امیرچخماق، زیر سایه یک مجتمع تجاری

مجموعه امیرچخماق یزد که یکی از پربازدیدکننده‌‌ترین آثار تاریخی یزد به شمار می‌رود و همواره مورد توجه علاقه‌مندان به فرهنگ و تاریخ این مرز و بوم بوده است، شامل بازار، تکیه، مسجد و آب انبار است که قدمتشان به دوره تیموریان (قرن 9 هجری) برمی‌گردد.

ساخت این مجموعه را به امیرجلال‌الدین چخماق از سرداران شاهرخ تیموری و حاکم یزد نسبت می‌دهند که با همکاری همسر خود فاطمه‌ خاتون برای آبادانی یزد مجموعه‌ای شامل تکیه، میدان، حمام، کاروانسراها، خانقاه، قنادخانه، چاه آب سرد و مسجد امیرچخماق را احداث کرد.

تکیه امیرچخماق سال 1330 هجری شمسی، مسجد امیرچخماق سال 1341 و کل این مجموعه به همراه دیگر الحاقات آن به عنوان مجموعه امیرچخماق در فهرست آثار ملی به به ثبت رسیده‌‌اند. در حال حاضر راه‌اندازی این مجتمع تجاری در حریم مجموعه امیرچخماق که موجب تعرض به حریم تاریخی این مجموعه می‌شود نگرانی‌هایی را به وجود آورده است. البته ساخت این مجتمع در حریم امیرچخماق در حالی صورت می‌گیرد که مسوولان شهر یزد هرچند وقت یک‌بار از ساماندهی این حریم و رفع مشکلات و موانع آن صحبت به میان می‌آورند.

مدیرکل میراث فرهنگی و گردشگری استان یزد با تایید ساخت این مجتمع تجاری در همجواری مجموعه امیرچخماق، به «جام‌جم» می‌گوید: دست‌اندرکاران ساخت این مجتمع تجاری باید ضوابط میراث را رعایت کنند و درصورتی که این ضوابط رعایت نشود، به طور حتم این سازمان وارد عمل می‌شود.

بهرام رضایی با بیان این‌که کاربری این مجتمع باید در کمیسیون ماده 5 که میراث هم در آن عضویت دارد مشخص شود، می‌افزاید: با توجه به این‌که این مجتمع تجاری در همجواری امیرچخماق و بافت تاریخی قرار دارد، نباید تعداد طبقات آن از یک طبقه افزایش پیدا کند.

علاوه بر ساخت این مجتمع، نصب میله‌ بلند و سفید در وسط میدان و مجموعه امیرچخماق نیز سیمای شهری و منظر این مجموعه تاریخی را کاملا برهم زده است، به طوری که از خیابان قیام یزد (خیابان روبه‌روی مجموعه امیرچخماق) این میله سفید مابین مناره‌های میدان امیرچخماق قرار گرفته و گویی این بنای تاریخی دارای 3 مناره است؛ مشکلی که پیگیری‌های زیادی درباره رفع آن از طرف دوستداران و فعالان میراث فرهنگی و گردشگری انجام گرفت و پیرو آن جلسه‌ای نیز با معاون سیاسی ـ امنیتی استانداری یزد برگزار و قرار بر این شد که میله را بردارند و در مکان دیگری جانمایی کنند؛ وعده‌ای که با گذشت 7 ماه هنوز عملی نشده است. از سوی دیگر پشت بام این مجموعه نیز به انباری مغازه‌های زیر بازارچه و اطراف آن تبدیل شده که علاوه بر ایجاد نمایی زشت و نازیبا، تهدید و تخریب تدریجی آن را نیز در پی دارد.

دیواره پشتی این مجموعه هم که از خیابان سلمان یزد قابل مشاهده است، دارای ترک‌های ژرفی است که از فروپاشی تکیه امیرچخماق در آینده‌ای نه‌چندان دور خبر می‌دهد.

3 سال پیش با کشف حمام تاریخی امیرچخماق یزد با قدمتی بیش از 600 سال، بسیاری از دوستداران میراث فرهنگی امیدوار شدند که این بنای تاریخی حیاتی دوباره یافته و مرمت و بازسازی ‌شود تا زیبایی‌های دیدنی مجموعه توریستی امیر‌چخماق کامل‌تر شود، اما به دلایلی که معلوم نشد، این حمام تاریخی دوباره زیر خاک مدفون شد.

امیرترقی‌نژاد‌ /‌ جام‌جم یزد