماره دو، نفر دوم خیو سامفان 80 ساله و رئیس دولت سابق خمر و نفر سوم لنگ ساری86 ساله وزیر خارجه سابق رژیم خمرهای سرخ.

همسر لنگ یعنی لنگ تیریت هم که زمانی وزیر امور اجتماعی و بانوی اول به حساب می‌آمد باید به عنوان شریک جرم محاکمه شود، اما به دلیل ابتلا به بیماری آلزایمر و طبق صلاحدید دادگاه تحت مراقبت‌های پزشکی در زندان قرار دارد با این امید که شاید بتوان بعدها حکم محکومیت وی را هم صادر کرد. در این میان اما از برادر شماره یک یعنی هیولایی به نام پول‌پوت خبری نیست، زیرا وی سال 1998 و پیش از آن‌که به خاطر جنایت‌هایش مجازات شود به دلایلی که تا امروز معلوم نیست، درگذشت.

چئا لئانگ، دادستان کامبوج بر آن است تا ثابت کند آن رژیمی ‌که این افراد از سال 1975 تا 1979 در راس آن بودند یکی از وحشی‌ترین و وحشتناک‌ترین رژیم‌های تاریخ معاصر بوده است. از وقتی دادستان و همکارانش از جمله اندرو کایلای، حقوقدان برجسته سازمان ملل دادخواست خود را ارائه دادند در هر جلسه دادگاه گوشه‌ای از جنایات پول‌پوت فاش شده است. از قرار معلوم جنایتی نبوده است که خمر‌های سرخ مرتکب نشده باشند.

خیم فرون سال 1977 شهردار شهر کوچکی در ایالت بانتی مانچی واقع در شمال غربی کامبوج بود. او که امروز72 سال دارد در دادگاه توضیح داد چگونه در آن زمان یک زوج جوان را با ضربات دسته تبر از پای درآورده است. او می‌گوید: «به من دستور داده شد آن دو نفر را بکشم، زیرا آنها بدون آن که ازدواج کرده باشند با یکدیگر رابطه داشتند. اگر سرپیچی می‌کردم به دستور مافوق‌هایم تیرباران می‌شدم. من چاره دیگری نداشتم.» و سپس با تردید اضافه می‌کند: «به خاطر آنچه خمرهای سرخ از من ساختند، از آنها متنفرم.»

دادستان و همکارانش تعریف می‌کنند که چگونه رژیم پول‌پوت، کامبوجی‌های جوان را به صورت انبوه وادار به ازدواج اجباری می‌کرد: «مردان و زنان مجبور می‌شدند برای مراسم ازدواج در صف طویلی بایستند. سپس چراغ‌ها خاموش می‌شد و همگی باید دست‌ها را باز می‌کردند و در تاریکی راه می‌رفتند. هرکس با اولین تماس دستش با نفر دیگر باید با او ازدواج می‌کرد، در غیر این صورت بلافاصله تیرباران می‌شد.» در این میان بخصوص زنان جوان از سوی کارگزاران رژیم و نظامیان به عنوان غنایم جنگی مورد سوء‌استفاده قرار می‌گرفتند و سپس به عنوان برده به اردوگاه‌های کار اجباری اعزام می‌شدند. اکثر این زنان به دلیل شرایط غیرانسانی جان خود را از دست داده و در گورهای دسته‌جمعی دفن می‌شدند.

این روزها ابعاد شکنجه‌ها و درنده‌خویی وصف‌ناپذیر حکومت خمرهای سرخ با جزئیات جدیدی فاش می‌شود. بر پایه گزارش‌ها، جلادان خمر با چوب بر سر کودکان می‌کوفتند و آنها را می‌کشتند و این جنایات در برابر دیدگان مادران انجام می‌شد. یکی از زندانیان سابق می‌گوید پاهای وی را با میخ به تخته کوبیدند و در همان حال او را مجبور می‌کردند آواز بخواند. این زندانی سابق حتی امروز هم با یادآوری آن روزها منقلب می‌شود. زنی که اظهاراتش به صورت ویدئویی ضبط شده است، می‌گوید: «مدفوع انسان را برای تهیه کود می‌پختند و ما را مجبور می‌کردند از آن بخوریم». کیسه صفرای برخی زندانیان از بدنشان خارج و شگفت آن که خوراک شکنجه‌گران می‌شد. در یک مورد جگر زندانی را بدون بیهوشی از بدنش خارج کردند.

آن سه متهم قبول دارند بین 7/1 تا 2/2 میلیون نفر در طول حکومت خمر به قتل رسیده یا بر اثر سوء‌تغذیه، ضعف شدید جسمانی و بیماری‌های صعب‌العلاج از پای درآمده‌اند. هر دو دادستان کامبوجی و بریتانیایی دادگاه در دادخواست خود آورده‌اند: «با توجه به شمار قربانیان آن دوران می‌توان گفت فاجعه‌ای انسانی را شاهد بوده‌ایم که این متهمان مسوول آن هستند؛ فاجعه‌ای که مشابه آن را نمی‌توان در عصر جدید سراغ گرفت.»

