رهبران آسیای میانه و کیش شخصیت پرستی

به گزارش دویچه وله،عجیب‌ترین شخص در میان سران کشورهای آسیای میانه صفرمراد نیازاف، رییس جمهور سابق ترکمنستان بود. برخی از فرمان‌های او در کشورش هنوز هم حکم قانون را دارد. امام‌علی رحمان، رییس جمهور تاجیکستان 20 کتاب نوشته است. نورسلطان نظربایف رهبر قزاقستان، برای مشاوره و نشان دادن چهره‌ای دمکرات از خود، روسای جمهور سابق کشورهای اروپایی را استخدام می‌کند.

رهبر قزاقستان، "قهرمان خلق" می‌شود

گروه‌های طرفدار نظربایف به دولت قزاقستان پیشنهاد کردند به خاطر خدمات رییس جمهور این کشور، نشان "قهرمان خلق" به او اعطا شود. بدنبال آن پارلمان قزاقستان مصوبه‌ای برای اعطای مدال ویژه "قهرمان خلق"  به نظربایف را تصویب کرد. کاسیموف، نخست وزیر این کشور که این مصوبه را امضاء می‌کرد، می‌گوید  وی مهمترین قانون کشور را در طول زندگی‌اش امضا کرده است.

یکی از رهبران اپوزسیون کشورانتقاد می‌کند که تصمیم برای اعطای مدال قهرمان خلق نه از سوی دولت، بلکه از سوی مردم باید گرفته می‌شد. وی می‌گوید:« نظربایف نامزد جایزه نوبل شد و به او ندادند و حالا هم قرار است مدال قهرمان خلق را به او بدهند. این شاید نشانه‌ کناره‌گیری او از حکومت هم باشد.»

پیش از این مدال قهرمان خلق را فقط توختارآوباکیراف، نخستین فضانورد قزاق و روزا باگلانوا خواننده‌ مردمی این کشور دریافت کرده بودند.

رهبر تاجیکستان، "ابرمرد زمین و آسمان"

رشد کیش شخصیت و دادن القاب در تاجیکستان بویژه در سفرهای داخلی رییس جمهور بیشتر رواج پیدا کرده است. میرزانبی خالق‌زاد، رونامه‌نگار مقیم شهر دوشنبه که در زمینه‌ خانواده اما‌معلی رحمان تحقیق کرده، به دویچه وله می‌گوید: «وقتی رحمان به ولایت‌ها سفر می‌کند، تعریف و تمجیدها را مقام‌های محلی نواحی و ولایات انجام می‌دهند تا پیش رحمان اعتباری پیدا کنند. کودکان مهدکودک را مجبور می‌کنند تا در توصیف رهبر تاجیکستان شعر بگویند».

میرزانبی می‌افزاید:« برای ستایش از رهبر تاجیکستان در میان نواحی مختلف کشور مسابقه است و امامعلی رحمان هم با تبسم از این شخصیت‌پرستی استقبال می‌کند.»  در یکی از دیدارهای داخلی رییس جمهور، کودک تاجیک در مقابل رحمان چنین می‌خواند:« تو ابرمرد زمین و آسمان،  رهبر شایسته و مرد زمان در سیاست عاقل و فرزانه‌ای، مثل آفتاب سماء یک دانه‌ای».

20 کتاب از امام علی رحمان

در کتابخانه‌های تاجیکستان می‌توان 20 اثر از امامعلی رحمان را یافت. رییس جمهور تاجیکستان آثار تاریخی نوشته و "از آریان تا سامانیان" مشهورترین اثر اوست. مطالعه‌ این کتاب‌ها برای تاجیک ها آزاد است. گرچه آثار رحمان در دانشگاه‌ها تدریس نمی‌شود، اما دانشجویان در رساله‌های علمی و تحقیقی خود از آثار رحمان به عنوان یکی از منابع علمی استفاده می‌کنند.

میرزانبی روزنامه‌نگار مقیم دوشنبه، ضمن مقایسه رهبر تاجیکستان با نیازاف چنین نتیجه می‌گیرد: «نیازاف در کیش شخصیت در دنیا شهرت پیدا کرد، اما در تاجیکستان یک حکومت خانوادگی روی کار آمده و اکنون گوی سبقت را از نیازاف هم ربوده است».

