از تابوت سیاوش تا نخل سیدالشهدا در ابیانه

یکی از این مناطق که اتفاقا پیشنهاد ما هم هست، روستای گردشگری ابیانه است.

شهرت این روستای 4000 ساله اگرچه به علت معماری سنتی بسیار زیبا و منحصر به فرد و طبیعت بکر و زیبای آن است که سالانه میلیون‌ها گردشگر داخلی و خارجی را مجذوب خود می‌کند، اما برپایی آداب و رسوم کهن و ریشه‌دار بویژه آیین خاص نخل‌گردانی در مراسم تاسوعا و عاشورای حسینی نیز همه ساله خیل عظیمی از مردم کشور را برای دیدن به این منطقه می‌کشاند. هرچند این مراسم در شهرهای دیگر نظیر یزد، کرمان، کاشان، نایین و اصفهان هم برگزار می‌شود، اما شیوه اجرا، حواشی و مراسم جانبی آن به‌علاوه جذابیت‌های طبیعی معماری تاریخی و فرهنگی روستا باعث منحصربه‌فرد بودن این مراسم و جذب گردشگران فراوانی در این ایام از داخل و خارج کشور برای تماشا و همنوایی با عزاداران و برپاکنندگان این مراسم می‌شود.

عاشورای روستای ابیانه به دلیل تاثر از آیین سووشون ـ‌سوگ سیاوش ـ با عاشوراهای دیگر در ایران تفاوت دارد.

از اصفهان و آزادراه که به سمت کاشان حرکت می‌کنید، مستقیما به ابیانه و البته تابلوی آن می‌رسید. پس از ورود به جاده فرعی و طی حدود 30 کیلومتر و عبور از یک جاده پیچ در پیچ و زیبا و سرسبز به سرزمینی عجیب و متفاوت می‌رسید؛ سرزمینی که سرخی خاک آن از همان ابتدا گواهی است بر متفاوت بودنش. اینجا همه چیز سرخ است؛ خاک و کوه و خانه‌ها. گو این‌که چشمه‌ای خونین در زیر این سرزمین همواره در حال جوشیدن است. از همان زمان که خون سیاوش بر زمین ریخته شد و تابوتش روی دوش ایرانیان داغدار این منطقه به حرکت درآمد، دیگر از حرکت بازنایستاد تا زمانی که خون یکی از بهترین بندگان خدا بناحق روی زمین ریخت؛ خون ابا عبدالله(ع) و این تابوت در شکل و شمایل نخل جانی دوباره گرفت و جان‌ها را دوباره سوزاند و مصمم‌تر از پیش روی شانه‌های داغدار به حرکت درآمد.

ابیانه‌ای‌ها لباس و لهجه زیبایی دارند. نوع گویش آنها، «فرس» یاز بان پارسیان قدیم است که خود گواه دیگری برقدمت تاریخی این روستاست.

خانه‌های روستای ابیانه روی دامنه شمالی کوه کرکس و با شیب نسبتا تند و به صورت پلکانی و مسلط بر یکدیگر و به شیوه معماری ساسانیان ساخته شده‌اند.

مردم ابیانه لباس‌های سنتی خود را می‌پوشند، نوع پوشش زنان ابیانه‌ای با شلیته‌های کوتاه و گشاد و روسری‌هایی با متن سفید و گل‌های قرمزرنگ بسیار تماشایی است. زنان این روستا همچنین پیراهن بلندی از پارچه‌های گلدار و رنگارنگ تن می‌کنند و مردان نیز با پوشیدن شلوار گشاد و دراز از پارچه سیاه‌رنگ، هویت با‌ارزش روستای خود را همواره پاس داشته‌اند.

