احترام به محیطزیست
سفر از مباحث بسیار مهم در زندگی بشر است و در آیات قرآن، احادیث و روایات دینی ما نیز به آن توصیه شده است. در کتب اسلامی بار ها از روشها و آداب سفر، همسفر شدن، قصد و نیت برای سفر، خلق و خوی مسافر، همکاری در سفر و … سخن به میان آمده است.
در قرآن کریم که کتابی است برای هدایت بشر، آیات مختلفی درباره سفر آمده است و از آن به عنوان عاملی برای عبرتآموزی و پندگیری و بهکارگیری عقل برای رسیدن به ایمان عملی و عظمت پروردگار یادشده است.
از نظر امیرالمومنین علی(ع) در سفر 5 فایده نهفته است:
غمزدایی و پیدایش نشاط و شادابی. فقرزدایی و رسیدن به زندگی شایسته. دانشآموزی و فراگیری تجربه. آشنایی با فرهنگها و آداب و رسوم اقوام مختلف و دوستیابی و شناخت یاران نیک و بزرگوار.
یکی از مهمترین موضوعاتی که در هر سفر باید مد نظر قرارگیرد احترام به طبیعت، حفظ پاکیزگی و استفاده صحیح از منابع طبیعی است. این مساله به قدری حائز اهمیت است که اصل 50 قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران به آن پرداخته و به صراحت تخریب و آسیب رساندن به محیط زیست را ممنوع کرده است.
در آیات و روایات اسلامى هم انسانها در برابر زیستگاه خود مسوول شناخته شدهاند.
پیامبر اسلام(ص) مسلمانان را از آلوده کردن محیط، حتى سرزمین مشرکان، نهى مىفرمودند و در عبارتى از سخنان امام على(ع) آمده است: بترسید از خدا در مورد بندگان او و سرزمینهایشان، شما در مورد زمینها و چهارپایان نیز مسوول هستید.
تخریب محیط زیست معلول نابرابریهاى اجتماعى و استفاده غلط از طبیعت از عوامل تضییع حقوق انسانهاست. متأسفانه در جهان امروز اقلیتى بدون در نظر گرفتن حقوق دیگران، بیشترین آسیب را به طبیعت و محیط زیست وارد ساخته و از این طریق به حقوق سایرین تجاوز میکنند.
محیط زیست سرمایه و دارایی مشترک همه انسانهاست. این سرمایه نه تنها به نسل حاضر که به همه نسلهای آینده نیز تعلق دارد. بنابراین حفظ و حراست از آن یک مسوولیت اجتماعی بهشمار میرود.
همه میدانیم محیط زیست مان در خطر است و اکنون در آستانه رسیدن به نقطه بیبازگشت قرار داریم؛ نقطهای که وقتی به آن برسیم، دیگر زمین جای مناسبی برای زندگی نیست. اما باید توجه کنیم که نسلهای آینده در راهند؛ نسلهایی که تخریب محیط زیست توسط ما زندگی آنها را به جهنمی واقعی تبدیل میکند. پس تا بیش از این دیر نشده...
این در حالی است که حتی اگر ما میدانستیم آخرین نسل از جامعه بشری هستیم که روی زمین زندگی میکند دلیلی بر این نبود که ما حق نابود کردن یا تخریب آن را داشته باشیم.
در بینش اسلام، انسان پیوند ویژهای با طبیعت دارد. انسان باید حرمت زمین را نگه دارد، حفظ حرمت زمین به این است که آن را آباد سازیم و از ویرانی در امان داریم. خداوند نیز در قرآن کریم بر این نکته تاکید کرده است.
پس باید بهگونهای از طبیعت بهره برد که جریان حیات و زندگیبخشی در آن همچنان برای نسلهای آینده فراهم باشد.
هریک از ما باید به عنوان یک گردشگر، عملکرد و رفتار گردشگری خود را بسنجیم وبا انتظارات نابجا از بعضی سازمانها مسوولیت خود را نادیده نگیریم. لازم است همه ما بدانیم و به فرزندان خود نیز بیاموزیم رفتارما در طبیعت،نشان دهنده شخصیت و تربیت خانوادگی ماست و صد البته طبیعت نباید تاوان کمکاری ارگانها یا ضعف رفتار شخصی گردشگران را بدهد.
