همخوانی نقش‌ها و صداها

آخرین دشمن، سریال نسبتا سرگرم‌کننده و جذابی است که کلیت دوبله آن از نظر انتخاب صداها و دیالوگ‌ها قابل قبول است، اما اشکالاتی نیز دارد. این اثر و آثار مشابه آن که تعداد قسمت‌هایشان کم است به مینی‌سریال مشهور هستند. در مینی‌سریال‌ها برای مدیر دوبلاژ امکان‌پذیر نیست صداهایی را انتخاب کند و منتظر جا افتادن آنها طی زمان پخش برای تماشاگر شود، بلکه باید صداهایی جذاب و امتحان پس‌داده را برگزیند تا بیننده از همان اولین صحنه‌ها با سریال همراه شود.

علیرضا باشکندی، مدیر دوبلاژ آخرین دشمن، خواسته یا ناخواسته چنین کرده است. او همانند تعدادی از آثارش گویندگی نقش اول سریال را خود به عهده گرفته است. صدای جذاب او برای شخصیت جوان و باشعور استیون کاملا مناسب است و تا حدودی با چهره وی نیز هماهنگی دارد، اما بعضی صداهای دوبله ازجمله صدای امیرمحمد صمصامی و کسری کیانی ـ که نقش‌های طولانی و مشکل نیز گفته‌اند ـ تناسب بیشتری با ویژگی‌های سر و صورت استیون ـ موهای بور و چشمان نسبتا ریز و تنگ ـ دارد. باشکندی برای رابرت کارلایل، معروف‌ترین بازیگر سریال و ایفاکننده نقش دیوید، منوچهر زنده‌دل را انتخاب کرده، اما متاسفانه صدای وی با وجود جذابیت‌هایی که دارد چندان برای چهره کارلایل مناسب نیست. بیژن علی‌محمدی به دلیل صدای قابل انعطاف و توانایی‌اش در هماهنگ‌ کردن صدایش با ویژگی‌های چهره بازیگر، گزینه مناسبی برای کارلایل است. مدیر دوبلاژ برای نقش دکتر یاسیم النور همسر برادر استیون، فریبا شاهین‌مقدم را انتخاب کرده است.

شاهین‌مقدم به دلیل جنس صدایش روزگاری فقط به جای بچه‌ها صحبت می‌کرد، اما اکنون در نقش دختران و زنان جوان نیز گویندگی می‌کند. انتخاب او برای یاسیم که با موهای کوتاهش ظاهری مردانه پیدا کرده، انتخاب شایسته‌ای بوده و صدایش بخوبی با این زن پرتحرک هماهنگ شده است. باشکندی نقش النور را به مهرخ افضلی سپرده است.

صدای افضلی جزو صداهای جذاب دوبله نیست و باید مدت‌ها شنیده شود تا جابیفتد. با این حال، هم‌جنس صدا و هم‌سن او برای النور مناسب است، هرچند گزینه مناسب‌تری مثل مینو غزنوی نیز برای آن وجود دارد. انتخاب وحید منوچهری برای نقش مایکل، برادر استیون نسبتا مناسب بوده، اما صدای منوچهر زنده‌دل ـ که نرمی و محکمی را توامان در خود دارد ـ بیشتر با چهره این نقش هماهنگ است.

دیگر انتخاب‌های سرپرست گویندگان آخرین دشمن، صدای جوان و جذاب امیر حکیمی برای پاتریک، صدای زیبای ناصر ممدوح برای جورج و صدای خشک و جدی معصومه آقاجانی برای باربارا نیز مناسب بوده، اما نمی‌توان گفت صداهای دیگر بسیار کمتر به این نقش‌ها می‌خورد، باشکندی با وجود سابقه‌ای که در مدیریت دوبلاژ دارد و با وجود بعضی دوبله‌های خوبی که ارائه کرده از جمله در سریال کوتاه «کمپانی» که سال گذشته پخش شد، متاسفانه از بعضی صداها درست استفاده نکرده است.

چند نقش‌گویی بعضی دوبلورها در فیلم‌ها و سریال‌ها، کاری بسیار رایج است که از ابتدای تاریخ دوبله تاکنون وجود داشته است. مدیر دوبلاژ‌ها باید برای این کار، اصولی را در نظر بگیرند نه این که هرگاه دوبلور کم آوردند از اولین گوینده دم دستشان که قبلا هم در همان اثر نقشی گفته، استفاده کنند.

باشکندی در این سریال 3 قسمتی دست‌کم از 3 گوینده که صدای شاخصی دارند در بیش از یک نقش استفاده کرده است: آزیتا یاراحمدی (حداقل 3 نقش)‌، محمد عبادی (2 نقش پروفسور لارنس کوپر و بپا که مردی عامی است)‌ و امیر عطرچی (حداقل 2 نقش نزدیک به هم)‌. آیا در دوبله اینقدر کمبود گوینده است که دوبلورهایی که صدایشان سریع شناخته می‌شود باید چند نقش بگویند؟ در دوبله آخرین دشمن، 2 نکته دیگر نیز وجود دارد.

نکته اول سلیقه‌ای است. شخصا نمی‌پسندم گوینده تیتراژ فیلم یا سریال، نقش ـ بویژه نقش بلند ـ هم بگوید. در آخرین دشمن، زنده‌دل گوینده تیتراژ هم بوده است. نکته دوم به وجود زبان یا زبان‌هایی غیر از زبان اصلی فیلم یا سریال مربوط می‌شود. اواسط قسمت دوم، پلیس لندن چند پناهنده را تعقیب و دستگیر می‌کند. دیالوگ‌های آنها که کم هم هست دوبله شده، اما نباید دوبله می‌شد بویژه که زیرنویس انگلیسی هم دارد یا باید به شیوه آثار مستند دوبله و صدای اصلی شخصیت‌ها نیز شنیده می‌شد. این مورد درباره دیالوگ‌های 2 آدمکشی که دنبال استیون و یاسیم هستند نیز وجود دارد.