زمین از نگاهی دیگر

آنها نخستین انسان‌هایی بودند که به شکل مستقیم پشت ماه را می‌دیدند، همان‌طور که نخستین کسانی بودند که از گرانش زمین گذشتند و به دام گرانش جرم دیگری (ماه) افتادند. آنها اولین افرادی بودند که زمین را به مثابه یک سیاره تنها و کامل به شکل مستقیم می‌دیدند و این همان چیزی بود که همه تشنه دیدنش بودند. زمین، سیاره‌ای که گهواره تمدن بشری است، چیزی بیش از یک سیاره کوچک تنها نبود. سیاره‌ای تنها در گوشه‌ای از منظومه شمسی که چندان هم عظیم نبود.

داستان تصویربرداری از طلوع زمین داستانی جالب است. سرنشینان آپولو 8، سه روز در راه بودند تا به ماه برسند. قرار بر این بود که طی حدود 20 ساعت 10 بار به گرد ماه بچرخند و تصویربرداری کنند. آنها یک برنامه تلویزیونی هم داشتند که به مناسبت ایام کریسمس از تلویزیون پخش می‌شد (و شد)، اما در سومین دور حرکتشان به گرد ماه، فرمانده بورمن که یک دوربین‌ هاسلبلاد سیاه و سفید در دست داشت و با آن تصویر تهیه می‌کرد، ناگهان فریادی از شادی کشید و 2 سرنشین و همکار دیگر را به دیدن منظره‌ای باشکوه فراخواند. زمین از پس افق خاکستری و ناهموار ماه طلوع می‌کرد.

آندرس که دوربینی رنگی در دست داشت، می‌گوید: در برنامه و اهداف سفر ما نبود که بخواهیم از زمین عکس بگیریم، اما شکوه آن لحظه و منظره آنچنان بود که بی‌درنگ برنامه اصلی را برای لحظاتی کنار گذاشتیم و از زمین عکس گرفتیم. البته آن موقع نمی‌دانستم که چه اتفاق مهمی را رقم می‌زنیم. اصلا درباره این که بعدا این عکس چه ارزشی پیدا می‌کند و پربیننده‌ترین تصویر قرن شناخته می‌شود تصوری نداشتیم. آندرس که در مراسم روز زمین این حرف‌ها را می‌زد با شوق وصف‌ناشدنی درباره این عکس صحبت می‌کرد و از حس خود هنگام دیدن این منظره می‌گفت: من وقتی طلوع زمین را می‌دیدم 2 حس جداگانه داشتم که همراهم بود، یکی این‌که زمین چقدر شکننده و ترد و ضعیف به نظر می‌آید و دیگر این که زمین واقعا کوچک است.

اما در این گونه تصاویر (دورترین تصاویری که خود انسان از زمین،‌ از گهواره‌اش دیده است) چیزهایی هم هست که دیده نمی‌شود، مثلا مرزها و قراردادهای بشری برای تقسیم‌بندی زمین. در این تصویر چنین چیزی دیده نمی‌شود. اینها همه قراردادهایی است که ما می‌سازیم تا محدودیت‌هایمان را پنهان کنیم و داشته‌هایمان را (همان چیزی که زمین در اختیارمان قرار داده) به رخ هم بکشیم و بر سر آنها با هم دعوا (بخوانید جنگ) کنیم.

زمین را از دورترها هم دیده‌ایم. از فاصله 6 میلیارد کیلومتری. این بار این خود بشر نبوده که شانس دیدن زمین را مستقیم و با چشمان خودش از این فاصله داشته باشد. ویجر1، سفینه‌ای که اکنون در منظومه ما قرار ندارد، طی پروژه‌ای که در آن تصاویری تمام‌نما از سیارات منظومه شمسی تهیه می‌کرد، از آن فاصله تصویری از زمین گرفت.