اما آن سه مرد نشسته روی نیمکت متهمان با خونسردی به این حکایت‌های وحشتناک گوش می‌دهند و یکصدا می‌گویند ما بی‌گناهیم و سعی دارند با لطایف‌الحیل روند دادگاه را با اختلال مواجه کنند. جلسات دادگاه همواره با وقفه روبه‌رو می‌شود، زیرا گاه متهمان سالخورده باید به دستشویی بروند و گاه به دلیل ظاهرا ضعف در شنوایی بارها پرسش‌ها تکرار می‌شود و شاهدان مهمی ‌مانند لونگ نورین هم از ضعف حافظه شکایت دارند: «هر چه باشد 30 سال از آن زمان می‌گذرد. چگونه می‌توانم همه مسائل را به خاطر بیاورم.»

کلیر دافی، یکی از ناظران غربی این دادگاه هم با ناامیدی می‌گوید: «همیشه موانع جدیدی برای دادگاه درست می‌شود که بخشی از آن به مشکلات برق رسانی و بخشی دیگر مربوط به ضعف حافظه و مشکلات سالخوردگی است». اما میچل پستمن، وکیل مدافع نون چئا چندان از این وضعیت ناراضی نیست و با لبخند پیش‌بینی می‌کند: «این دادگاه طولانی و خسته‌کننده می‌شود.»

جالب آن‌که هیچ‌یک از این جلادان پول‌پوت احساس شرم و گناه ندارد. نون چئا با گستاخی می‌گوید: «دلم نمی‌خواهد نسل آینده در مورد تاریخ ما دچار بدفهمی ‌شود. مایل نیستم آنها فکر کنند خمرهای سرخ انسان‌های بد و جنایتکاری بوده‌اند. هیچ‌کدام از این اتهام‌ها واقعیت ندارد.» او ادعا دارد هیچ کامبوجی در این جنایات دست نداشته است:‌ «همه اینها کار ویتنامی‌ها بود، چون می‌خواستند کامبوج را تحت کنترل خود درآورند.»

وکلای مدافع نیز به نوبه خود تلاش دارند چهره‌ای انسانی از این جلادان پنوم‌پن ارائه دهند. ژاک ورگاس، یعنی همان وکیل دعاوی مشهور، اما بدنامی ‌که دفاع از کلاوس باربی جنایتکار نازی، اسلوبودان میلوسویچ دیکتاتور سابق صربستان و شماری از تروریست‌ها را در کارنامه خود دارد ، در دفاع از متهمان خمر می‌گوید: «آنها لغزش‌هایی داشته و خطاهایی مرتکب شده‌اند، اما از آنها هیولا ساختن و همه گناه‌های آن دوره را به گردن آنان انداختن هم کاری کاملا بی پایه و اساس است. هر چه باشد این متهمان هم انسان هستند.»

اما کایلای، دادستان و نماینده سازمان ملل ضمن رد این ادعاها می‌گوید: «همه این متهمان در کمال هوشیاری جنایت‌هایی را طراحی و به صورت سیستماتیک اجرای آن را به نظامیان خمر سرخ و مقامات محلی واگذار می‌کردند. شما نمی‌توانید ادعا کنید آنان از چیزی خبر نداشتند و هیچ نقشی در جنایت‌هایی که در کامبوج صورت گرفته ایفا نکرده‌اند.»

محاکمه این سه نفر حداقل یک‌سال به طول خواهد انجامید. البته آن وکیل یعنی پستمن زمانی حداقل 2 ساله را پیش‌بینی می‌کند. ناظران دادگاه حتی از این بیم دارند که چه بسا این سه متهم تا قبل از پایان دادگاه حذف شوند یا به طور طبیعی بمیرند. در این میان اما شاید سرسخت‌ترین مخالف این دادگاه‌ها هون سن، مرد قدرتمند و رئیس‌جمهور کامبوج باشد. او پیش از این آشکارا گفته بود ادامه کار این دادگاه را که یادآور دوران پول‌پوت است نمی‌تواند تحمل کند و اظهار نگرانی می‌کند: «این کار شاید موجب بی‌ثباتی کشور شود.»

مرد قدرتمند امروز کامبوج شانس زیادی برای سرانجام یافتن محاکمه این سه کارگزار بلندپایه و معتمد پول‌پوت قائل نیست و با تاکید می‌گوید: «این دادگاه شکست بخورد بهتر از این است که شاهد بروز یک جنگ داخلی جدید در کشور باشیم.» شخص هون سن بین سال‌های 1975 تا 1977 و تا قبل از سقوط رژیم خمر به دست نیروهای ویتنامی، ‌یکی از فرماندهان ارشد آن رژیم جنایتکار بود.

اشپیگل آنلاین / مترجم: محمدعلی فیروزآبادی