راز خدا در رادیو بر زبان آمد

حسین رازخدا در 5 بخش آماده پخش می‌شود. بخش نخست، بازخوانی مقاله‌ای است به قلم شهید مرتضی آوینی که با صدای رضا کاشفی اجرا می‌شود. بخشی دیگر با نام ریزش‌ها و رویش‌ها با حضور حجت‌الاسلام والمسلمین احسان بی‌آزار تهرانی روایتگر جنبش فکری و عملی افرادی است که در میانه راه به سپاه اباعبدالله(ع)‌ پیوستند و در مقابل از یارانی می‌گوید که از عرفه تا روز عاشورا از سپاه جدا می‌شوند.

آسیب‌شناسی محرم و تحریفات عاشورا از جمله بخش‌های اصلی حسین راز خداست که با همین رویکرد به صورت گفت‌وگوهایی کوتاه توسط سیدبشیر حسینی (مجری ـ کارشناس) با دکتر طیب صحرایی اجرا می‌شود.

همچنین در بخش کارشناسی دیگری، سلسله مباحثی را با عنوان محرم و بصیرت با حضور دکتر محمد جانپور (عضو هیات علمی دانشگاه امام‌صادق(ع)‌) تقدیم علاقه‌مندان می‌شود. بخش دیگری که در خلال گفت‌وگوهای این برنامه گنجانده شده، به مقتل‌خوانی قطعات عاشورایی اختصاص دارد که تلفیقی با مداحی و بیاناتی از رهبر معظم انقلاب است که پایان بخش مباحث هر روزه این برنامه است.

در حسین رازخدا، کمتر از مداحی به شکل رایج آن یعنی نوحه‌خوانی در دستگاه شور بهره گرفته شده است، بلکه به فراخور زمان، قطعاتی از نوحه‌خوانی مورد استفاده قرار می‌گیرد که بیش از 3 یا 4 دقیقه زمان را به خود اختصاص نمی‌دهد و به عنوان واصل بخش‌های مختلف برنامه مورد استفاده قرار گرفته است.

متن‌هایی که از سوی سردبیر برنامه گردآوری شده است و در اختیار مجری قرار می‌گیرد، به کلام اندیشمندان و مشاهیر جهان درخصوص قیام، زندگی و منش امام حسین(ع)‌ اختصاص می‌یابد و بخشی دیگر نیز شامل اشعاری از شعرا و مرثیه‌خوانان اهل‌بیت(ع)‌ است و به فراخور هر شب توسط منصوره صامتی خوانده می‌شود. استفاده از این متون نه تنها فضایی معرفتی به برنامه می‌بخشد، بلکه شعرخوانی که از دیرباز در آیین محرم از شأن و منزلت ویژه‌ای برخوردار است، ذهن مخاطب را آماده ورود به بخشی جدید می‌کند که در ساعات اولیه عصرگاهی شنونده رادیو گفت‌وگوست.

طالبی می‌گوید: پخش برنامه، درست در زمان پیک رادیو و شلوغی خیابان‌هاست. گاهی تکایا، دسته‌های سینه‌زنی و هیات‌های عزاداری و مرثیه‌خوانی هنوز به راه نیفتاده‌اند و بیشتر مردم در مسیر رسیدن به هیات‌ها هستند. احساس می‌کنم پخش این برنامه با توجه به دقایقی پس از اذان مغرب و شروع حضور مردم در خیابان‌ها، زمان مناسبی را به خود اختصاص داده است.

سردبیر برنامه به یکی از نقاط قوت حسین رازخدا اشاره می‌کند و می‌گوید: گفت‌‌وگو با کارشناسان در این برنامه حضوری است و هیچ بخشی به صورت ارتباط تلفنی نیست که بر کیفیت برنامه افزوده است.

حسین رازخدا، از جمله معدود برنامه‌های در رادیو گفت‌وگوست که از موسیقی به عنوان پخش قطعات با کلام در کنار موسیقی فواصل بهره می‌برد.

