جاده‌ها را دریابیم

بنا به اعلام شرکت ساخت و توسعه زیربناهای حمل و نقل کشور هم‌اکنون 5438 کیلومتر بزرگراه در کشور در دست ساخت است که پیش‌بینی می‌شود تا پایان امسال 1320کیلومتر آن به بهره‌برداری برسد.

در این خبر نوید دیگری نیز مستتر است؛ رویای جاده بدون سانحه و محدود شدن حوادثی که سال‌هاست زیباترین روزهای بسیاری از خانواده‌ها را به روزهای تشویش و اضطراب تبدیل کرده است. حالا امید می‌رود با ساخت جاده‌های استاندارد تا حد زیادی از این مشکلات کاسته شود.

سکه خبرهای خوب، یک روی دیگر نیز دارد: «جاده‌های جدید نیازمند امکانات و تسهیلات است.» این را مسافران سرگردان در جاده‌ها می‌گویند؛ البته طبیعی است استقرار امکانات در جاده‌هایی که تازه مورد بهره‌برداری قرار می‌گیرند، نیازمند زمان است، اما طولانی شدن این زمان موجب متضرر شدن مسافران می‌شود.

لزوم ایجاد امکانات و تسهیلات در جاده‌ها موضوع جدیدی نیست، حتی در جاده‌های بسیار قدیمی نیز این موضوع هنوز قابل‌توجه است. به عنوان مثال بسیاری از امکانات در جاده‌هایی مثل قزوین ـ رشت یا اتوبان تهران ـ قم بتازگی ایجاد شده است؛ منظور مراکز پذیرایی و رفاهی است که متناسب با نیاز مسافران شکل گرفته است، در این شرایط جاده‌های تازه ساخته شده هنوز جای کار بسیاری دارد؛ امکانات اقامتی، تسهیلات رفاهی و امدادی همه ازجمله ضروریاتی است که در جاده‌های تازه ساخته شده بیش از جاده‌های قدیمی ضرورت آنها حس می‌شود.

باز هم تاکید می‌کنیم تجهیز جاده‌های تازه ساخته شده نیازمند زمان است، اما اولویت زمانی نیز در این بین حائزاهمیت است، زیرا نبود یا ضعف برخی امکانات جاده‌ای می‌تواند آثار منفی زیادی در پی داشته باشد. امکاناتی مانند رستوران، پایگاه‌های امداد و نجات، پمپ بنزین در فواصل مناسب، علائم راهنمایی و رانندگی و... اینها ازجمله ضروریاتی است که نمی‌توان به تعویق انداخت، زیرا هر گونه ضعفی در این حوزه می‌تواند آثار منفی قابل توجهی داشته باشد که کمترین آن دشواری‌هایی است که بر مسافران تحمیل می‌شود، همچنین نباید نادیده بینگاریم که عوارض پرداختی بابت تمام جاده‌های تازه ساخته شده به نسبت گران است، بنابراین مسافر هنگامی که برای استفاده از یک جاده پول به نسبت زیادی می‌پردازد، حق مسلم اوست که از امکانات مناسبی هم برخوردار باشد.

ایجاد امکانات و تسهیلات جاده‌ای از 2 منظر حائز اهمیت است و به همین دلیل هر گونه تاخیر زمانی باعث متضرر شدن دوسویه می‌شود. بعد نخست ابعاد انسانی آن است که پیش از این به آن پرداخته شد. همان‌گونه که اشاره شد ضعف در این گونه امکانات در نهایت می‌تواند منجر به آسیب یا آزار مسافران شود؛ اما بعد مهم دیگر آن اشتغالزایی در فضاهای تازه ایجاد شده است.

بسیاری از کارشناسان بر این باورند که جاده به عنوان یک عامل ارتباطی با توسعه ارتباط مستقیم دارد. این امر دلایل مختلفی دارد؛ یک دلیل آن ارتباط مناطق دور از دسترس با سایر نقاط استان و کشور است و دلیل دیگر زمینه‌های اشتغالزایی است که با احداث جاده‌های تازه برای اقشار مختلف بویژه بومیان به دست می‌آید.

جاده‌های جدید از یک سو امکانی برای سرمایه‌گذاری محسوب می‌شود و از سوی دیگر امکانی برای اشتغال. در بسیاری مواقع در هر دو بعد، این امکان نصیب افراد بومی می‌شود، اما حتی اگر فرض کنیم در برخی مناطق بومیان توانایی سرمایه‌گذاری در یک حوزه خاص را نداشته باشند، در آن شرایط هم بیشترین فرصت‌های اشتغال نصیب آنها می‌شود.

در این شرایط هر گونه تاخیر در سرمایه‌گذاری‌های جانبی جاده‌ها، یعنی از دست رفتن فرصت اشتغال و سرمایه‌گذاری‌‌های مجدد، در صورتی که می‌توان از این امکانات برای بهبود فضای اقتصادی جوامع بومی بهره جست.

ساخت جاده‌های جدید، بی‌تردید قدمی در مسیر توسعه محسوب می‌شود؛ البته مشروط بر این که اصول زیست‌محیطی رعایت شده باشد. جاده به عنوان یک وسیله ارتباطی فضای تعامل بین مناطق مختلف را گسترش می‌دهد و در نتیجه به توسعه گردشگری نیز کمک می‌کند و همه این‌ عوامل باعث می‌شود ‌ جاده به‌عنوان یک متغیر اصلی در توسعه پایدار جوامع نقش ایفا کند. از آن طرف، جاده‌های جدید فرصت مناسبی برای سرمایه‌گذاری محسوب می‌شوند، از دست دادن این فرصت‌ها می‌تواند منجر به وارد آمدن آسیب به جوامع بومی شود، هم‌اکنون جوامع بومی و دور از پایتخت بشدت از مشکل نبود مشاغل پایدار رنج می‌برند و هر کیلومتر راهی که ساخته می‌شود می‌تواند به صورت مستقیم و غیرمستقیم به بهبود وضعیت اقتصادی جوامع بومی کمک کند.

البته هنوز تصویر خانواده‌هایی که بارها و بارها در حاشیه‌ جاده‌های تازه ساخت که به دلیل فقدان امکانات اولیه مثل پمپ بنزین معطل مانده‌اند، نشانگر آن است که این جاده‌ها هنوز جای کار بسیاری دارند؛ حداقل کاری که خیلی زود می‌توان انجام داد ایجاد تابلوهای راهنماست که مسافران بدانند برای دسترسی به امکانات اولیه چه فاصله‌ای را باید پشت‌سر بگذارند. شاید این گونه بتوانیم سفر بهتری را برای مسافران جاده‌ها رقم بزنیم.

مریم چهاربالش