لیبی پس از قذافی

وضعیت در پایتخت لیبی با سرعتی حیرت‌انگیز عادی می‌شود. بار دیگر جریان آب و برق برقرار شده و همین چند روز پیش بود که مدارس هم پس از ماه‌ها تعطیلی بازگشایی شدند.

عارف ناید، رئیس کمیسیون موسوم به برقراری ثبات می‌گوید که شاید در رسیدن به این اهداف چند روزی تاخیر پیش بیاید، اما به باور وی برای آن‌که مردم به توانایی‌های خود واقف شوند گاه بد نیست که حتی اهدافی غیرواقعی هم داشته باشیم. ناید یک بازرگان موفق لیبیایی است که در دوران تبعید در دوبی ثروتمند شد و امروز از سوی شورای ملی انتقالی به ریاست کارگروهی منصوب شده است که وظیفه آن عادی‌سازی وضعیت در همه نقاط لیبی و در کوتاه‌ترین زمان ممکن است. بازگشایی مدارس هم در چارچوب همین وظایف به شمار می‌آمد زیرا طی ماه‌های اخیر به دستور قذافی بسیاری از مدارس به عنوان اهداف جنگی تلقی می‌شد و نیروهای دیکتاتور اقدام به مین‌گذاری در مدارس کرده بودند، اما اکنون به کمک یونیسف عملیات مین روبی با موفقیت به پایان رسیده و مدارس کار خود را آغاز کرده‌اند.

بانک‌ها هم بار دیگر به ارائه خدمات مشغولند و با چاپ اسکناس‌های جدید ‌ در دستگاه‌های خودپرداز، ‌پول به اندازه کافی وجود دارد. شهر چند‌میلیون نفری طرابلس بار دیگر از نعمت آب آشامیدنی سالم برخوردار است و عارف ناید می‌تواند نفس راحتی بکشد . او می گوید: «بحران آب بزرگ‌ترین چالش ما بود». طرابلس به مدت 12 روز آب نداشت و به گفته محمد غریقچی نفر دوم شورای جدید شهر در این مدت داوطلبان مشغول توزیع میلیون‌ها بطری آبی بودند که سازمان ملل به لیبی ارسال کرده بود.

شورای جدید شهر در مورد مشکل بحران آب همکاری تنگاتنگی با کمیسیون تحت مدیریت ناید نشان داد. بعد از فتح طرابلس آنان 9 جوان متخصص را که از سوی یگانی از انقلابیون مسلح حفاظت می‌شدند، برای بهره‌برداری از منابع آب کوه‌های حسونا واقع در 500 کیلومتری جنوب طرابلس به آن منطقه اعزام کردند. شبه‌نظامیان تحت امر قذافی پس از سقوط دیکتاتور همه تجهیزات الکترونیکی شبکه آبرسانی را ویران کرده بودند و حال باید همه این تجهیزات و دستگاه‌ها دوباره راه‌اندازی می‌شد و به این صورت بود که از چند روز پیش بار دیگر‌ آب گرانبها در لوله‌هایی که به سمت شمال می‌آید جریان یافت و در حال حاضر روزانه 650 هزار مترمکعب آب از 140 چشمه به سوی مناطق شمالی سرازیر می‌شود.

کمیسیون برقراری ثبات از چند ماه پیش اقدام به تشکیل گروهی از متخصصان کرد که در دوره قبل از پیروزی انقلاب در امور آب و برق و بازگشایی مدارس و بیمارستان‌ها مشغول بودند و اگر این گروه تشکیل نشده بود، اصولا راه‌اندازی شبکه آبرسانی غیرممکن بود. افراد ناید علاوه بر همکاری با شوراهای شهر، همکاری تنگاتنگی با سازمان‌های بین‌المللی دارند و این کمیسیون ارتباط خوبی با نسل جوان لیبی برقرار کرده است. کمیسیون برقراری ثبات 70 عضو ثابت دارد که همگی آنان قبلا در وزارتخانه‌ها و شوراهای شهر مشغول به کار بوده و امروز از سوی صدها نیروی داوطلب پشتیبانی می‌شوند.ناید هیچ بودجه‌ای در اختیار ندارد و کمیسیون او حتی یک سنت هم از شورای ملی انتقالی دریافت نکرده است. بودجه این کمیسیون در واقع از محل کمک‌های مالی شخصی تامین می‌شود. ناید از همان هتل محل اقامت خود همه اقدامات فوری در سراسر کشور را هماهنگ می‌کند و او نیز به مانند دیگر اعضای دولت انتقالی لیبی مهم‌ترین ابزار کاری که در اختیار دارد یک دستگاه تلفن همراه است.

محمد غریقچی یعنی همان عضو شورای شهر داستان جالبی دارد. او و 22 عضو شورای شهر 3 روز پس از فتح طرابلس به ساختمان شهرداری نقل مکان کردند. این 23 زن و مرد همگی افرادی متخصص هستند که از حمایت نیروهای انقلابی برخوردارند. ساختمان شهرداری طرابلس‌ سال 1938 و در زمان استعمارگران ایتالیایی بنا شده و موسولینی یک‌بار در ایوان این ساختمان نطقی ایراد کرده بود. شهرداری در میدانی قرار دارد که تا قبل از پیروزی انقلاب «میدان الجزایر» نام داشت، اما این کشور همسایه امروز پناهگاه خانواده قذافی به شمار می‌آید و هنوز هم نسبت به رژیم گذشته گرایش‌هایی دارد. یک مرد جوان می‌گوید: «امروزه این میدان تغییر نام داده و میدان قطر نام دارد زیرا قطر تنها کشور جهان عرب است که متحد انقلاب ما بود.»