روحنامه رییس‌جمهور در کتاب‌های درسی

"روحنامه" یا " رخ نما" معروف‌ترین اثر نیازاف، رییس جمهور سابق ترکمنستان است که در مواد درسی مدارس و دانشگاه‌های کشور نیز گنجانده شده است.

آق محمد ولساپار نویسنده ترکمنستانی مقیم سوئد وعضو شورای نویسندگان این کشورمی‌گوید: شهروندان این کشور مجبورند برای دریافت گواهینامه‌ رانندگی کتاب روحنامه را امتحان دهند. روحنامه تاکنون به بیش از 40 زبان دنیا ترجمه شده است. بسیاری از شرکت‌های غربی برای امضای قراردادهای کلان و "خود شیرینی" کتاب نیازاف را ترجمه ‌کردند.

شرکت آلمانی مرسدس بنز قسمت اول این کتاب را به زبان آلمانی ترجمه کرد. قسمت دوم ترجمه‌ روحنامه را شرکت زیمنس برعهده گرفت. ولی به دلیل انتقادهای شدید مدافعان حقوق بشر، این شرکت‌ها مجبور شدند ترجمه‌ روحنامه را در اختیار عموم قرار ندهند. مدافعان حقوق بشر این دو شرکت آلمانی را به "حفظ رژیم‌های دیکتاتوری آسیای میانه" متهم می‌کنند.

مجسمه‌ و کتاب برای دو نماد کیش شخصیت

به‌دنبال مرگ نیازاف و تغییر رهبری در ترکمنستان در سال 2006 تصاویر و مجسمه‌های نیازاف با رهبر جدید این کشور تعویض شده  و شخصیت پرستی همچنان ادامه یافت. رهبر جدید این کشور دستور ساختن مجسمه‌های افراد خانواده‌ خود را هم صادر کرد. بردی‌محمداف در آکادمی ارتش این کشور شخصا از  مجسمه مالک قلی بردی‌محمداف  پدر بزرگ خود پرده‌برداری کرد.

رهبر ترکمنستان در "یازغیت" روستای محل تولدش مدرسه‌ای بنام پدرش دایرکرد و دستور داد مجسمه پدرش را در آنجا بنا کنند. وی ظرف پنج سال ریاست جمهوری خود سه کتاب نوشته است. بردی محمداف اخیرا ترانه‌ عاشقانه‌ای بنام "برای تو ای گل‌ سفیدم" را خواند. رسانه‌های کشور تبلیغات زیادی کردند که شعر و آهنگ این ترانه از خود رییس جمهور بوده است.

دلایل رواج  کیش شخصیت

میرزا نبی درباره‌ علل رشد شخصیت پرستی می‌گوید: «فکرمی‌کنم رهبران این کشورها قصد دارند با کارهایی چون کتاب نویسی خود را به مردم نزدیک نشان دهند و به مدت طولانی در اریکه‌ قدرت بمانند».

میرزانبی در ادامه صحبت‌های خود به عدم حضور اپوزیسیون در صحنه سیاسی کشورش اشاره می‌کند و چنین نتیجه می‌گیرد: «عدم حضور فعال مخالفان دولت در صحنه‌ سیاسی کشور به رهبران این کشورها اجازه می‌دهد، هرگونه که خواستند به کیش شخصیت روی بیاورند».

به گفته‌ ولساپار نویسنده ترکمنستانی مقیم سوئد، ترویج کیش شخصیت در کشورهای آسیای میانه با فرهنگ و تاریخ قدیم این مردمان بیگانه است. وی به این هم اشاره می‌کند که این گونه پدیده‌ها نتیجه‌ حکومت یک نظام استبدادی 70 ساله ( شوروی سابق) است. ولساپار نتیجه می‌گیرد، مادام‌‌العمر بودن دوره‌ ریاست جمهوری در چهار کشور آسیای میانه کیش شخصیت پرستی را رواج داده است.