پس در رفتار خود دقت کرده و برای یک بار هم شده به نکات زیر توجه کنیم.
آیا تا به حال به زبالههایی که تولید میکنیم فکر کردهایم و برای کاهش تولید زباله چارهای اندیشیدهایم؟
سعی کردهایم در سفرها از ظرفهای شخصی استفاده کرده و از ظرفهای یکبار مصرف کمتر استفاده کنیم؟ میدانید که برای تجزیه ظروف پلاستیکی در طبیعت حداقل به 300 سال زمان نیاز است؟
سعی کردهایم در سفر به طبیعت از وسایل و مواد غذاییای استفاده کنیم که کمترین زباله را تولید کند؟
زبالههای خود را تا شهر یا به نزدیکترین سطل زباله حمل میکنیم؟ اینکه بعضی از افراد، سازمانها را مقصر میدانند و از نبود سطل زباله گله میکنند، هیچگونه ارتباطی به نوع رفتار شخصی ما ندارد، زیرا میتوانیم با کمترین هزینه (همراه داشتن کیسه زباله) زبالههای خود را جمعآوری کنیم و به نزدیکترین سطل زباله در مسیر برسانیم و بدانیم رها کردن زباله در طبیعت، بیتوجهی به محیط زیست است و مانند آن است که شما زباله خانه خود را در زیر کابینت یا زیر فرش مخفی کنید.
آیا میدانیم زبالههای تر را با فکر برگشتپذیر بودن به طبیعت و قابل بازیافت بودن آن، در طبیعت رها نکنیم؟ با این کار جلوه و تصویر زیبای طبیعت از بین میرود. پس چهره زیبای طبیعت را برهم نزنیم و بگذاریم همه گردشگران با نگاه به طبیعت زیبا، به مسؤولیتپذیر بودن بیشتر اهمیت بدهند.
سعی کردهایم طبیعت را به همان وضعیتی که به آن وارد میشویم، حفظ کنیم تا دیگران نیز امکان لذت بردن از زیباییهای آن را داشته باشند؟
در صورتی که زبالهای در طبیعت میبینیم، خود را مسوول میدانیم و آن را برداریم و در کیسه زباله قرار میدهیم. شاید همین حرکت به ظاهر کوچک ما در فرد یا افرادی که شاهد رفتارمان هستند، تاثیربگذارد و سبب حرکت دستهجمعی برای پاکیزگی محیط زیست شود.
در هنگام سفر، از صدای طبیعت (پرندگان، جانوران، رودخانه، برگها و...) لذت میبریم؟
آیا از برداشتن هرگونه نمونه جانوری و گیاهی و زمینشناختی، رسوبات و فسیلهای دریایی اجتناب میکنیم؟ چراکه برداشت هر تکه از آنها، چرخه اکوسیستم را برهم میزند.
در صورتی که با افرادی مواجه میشویم که از عناصر طبیعت برای درآمدزایی استفاده میکنند، آنها را با خرید خود حمایت نکنیم.
در رفتوآمدهای خود به طبیعت سعی کنیم از مسیرهایی تردد کنیم که کمترین خسارت و کمترین فرسایش را به طبیعت وارد کند.
در سفر و برنامههای طبیعتگردی مسؤولیتپذیر باشیم و کمی درباره مقصد مطالعه کنیم و با آداب و رسوم و فرهنگ افراد منطقه آشنا شویم. به خاطر داشته باشیم باید به اعتقادات و فرهنگ مردم بومی منطقه هدف گردشگری احترام بگذاریم.طبیعت در سفر میزبان ماست، سعی کنیم بهعنوان گردشگر برای میزبان، مهمان خوبی باشیم و به حقوق میزبان احترام بگذاریم. به یاد داشته باشیم، بهترین نوع عبادت پروردگار، استفاده صحیح از نعمتهای اوست. با مسوولیتپذیری و احساس مسوولیت میتوان از طبیعت بهتر و بیشتر استفاده کرد.
حامد پیروز
گفت و گو
