حسین کعبی: وقتی فیگو را در جام جهانی زدم....
هشدار نویسندگان، مترجمان و روان شناسان نسبت به تاثیرات منفی کتابهای ترجمهای کودک و نوجوان
کتابهایی که خشونت را به خانواده میآورد
از شازده کوچولو و قصههای تنتن گرفته تا آلیس در سرزمین عجایب و برخی آثار شل سیلوراشتاین (عمو شلبی خودمان)، اینها بخشی از ادبیات وارداتی کودک و نوجوان ما در دهههای گذشته است ادبیاتی که هرچه بود حداقل وحشت و خشونت را به میان بچههای دیروز نمیآورد اما آن طور که کارشناسان میگویند امروز وضعیت ادبیات وارداتی کودکان و نوجوانان چندان تعریفی ندارد.
این روزها ادبیات وارداتی کودک و نوجوان ما با ترجمههای نه چندان حساب شده و بیتوجهی مدیران فرهنگی به جایگاهی رسیده است که روانشناسان تخصصی کودک و نوجوان از یکسو آن را عامل ترویج خشونت و وحشت در میان این گروه سنی میدانند و نسبت به آن هشدار میدهند و از سوی دیگر نویسندگان حرفهای و تخصصی هم آن را تفالههای فرهنگ و تمدن غرب معرفی میکنند که برای جهان سومیها ارسال میشود.
تفالههای فرهنگی
اسدالله شعبانی، نویسنده کودک و نوجوان کشورمان در این رابطه به «جامجم» میگوید: در این که ترجمه در حوزه ادبیات کودک و نوجوان امری لازم است هیچ تردیدی وجود ندارد، اما باید به کیفیت و کمیت آن توجه ویژه داشت.
او در ادامه میگوید: در جامعهای که کودک ما پوشاک، مدل موها و حتی محصولات کشاورزی و میوهاش گرفتار واردات بیرویه است، حوزه فرهنگ و محصولات فرهنگی هم از این آسیب در امان نمیماند و ناشر با توجه به همین وضعیت به انتشار آثار غربی روی میآورد و از سوی جامعه هم مورد استقبال قرار میگیرد.
شعبانی با انتقاد از انفعال نظام آموزشی و مدیریت ضعیف فرهنگی در کشور تاکید میکند: متاسفانه اکثر آثاری که امروز در حوزه ترجمه ادبیات کودک و نوجوان با آن رو به رو هستیم، متعلق به ژانر وحشت است و از طرفی مدیران، فضای فعالیت نویسندگان داخلی را هم به جای آن که گسترش دهند با انواع سنگ اندازیها محدود کردهاند.
این نویسنده کودک و نوجوان کشورمان میگوید: متاسفانه اکثر کتابهای ترجمه شده کودک و نوجوان کمترین نسبت را حتی با آن فرهنگ اصلی غرب دارند و در واقع تفالههای فرهنگ وتمدن غرب هستند که به کشورهای جهان سوم ارسال میشوند.
غلبه ژانر وحشت و جادو و جنبل
شهلا انتظاریان، مترجم حوزه کودک و نوجوان هم در این رابطه و با اشاره به این که ادبیات زمانی سالم است که از ژانرهای مختلف به نسبت مساوی برخوردار باشد به جامجم میگوید: ژانر وحشت و خشونت در آثار ترجمه شده در مقایسه با دیگر حوزهها غلبه پیدا کرده است و از سویی شاهد آن هستیم که از سوی ارشاد کتابهایی که با موضوع جادو و جنبل و وحشت نوشته میشوند خیلی راحتتر مجوز نشر میگیرند تا کتابهایی که رئال یا حتی فانتزیهای متعادلتری هستند.
این مترجم کشورمان البته معتقد است که راهکار آن محدود کردن ترجمه کتابهای کودک و نوجوان نیست بلکه باید نظارت جدیتری از سوی مسوولان در این رابطه وجود داشته باشد.
ضرورت غربالگری
دکتر عبدالله شفیعآبادی، روانشناس هم با تاکید بر این که کتابهای ترجمهای ویژه کودک و نوجوان امروزه تبدیل به کالایی برای ترویج خشونت و وحشت شدهاند و با فرهنگ شرقی، ایرانی و اسلامی ما هم چندان سازگار نیستند به جامجم میگوید: در تربیت کودکان و نوجوانان چند عامل مهم وجود دارد، نخست رفتار والدین و نزدیکان و دومین عامل رسانهها مانند رادیو، تلویزیون، کتاب، روزنامهها و... است.
این استاد دانشگاه علامه طباطبایی تاکید میکند: مهمترین اصل در برخورد با ادبیات وارداتی غربالگری است که متاسفانه به نظر میرسد این غربالگری در جامعه فرهنگی ما جدی نیست و به راحتی کتابهایی که حتی مقابل فرهنگ ما هستند، ترجمه و منتشر میشوند.
او با بیان این که این آسیب در دیگر کالاهای فرهنگی مانند فیلم، بازی و... هم وجود دارد، میگوید: متاسفانه کتاب کمتر دیده میشود در حالی که آسیب کتاب در مقایسه با دیگر کالاها بیشتر است و در طولانی مدت خودش را نشان میدهد، درست زمانی که مقابله با آن کاری اگر نگوییم محال، حداقل دشوار است.
سینا علیمحمدی / گروه فرهنگ و هنر
گفت و گو
