جهان‌ به ماسوله می‌بالد

 رشت را که به سمت غرب پشت سر می‌گذاری، جاده‌ای میان درختان سر به فلک کشیده رخ می‌نمایاند و در این بین شالیزار و بوته‌های چای زیبایی آفرین شده تا به فومن و پس از آن قلعه رودخان و بعد به ماسوله می‌رسیم.

ارتفاع آن از سطح دریای آزاد 1050‌متر و اختلاف بین پایین‌ترین و بالاترین نقطه این شهر کوهستانی بیش از 120‌متر است.

آمیزه‌ای از فرهنگ‌های سه‌گانه طالش، ‌ترکی و گیلکی از یک سو و طبیعت‌های سه‌گانه جنگلی، مرتعی و کوهستانی از سوی دیگر، فرهنگ و تمدن خاصی را به وجود آورده که نخستین نمایه کالبدی آن، شهرسازی و معماری خاص ماسوله است.

ماسوله جزو روستاهای شگفت‌انگیز کشور چون ابیانه، کندوان، میمند و سرسید آقا محسوب می‌شود و شهرت جهانی یافته است.

سبک معماری خانه‌ها با دیوارهایی به رنگ عسلی و گلهای رنگ به رنگ شمعدانی در گلدانهای گلی به نوبت در جلو پنجره‌ای چوبی به رنگ قهوه‌ای سوخته، عروسکهای شاد بافتنی، چموش دوزی و شیرینی‌ها و حلواهای محلی، شناسه (برند) ماسوله شده و اینها همه با اقلیمی رویاگون این روستای تاریخی را جهان آشنا نموده است.

اقلیم ماسوله که به تقریب در 53 کیلومتری رشت واقع شده؛ به‌گونه‌ای ‌است که گاه می‌توان در یک لحظه مه و آفتاب و باران را در آن تجربه کرد.

پس از گذر از طبیعت گیلان که سیلاب واژه‌ها نیز نمی‌تواند توصیف‌گر بوی شالی، کوچه باغی از درخت‌های سربه فلک کشیده، نرم آهنگ رودخانه ها، ترتیب منظم بوته‌های چای و زمینی تا ارتفاعات مه اندود پشته پشته درختهای سرو قامت و کلبه‌هایی چوبی در میان آنها باشد، وارد ماسوله می‌شوید.

خانه‌هایی گلی به رنگ عسل با گلدانهای شمعدانی معروفش نگاهت را تا ارتفاعاتی سبز و وهم‌انگیز سوق می‌دهد و گنبدی ساده و سبز با دو مناره دل انگیز بنا شده در میان خانه‌های پلکانی که اذان سحرگاهش روح را به طرب می‌آورد، جاذبه‌ای است از بسیار جاذبه‌های ماسوله.

طنین خروش رودخانه فضا را فرا گرفته و همچنان درمیان باریک راه سنگی، پا به ارتفاع می‌گذاری و در این میان پس از گذر از تخته سنگی عظیم که تاریخچه ماسوله بر آن حک شده و خبر از ماندگاری آن از قرنها پیش می‌دهد، صنایع دستی گیلان نگاه گردشگران را به خود می‌خواند.

و کم کم که بالاتر می‌روی زنان ماسوله‌ای گاه بر سنگ فرش و گاه بر چهار پایه‌ای نشسته و مشغول بافتن هستند و در کنارشان تابلویی است که با چیدمانی از عروسکهای بافتنی ماسوله نقش گرفته و دیگر این عروسکهای خندان رنگی شناسه این روستای تاریخی شده و کمتر گردشگری است که یکی از آنها را در سبد سوغات خود قرار ندهد.

آتوسا مومنی مدیر کل ثبت آثار سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری در گفتگو با خبرنگار ایرنا می‌گوید: یکی از ظرفیتهای ماسوله پویایی و زندگی است و موانع سد راه برای ثبت جهانی آن خیلی بزرگ نیست.

وی افزود: موانع بزرگ نیست اما امکان عملیاتی شدن را سد می‌شود چرا که سالانه برای کشورهای عضو دو سهمیه ثبت جهانی اختصاص می‌یابد و نمی‌توان برای اثری اقدام کرد که دارای ریسک باشد.

وی تصریح کرد: رعایت نکردن ضوابط حاکم بر حریم‌های منظری شهر تاریخی و مغایرت کاربری‌ها و ساخت و سازهای واقع در این حریم ها، توجه نکردن به میراث معنوی غنی موجود، توجه نکردن به اصالت و یکپارچگی شهر تاریخی، نبود مدیریت منسجم یا رویکرد حفاظتی و توسعه پایدار بوم آورد، توجه نکردن به ظرفیتهای تاریخی و فرهنگی با رویکرد گردشگری و کافی نبودن اعتبارات مورد نیاز برای تحقق اهداف حفاظتی و توسعه ای، موانعی است که باید با همیاری مسوولان رفع شود تا بتوان ماسوله را در فهرست جهانی به ثبت رسانید.

مومنی افزود: ماسوله با تمام ظرفیتهایی که دارد به بلوغی رسیده که کل بشر می‌تواند به عنوان یک میراث به آن ببالد و به آن افتخار کند.

مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری گیلان نیز دراین مورد گفت: ماسوله نخستین شهر تاریخی زنده ایران است که در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده و هدف غایی، ثبت این شهرک تاریخی در فهرست جهانی است.

امید عزیزی افزود: با توجه به نگاه مثبت مسوولان ارشد سازمان نسبت به این موضوع، ثبت جهانی ماسوله یک افتخار است.

وی اظهار کرد: بزودی دفتر ثبت جهانی ماسوله در مرکز استان تاسیس می‌شود تا با مطالعات مورد نیاز مردم شناسی، باستان شناسی و معماری، راه برای ثبت جهانی این اثر بزرگ هموار شود.

وی تصریح کرد: مقرر شده کمیته کارشناسی منتخب از نمایندگان دستگاه‌های ذیربط به منظور تدوین پروژه‌های راهبردی و عملیاتی مورد نظر در راستای تحقق اهداف یادشده تشکیل و همچنین نقشه و طرح مدیریت جامع حفاظتی و توسعه شهر تاریخی ماسوله تهیه شود.

عزیزی ادامه داد: همچنین تلاش مستمر در راستای حفظ اصالت و یکپارچگی محیطی اعم از ساختار سازه‌ای و معماری و پاکسازی موارد مغایر با ضوابط حریم‌های مصوب از برنامه‌های اولویت دار در خصوص ثبت جهانی ماسوله است.

شهرک تاریخی ماسوله به عنوان اثر ملی در سال 1354 شمسی به شماره 1090 در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسید؛ و اینک برای ثبت جهانی آماده می‌شود.