طرح سنجش وضعیت کودکان خیابانی

روز گذشته خبری روی تلکس خبرگزاری ایسنا قرار گرفت که مجید رضازاده، دبیر کمیته پیشگیری از ایدز در آن اعلام کرده بود طرح آزمایشی «سنجش ایدز در کودکان خیابانی تهران» بزودی اجرایی می‌شود و سازمان بهزیستی برای انجام آن، قراردادی با دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی منعقد کرده است.

او گفته است در این طرح رفتارهای پرخطر مرتبط با ایدز در کودکان خیابانی مورد ارزیابی قرار می‌گیرد تا بر اساس نتایج به دست آمده این ارزیابی، طرح‌های مداخله‌ای برای ساماندهی و کنترل این کودکان در نظر گرفته شود.

دبیر کمیته پیشگیری از ایدز اجرای این طرح در شهرستان‌ها را منوط به موفقیت اجرای آن در تهران دانست.

رضازاده اعلام کرد: بهزیستی برای اجرایی کردن این طرح 48 میلیون تومان اختصاص داده است.

در پی انتشار این خبر، «جام‌جم» آن را پیگیری کرد و گفت‌وگو با مسوولان بهزیستی ثابت کرد این طرح ابعادی وسیع‌تر از آنچه از سوی دبیر کمیته پیشگیری از ایدز بهزیستی مطرح شده است، دارد و رفتارهای پرخطری که قرار است در این طرح از سوی بهزیستی سنجیده شود، صرفا مرتبط با ایدز نیست.

حبیب‌الله مسعودی فرید، مدیرکل دفتر آسیب‌دیدگان اجتماعی سازمان بهزیستی در گفت‌وگو با جام‌جم در پاسخ به این پرسش که کدام رفتارهای پرخطر در طرح سنجش وضعیت کودکان خیابانی از سوی بهزیستی ارزیابی می‌شود، توضیح داد: در این طرح احتمال اعتیاد این کودکان، ابتلای آنها به انواع بیماری‌های واگیردار و غیرواگیردار و ارتباط آنها با باندهای بزهکار مورد سنجش قرار می‌گیرد.

به گفته او سطح سلامت جسمی و روانی کودکان، سابقه آزاردیدگی آنها و وضعیت والدینشان بخصوص از نظر اعتیاد به مواد مخدر و ابتلا به بیماری‌هایی همچون ایدز و هپاتیت نیز ارزیابی می‌شود.

هرچند آمار دقیقی از تمامی کودکان خیابانی کشور وجود ندارد، اما اگر بخواهیم فقط دستگیر شده‌ها و آنها که ساماندهی شده‌اند را در اعداد بگنجانیم، حدود 6000 کودک کار و خیابانی در ایران زندگی می‌کنند که 2000 نفر از آنها از اتباع بیگانه هستند و بیش از 90 درصد این 2000 نفر تبعه بیگانه را افغان‌ها تشکیل می‌دهند.

همچنین دو سوم جمعیت 6000 نفری کودکان خیابانی در پایتخت زندگی می‌کنند و حدود 90 درصد از آنها با خانواده ارتباط دارند.

مسعودی فرید درباره دلیل اجرای طرح سنجش وضعیت کودکان خیابانی گفت: شیوه زندگی این کودکان و حضور طولانی مدتشان در خیابان‌ها، آنها را در معرض انواع آسیب‌های اجتماعی قرار می‌دهد.

او همچنین درباره علت گرفتن آزمایش ایدز از این کودکان توضیح داد: شمار زیادی از کودکان خیابانی، پدران یا مادرانی معتاد دارند و از آنجا که اعتیاد تزریقی در کشورمان رو به افزایش است و هنوز تزریق با سرنگ دلیل اصلی ابتلا به ایدز در کشورمان به حساب می‌آید، بعید نیست برخی از این کودکان نیز مبتلا به ایدز متولد شده باشند.

اما اینها، ‌تنها دلایلی نیستند که بهزیستی بر انجام این طرح پافشاری می‌کند. مدیرکل دفتر آسیب‌دیدگان اجتماعی بهزیستی تصریح کرد: برای اولویت‌بندی اقداماتی که باید برای ساماندهی کودکان خیابانی انجام شود، به آمار و ارقام دقیق نیاز داریم.

به گفته او، قرار است بزودی گروهی با عنوان گروه رصد آسیب‌های اجتماعی و مدیریت آسیب‌های نوپدید در دفتر آسیب‌دیدگان اجتماعی تشکیل شود که یکی از مسوولیت‌های آینده آن بررسی آمارهای به دست آمده از این طرح است.

مدیرکل دفتر آسیب‌دیدگان اجتماعی بهزیستی گفت: در دو سه هفته آینده ستاد ساماندهی کودکان کار و خیابانی نیز جلسه‌ای تشکیل می‌دهد تا سطح مسوولیت هر یک از 12 سازمان و وزارتخانه عضو این ستاد در اجرای این طرح روشن شود.

هرچند وعده‌های سازمان بهزیستی برای سر و سامان دادن مبتنی بر مطالعه و پژوهش درباره کودکان خیابانی امیدوارکننده به نظر می‌رسد، اما باید این نکته را هم در نظر گرفت که قدمت رویای ساماندهی این کودکان، مربوط به امروز و دیروز نیست و از مدت‌ها پیش سازمان بهزیستی و شهرداری و سازمان‌های مردم‌نهاد آن را در سر پرورانده‌اند که یکی از گواه‌هایش، تصویب آیین‌نامه ساماندهی کودکان کار و خیابانی در 9 سال پیش است؛ آیین‌نامه‌ای که هرچند در سال‌های گذشته هر از گاه بخش‌هایی از آن در اقدام‌هایی ضربتی مورد توجه اعضایش قرار گرفت، اما در نگاهی کلی تر، هرگز به شکل جدی بررسی و اجرا نشد.

این بار سازمان بهزیستی اعتقاد دارد اجرای طرح سنجش وضعیت کودکان خیابانی، اعضای ستاد ساماندهی کودکان کار و خیابانی را در مسیری مشخص‌تر، برای سر و سامان دادن به آنان قرار می‌دهد.

بی‌تردید یکی از راه‌های این سروسامان دادن، منوط به شناسایی باندهای توزیع‌کننده کودکان خیابانی و سوءاستفاده از آنهاست که مسوولان ذی‌ربط باید با آنها برخورد قاطع کنند.

مریم یوشی‌زاده -‌ گروه جامعه