از انسولین‌حیوانی‌ تا ‌هور‌مون‌های نوترکیب

جالب است بدانید داستان کشف انسولین که سالانه جان بسیاری از بیماران را از مرگ نجات می‌دهد کاملا اتفاقی آغاز شد. در اوایل قرن بیستم میلادی، نظریه بنیادین علت ابتلا به بیماری دیابت مطرح شد. محققان در نتیجه بررسی‌های خود متوجه شدند که بیماران دیابتی دچار کمبود ماده‌ای هستند که توسط یک لوزالمعده سالم ساخته می‌شود. سال 1908 میلادی گئورگ زولزر از دانشمندان و محققان آلمانی برای نخستین بار نشان داد که با تزریق عصاره لوزالمعده می‌توان شدت گلوکز واردشده در ادرار افراد مبتلا به بیماری دیابت را کاهش داد. سرانجام سال 1921 دانشمندان موفق شدند پروتئین انسولین را از لوزالمعده استخراج کنند که با تزریق این پروتئین به یک کودک
14 ساله، نام این کودک به عنوان نخستین بیمار مبتلا به دیابت که از طریق تزریق انسولین مداوا شده بود به ثبت رسید. بنتینگ و همکارانش به خاطر این کشف بزرگ که نویدبخش دستیابی به روشی برای درمان دیابت بود جایزه نوبل پزشکی سال 1923 میلادی را از آن خود ساختند. اگرچه انسولین پروتئین ساده‌ای بود که در بدن انسان و تمامی پستانداران ترشح می‌شد، اما از آنجا که ساختار مولکولی انسولین انسانی با سایر پستانداران متفاوت بود تهیه انسولین برای بیماران دیابتی از همان سال‌های اول دهه 1920 که نقطه‌عطفی در تاریخ درمان دیابت محسوب می‌شود به دغدغه ذهنی بسیاری از محققان و دانشمندان تبدیل شده بود. بنابراین پیدا کردن شبیه‌ترین مولکول انسولین به انسولین انسانی در دستور کار بسیاری از دانشمندان آن زمان قرار گرفت. در این مسیر گاو و خوک از جمله حیواناتی بودند که انسولین ترشح‌شده در لوزالمعده آنها از شباهت بیشتری با انسولین انسانی برخوردار بودند و از این رو انسولین ترشح‌شده در بدن این دو حیوان توانست سال‌های طولانی‌ جان میلیون‌ها انسان مبتلا به دیابت را از خطر مرگ نجات دهد، اما همین تفاوت اندک موجب ایجاد حساسیت‌هایی در برخی از بیماران می‌شد و در نتیجه محدودیت‌‌هایی را برای این گروه از افراد به وجود می‌آورد. تا این که با روی کارآمدن فناوری ساخت انسولین به روش نوترکیب که منجر به ساخت پروتئین انسولین با ساختار شبیه به انسولین انسانی می‌شد بسیاری از مشکلات و محدودیت‌های پیشین از میان برداشته شد. اگرچه امروزه بیماران دیابتی با تزریق انسولین سال‌های طولانی به حیات خود ادامه می‌دهند، اما همچنان تلاش‌ها برای یافتن روش‌های درمانی جدید ادامه دارد.

مریم وکیلی