فرهاد دهنوی که تهیه این برنامه را به عهده دارد، می‌گوید: به طور کلی در گام اول فضا را برای ماه‌محرم آماده می‌کنیم و بعد به انتخاب موسیقی در لابه‌لای بخش‌های مختلف می‌پردازیم. حتی در بعضی قسمت‌های برنامه از ترانه نیز بهره می‌بریم. صداهایی چون کویتی‌پور، اصفهانی، امیرحسین مدرس و... به مدت یک دقیقه در فواصل گفت‌و‌گوها پخش می‌شود.

وی ادامه می‌دهد: انتخاب موسیقی در چنین برنامه‌هایی مشکل است و نوع سازبندی موسیقی‌های مورد استفاده باید مناسب برنامه باشد، چون دارای بخش‌های کارشناسی خاصی است و شعرخوانی و ابیات خوانده شده توسط مجری متناسب با همین حال و هواست. همچنین نقل قول‌ها و حرف‌های دلی روی آنتن همگی برگرفته از یک واقعه و مناسبتی خاص است. به همین دلیل انتخاب یک موسیقی مناسب از سوی تهیه‌کننده برنامه با دشواری‌هایی روبه‌روست.

دهنوی صحبت‌هایش را اینچنین کامل می‌کند: به نظرم تهیه برنامه‌های مناسبتی بخصوص اگر برای امام‌حسین(ع)‌ باشد، نیازمند لیاقتی است که شاید نصیب هر کسی نشود و از چنین پیشنهادی هیچ‌گاه نمی‌توان صرف‌نظر کرد. در وهله نخست باید حرمت برنامه و شأن روزی که برنامه به مناسبت آن پخش می‌شود، حفظ شود و از تهیه کردن برنامه‌ای روزانه حساس‌تر است. این کار نیز در 2 حالت انجام می‌گیرد یا این‌که شما یک برنامه مناسبتی را تهیه می‌کنید و آن روز به پایان می‌رسد یا این‌که با حس و حال درونی‌تان این روند را ادامه می‌دهید و در این میان، بنده نوع دوم را می‌پسندم و به کار می‌بندم.

از دیگر اقداماتی که در حوزه موسیقی این برنامه انجام گرفته، استفاده از قطعات موسیقی برای فواصل، به صورت بخش‌های کوتاه شده‌ای از سازهای مختلف است که چند ثانیه‌ای ضرباهنگی متنوع را در خلال گفت‌و‌گوها پدید می‌آورد. همچنین افکت‌هایی چون صدای باد، حرکت اسب و... که با فضای عاشورایی نیز همسو باشد و نیز بخشی از صدای اذان به عنوان افکت، ساختار موسیقایی برنامه را غنی‌تر کرده است، در حالی که شنونده در بیشتر برنامه‌های مناسبتی رادیو عادت به شنیدن موسیقی‌هایی دارد که از فرط تکرار با زیر و بم آنها بخوبی آشناست، تهیه‌کننده می‌تواند با نگاهی خلاقانه ساختاری بدیع و در عین حال ساده را در برنامه ایجاد کند.

دهنوی در این خصوص می‌گوید: سازهای موجود همچون عود، کلارینت، سه تار و... با ریتم‌هایی خاص مورد استفاده قرار گرفته‌اند و در محرم از چنین قطعاتی در برنامه بهره می‌بریم. در حوزه استفاده از موسیقی فیلم نمی‌توان به صحیح یا غلط بودن اشاره کرد، ولی به دلیل تکرار چنین قطعاتی در برنامه‌های مناسبتی برای گوش شنونده تازگی ندارد. در این برنامه تلاش شده است از موسیقی‌‌های نخ‌نما شده در روزهای عزاداری استفاده نکنیم و اگر از موسیقی فیلم نیز بهره برده‌ایم، آثاری را در برداشته که مخاطب کمتر با آن روبه‌رو بوده است که در این خصوص می‌توان به موسیقی فیلم «قدمگاه» اشاره کنم که شاید بسیاری از مخاطبان، آن را نشنیده باشند.