غریقچی از همان سالن اجتماعات مجلل شهرداری به امور شهر رسیدگی می‌کند. او تا 15 مارس امسال در یک کارخانه دولتی مونتاژ ماشین‌های آلمانی مشغول به کار بود اما به انقلابیون پیوست و به عضویت «ائتلاف انقلابی 17فوریه» درآمد. غریقچی و دیگر همرزمانش هر شب را در یک جا سپری می‌کردند؛ گاه در یک کافه، گاه در یک مسجد یا در گوشه خیابان. او با سیمکارت‌های متعددی که از سوی انقلابیون در اختیارش گذاشته شده بود با نیروهای خارج از کشور ارتباط برقرار می‌کرد.

این مرد با آن ریش کوتاه و کراواتی که با وجود گرمای تابستان می‌بندد هر روز صبح از پله‌های صاف شهرداری بالا می‌رود و از سالن ورودی با آن قالی دیواری سبزرنگ و مخملی می‌گذرد و به محل نصب تابلویی می‌رسد که تا چندی پیش‌ روی آن نوشته شده بود: «کمیسیون‌های مناطق». لیبی دوران قذافی هیچ نهاد و سرپرست ثابتی نداشت و تنها روسا و مدیران بودند که به طور مرتب جابه‌جا می‌شدند و از این اداره به آن اداره می‌رفتند، اما امروزه این ساختارها به آرامی در حال شکل‌گیری است.

غریقچی نیز مانند ناید، نهاد تحت مدیریت خود را بدون هرگونه بودجه‌ و تنها با کمک‌های افراد دیگر اداره کرده و به عبارتی مدیریت بحران می‌کند. او هنوز تصمیم نگرفته است که ‌ بعد از این دوران هم در سیاست بماند یا بار دیگر به شغل سابق خود بازگردد. همان‌طور که شورای ملی انتقالی قصد دارد تا 8 ماه دیگر یک قانون اساسی تدوین و آن را به همه‌پرسی بگذارد، شهرداری طرابلس هم می‌خواهد تا 8 ماه آینده اولین انتخابات خود را برگزار کند.

عبدالحکیم شویحی که در کمیسیون برقراری ثبات ، مسوولیت هماهنگی بازسازی شبکه آبرسانی را به عهده دارد، از روی یک نقشه به ما نشان می‌دهد که این آب از کجا می‌آید و چگونه توزیع می‌شود. این پروژه در دوران قذافی «مرد کبیر، رودخانه می‌سازد» نام داشت، اما امروزه شویحی واژه کبیر را حذف کرده و با تحقیر از این صفت یاد می‌کند: «ما دیگر به هیچ مرد کبیری نیاز نداریم»! اما بسیاری بودند که مثل گوسفند از این مرد کبیر پیروی می‌کردند و اکثر آنها پس از سقوط قذافی به سرعت رنگ عوض کردند. یکی از اعضای شورای ملی انتقالی می‌گوید: «لیبیایی‌ها مردمی منطقی هستند و می‌خواهند که جانب فرد پیروز را داشته باشند». به همین جهت امروزه تنها هسته‌ای بسیار کوچک هنوز هم قذافی را حمایت می‌کنند و به خاطر او می‌جنگند. به عقیده اعضای شورای انتقالی، اشتباهات آمریکا در عراق نباید در لیبی تکرار شود و به همین خاطر این شورا بر آن است تا اکثریت نیروهای پلیس را حفظ و تنها سران دستگاه امنیتی را از کار برکنار کند. طی روزهای گذشته از شمار آن کنترل‌های خیابانی که عبور و مرور را مختل کرده بودند به نحو چشمگیری کاسته شده است. عارف ناید هم امید دارد رزمندگان مسلحی که در حال حاضر وظیفه کنترل خودروها را بر عهده دارند به تدریج جای خود را به نیروهای امنیتی معمول بدهند.

ارائه خدمات عمومی در طرابلس بار دیگر به حالت عادی بازگشته و مغازه‌ها دوباره باز شده‌اند. ‌مازین رمضان‌ که او هم یک مدیر است و دست راست علی طرهونی وزیر اقتصاد دولت انتقالی به شمار می‌رود، بر این عقیده است که کار خود را انجام داده و دیگر کاری ندارد و می‌خواهد بزودی به سیاتل در آمریکا بازگردد. عارف ناید هم می‌داند که کمیسیون تحت امرش نهادی برای بلندمدت نیست. هدف اصلی او هماهنگی افرادش با وزارتخانه‌های جدیدی است که این افراد پیش از این در آن به کار مشغول بوده‌اند. پس از رسیدن به این هدف، کمیسیون منحل خواهد شد. بعد از انحلال کمیسیون البته یک کارگروه کوچک برای مدتی تقریبا کوتاه وظیفه همکاری با نهادهای بین‌المللی را بر عهده خواهد گرفت تا به این صورت کشوری را که در دوران قذافی از هیچ نهادی برخوردار نبود به سوی آینده رهنمون سازد.