جالب این‌که روز تاسوعا و عاشورا نیز همین پوشش را بر‌تن آنها خواهید دید و این یکی دیگر از ویژگی‌های مراسم این روستاست. مردم این منطقه که حالا بسیاری از آنها ساکن شهرهای بزرگی همچون کاشان، اصفهان و تهران هستند، هرجا که باشند خود را در این ایام به زادگاهشان می‌رسانند و مردان با پوشیدن تنبان‌های گشاد سیاه (تنها یادگار پوشاک گذشته مردانه) و زنان با لباس‌های زیبای رنگارنگ و فاخر محلی در مراسم شرکت می‌کنند.

یکی از مراسم جالب این روستا، مراسم جاق‌جاق‌زنی است که با شور و هیجان خاصی اجرا می‌شود. در این مراسم افراد با بر هم زدن 2 قطعه چوب و خواندن اشعاری مخصوص این مراسم، در محله‌های روستا می‌گردند. اگر پیش از ظهر تاسوعا به ابیانه برسید شاهد این مراسم جذاب خواهید بود.

2 نخل‌ 60 ساله ابیانه چند روز پیش از تاسوعا توسط محلی‌ها بیرون آورده و تزیین می‌شود و در روز تاسوعا و عاشورا در 2 محله بالا و پایین سوار بر دوش مردم در شهر حرکت می‌کند و عزاداران را دنبال خود می‌کشاند و دلشان را می‌برد.

مراسم نخل‌گردانی در محله پایین و بالا شبیه هم است و فردی که سوار نخل می‌شود باید در روز عاشورا و تاسوعا به حمل‌کنندگان نخل، ناهار و شام نذری بدهد.

نخل بعدازظهر روز نهم در کوچه‌های روستا حرکت داده می‌شود و بی‌آن‌که در جایی توقف کند، به جای اول بازگردانده می‌شود. شب که از راه رسید، عزاداران محله‌ها چراغ به دست به سینه‌زنی و نوحه‌خوانی که آن را پرسه گویند، می‌روند. سحرگاه و پس از نماز صبح نیز با خواندن نوحه طلوع در محله می‌گردند و به استقبال اولین اشعه خورشید در صبح عاشورا می‌شتابند.

مراسم نخل‌گردانی در روز عاشورا در هر دو محله پس از برگزاری مراسم طلوع‌خوانی انجام می‌شود و تا ظهر عاشورا ادامه دارد. نخل هر منطقه فقط در محدوده همان محله گردانده می‌شود و مجاز نیست که به محدوده محله دیگر وارد شود. در روز عاشورا 2 نخل در یک نقطه با هم روبه‌رو می‌شوند و به هم سلام می‌دهند.

هنگام عبور، گاه نخل سست می‌کند تا زنی که روی و تن خود را پوشانده از زیر آن عبور کند تا شاید سال دیگر کودکش را از روی نخل بگذرانند. نخل محله پایین (محله قدیمی روستا) تا سرچشمه برده می‌شود و پس از صرف ناهار از آنجا نخل را که با طناب‌های ضخیم مهار شده از سربالایی تندی بالا می‌کشند تا از راهی دیگر به جایگاه نخستین بازگردانده شود، چرا که برگشتن از راه رفته شگون ندارد.

نخل محله پایین، در مسیرهای مشخصی از روستا گردانده می‌شود، به این ترتیب که آن را از حسینیه تا سرچشمه (قبرستانی در شرق روستا) می‌برند و در سرچشمه به زمین می‌گذارند و بعد از صرف ناهار نذری نخل را به حسینیه برمی‌گردانند و آن را از کوه سرچشمه به بالا می‌کشند. قسمت بسیار مشکل حمل نخل محله پایین، حمل نخل در این مسیر است.

مراسم نخل‌گردانی در محله بالا نیز در روز تاسوعا پس از مراسم «جاق جاق‌زنی» شروع می‌شود.

در این محله نیز نخل در مسیر مشخصی گردانده می‌شود و آیین آن مشابه محله پایین است. توقف نخل محله بالا برای صرف ناهار در مسجد و حسینیه حاجت‌گاه است که در غرب روستا قرار دارد.

فاطمه مرادزاده/ گروه ایران