وی تاکید می‌کند: معتقدم اگر تهیه‌کننده‌ای به صورت مستمر در رادیو فعالیت می‌کند، باید از احساس بالایی برخوردار باشد. گاه با شنیدن یک قطعه موسیقی یا متنی احساسی بغض گلویتان را می‌گیرد یا چشمان سردبیری که کنار شما نشسته است. پر از اشک می‌شود و لازمه ایجاد و انتقال چنین حسی در برنامه این است که تهیه‌کننده با آن برنامه ارتباط برقرار کند؛ یعنی آنچه می‌سازد را بشناسد. پس شناخت محتوایی یک برنامه مناسبتی اولویت است، در‌غیر‌این صورت تهیه کننده در انتخاب موسیقی، نوحه و دیگر عناصر برنامه دچار مشکل می‌شود. در تهیه برنامه مناسبتی کنار مسائل تکنیکی که به شناخت فرم و ساختار برمی‌گردد، نیازمند احساسی همسو با محتوای برنامه است.

منصوره صامتی در حوزه‌های مختلفی در رادیوگفت‌وگو اجرا داشته است. وی درباره حضورش در این برنامه می‌گوید: در حسین رازخدا به عنوان گوینده اصلی فعالیت دارم و ارتباط‌دهنده بخش‌های مختلف هستم و همچون موضوعات دیگری که در رادیو گفت‌وگو اجرا می‌کنم، سعی دارم جانب مخاطب را رعایت کنم و از طرف او سوالات خود را مطرح کنم و آنها را با جریانات زمان حال پیوند دهم.

صامتی با بیان این موضوع ادامه می‌دهد: بخش ریزش‌ها و رویش‌ها را نیز به عنوان آیتم مستقلی اجرا می‌کنم که طی گفت‌و‌گویی با حجت‌الاسلام تهرانی هر روز درخصوص ریزش‌ها و رویش‌های عاشورا بحث می‌کنیم. این موضوع، بخشی بسیار ویژه را در این برنامه به خود اختصاص داده است.

در این بخش هر روز داستان زندگی افرادی که به سپاه امام حسین(ع)‌ پیوستند یا آنها که امام را تنها گذاشتند و... بررسی می‌شود. در قسمتی، اتفاقاتی را که به این تغییر رفتار منجر شده است، با زمان حال مقایسه می‌کنیم که شخصا در این حوزه مطالعاتی را قبل از برنامه دارم، اما در حوزه معرفی و کنکاش شخصیتی این افراد از تخصص کارشناس این بخش بهره می‌گیریم.

صامتی درباره ساختار اجرا در برنامه‌های مناسبتی می‌گوید: در برنامه‌هایی که برای ایام محرم و عاشورا تولید می‌شوند، مخاطب توقع دارد حزن و اندوهی را از اجرا و محتوای برنامه دریافت کند و نباید این احساس، تصنعی به نظر برسد. ما در بحث عزاداری این ایام احادیثی داریم که اگر به ظاهر و از روی ریا برای امام حسین(ع)‌ گریه کنید ثواب می‌برید؛ کما‌این‌که خودزنی و آسیب رساندن به خود در عزاداری، دارای شماتت است ولی برای امام حسین(ع)‌ حتی اگر گریبان پاره کنی، ثواب می‌بری... وقتی که با اصل عاشورا به خودت نزدیک می‌شوی، بحث حال خوب به میان می‌آید و با این حس و حال اشک می‌ریزی و برنامه محرم می‌بایست مخاطب را با این حقیقت آشنا سازد. چنانچه در برنامه امروز نقل قولی از چارلز دیکنز مطرح شد که می‌گوید من نمی‌دانم اگر  امام حسین(ع)‌ برای دنیا قیام کرد و به جنگ رفت پس چرا زن و فرزندانش را با خود برد؟ پس حتما این هدف بسیار والاتر و متعالی‌تر از این بوده است که نام قیامی مادی را بر آن بنهیم. پس این حوزه متعلق به هر انسان آزاده‌ای در تمام دنیاست و بیشتر از هر چیز، یک تفکر و یک فرهنگ است و اگر این درس با تمام جان درک شود و به مخاطب انتقال یابد، تاثیر عاشورایی را در دل مخاطب خواهد گذاشت. بسیاری از ما مسلمانان دارای محبت به اهل بیت هستیم نه معرفت و امیدوارم در برنامه حسین راز خدا این محبت به معرفت گره بخورد و جزئی از شیعیان حقیقی باشیم.