راه پر پیچ و خم دریافت بیمه بیکاری

روند طولانی رسیدگی به درخواست‌های بیمه‌شدگان متقاضی استفاده از تسهیلات بیمه‌ای؛ مانند مستمری ازکارافتادگی و بیکاری و سنگ‌اندازی‌هایی که سازمان‌های بیمه‌گر با استناد به تبصره و آیین‌نامه‌های متعدد پیش پای آنها قرار می‌دهند، بیمه‌شدگان را در بسیاری موارد از دریافت این تسهیلات ناامید کرده است.

از گلایه‌ها و نارضایتی بیمه‌شدگان چنین به نظر می‌رسد که آنها در صورتی که بر حسب نیاز و به دلیل بروز هرگونه حادثه‌ای ناچار به استفاده از مقرری بیمه ازکارافتادگی شوند یا به هر دلیل کار خود را از دست بدهند و بیکار شوند، راه پر فراز و نشیبی را برای بهره‌مندی از تسهیلات حمایتی بیمه‌ها پیش رو دارند. راه طولانی و پرپیچ و خمی که به گفته مراجعه‌کنندگان به شعب ادارات بیمه، بیشتر مشکل برای آنان ایجاد می‌کند تا اعطای تسهیلاتی که قرار است در شرایط سخت از بیمه‌شدگان حمایت کند.

بیمه‌شده‌ای که به دلیل نارسایی شدید کلیه از کرمانشاه عازم تهران شده و هم اکنون نیز در یکی از بیمارستان‌های شهر بستری است، نمونه بارز این وضعیت است. او با وجود 11 سال سابقه پرداخت حق بیمه‌، حالا که به دلیل تشدید بیماری از کار بیکار شده است، بیمه آن‌طور که انتظارش را داشته از او حمایت نکرده است.

او می‌گوید: حدود 3 سال است که با بیماری ژنتیکی دست و پنجه نرم می‌کنم، اما با وجود تشدید بیماری همچنان به شغلم که مهندس ناظر پروژه‌های ساختمانی است، ادامه می‌دادم و ماهانه حق بیمه نیز برایم رد می‌شد تا این که از حدود 5 ماه پیش دیگر کار کردن برایم غیر ممکن شد و خانه‌نشین شدم. وی توضیح می‌دهد که برای ادامه درمان در بیمارستان بستری می‌شود و کمیسیون پزشکی بیمه تامین اجتماعی شهرستان محل سکونتش رای به ازکارافتادگی دائم او می‌دهد و بر اساس قانون قرار می‌شود که برایش مستمری ماهانه در نظر گرفته شود.

تا اینجا همه چیز خوب است، اما قضیه از جایی مشکل‌ساز می‌شود که مستمری از کارافتادگی وی بر مبنای 5 ماه آخر که این بیمه شده به دلیل تشدید بیماری خانه‌نشین شده بود لحاظ می‌شود، درحالی که باید تاریخ آغاز بیماری وی که حدود 3 سال پیش است مدنظر قرار می‌گرفت، چراکه این فرد در این مدت حق بیمه ‌پرداخته است. این بیمه‌شده که به دلیل فوت پدر خانواده به نوعی سرپرست خانوار محسوب می‌شود، حالا نمی‌داند که با وجود هزینه‌های سرسام‌آور بیماری‌اش با مستمری ماهانه کمتر از 300 هزارتومان چگونه باید مخارج زندگی خود و 5 عضو دیگر خانواده‌اش را تامین کند!

با این که بر اساس قانون، سازمان تامین اجتماعی موظف است تمام بیمه‌شدگان تحت پوشش خود را بدون توجه به میزان سابقه پرداخت حق بیمه در مقابل حوادث ناشی از کار تحت حمایت قرار دهد، اما به نظر می‌رسد در عمل آنقدر تبصره و آیین‌نامه پیش پای متقاضیان دریافت این خدمات گذاشته می‌شود که اصل حمایت بی‌چون و چرا از بیمه‌شدگان که هدف قانون است، زیر سوال می‌رود.

اما این فقط بیمه‌شدگانی که به دلیل بیماری یا حادثه از کارافتاده می‌شوند و بعد هم در پروسه دریافت مستمری ازکارافتادگی قرار می‌گیرند نیستند که از کوتاهی بیمه‌ها در انجام تعهداتشان گلایه دارند، بلکه بیمه‌شدگانی که به دلیل غیرارادی کار خود را از دست می‌دهند و می‌خواهند تا زمان پیدا کردن کار جدید بیمه با پرداخت مستمری ماهانه از آنها حمایت کند نیز دل پردردی از سنگ‌های ریز و درشتی دارند یکی پس از دیگری در قالب تبصره و آیین‌نامه در این مسیر جلوی پایشان انداخته می‌شود.

دختر جوانی با 5 سال سابقه پرداخت حق بیمه‌، می‌گوید: وقتی کارم را از دست دادم چند هفته‌ای به دنبال پیدا کردن شغل جدیدی بودم و اصلا فرصتی برای این که دنبال دریافت مقرری بیکاری از بیمه باشم، نداشتم تا این که وقتی به اداره بیمه مراجعه کردم، در نهایت تعجب متوجه شدم که چون یک ماه از بیکار شدنم گذشته دیگر مقرری به من تعلق نمی‌گیرد. او می‌گوید، متصدی شعبه با دیدن التماس‌ها و اصرار وی مبنی بر این که اصلا نمی‌دانسته باید ظرف یک ماه بعد از بیکار شدن برای دریافت مستمری اقدام می‌کرده است، دلش به حال او می‌سوزد و می‌گوید، اگر یک گواهی استعلاجی مبنی بر این که بیمار بوده است، بیاورد، شاید بتوان برایش کاری کرد.

جدا از مشکلی به نام عدم آگاهی بیمه‌شدگان از برخی قوانین و مقررات خاصی که گاه دریافت مستمری‌های بیکاری یا ازکارافتادگی را برای آنها غیرممکن می‌سازد، کم کردن دوره این پرداخت‌ها و همچنین کاهش مبلغ پرداختی که همواره تابع سنوات بیمه شده است موضوع دیگری است که عرصه را بر بیمه‌شدگان تنگ‌تر می‌کند.

نمونه آن وضعیت پرداخت مستمری بیکاری به همین دختر جوان است؛ هرچند او سرانجام توانسته بود مقرری بیکاری را دریافت کند، اما با توجه به میزان سنوات و حق بیمه پرداختی، بیمه تنها 6 ماه به وی مقرری بیکاری پرداخت و براحتی با استناد به تبصره و آیین‌نامه از پرداخت مدت کامل مقرری شانه خالی کرده است. به این ترتیب بیمه‌ها یکبار دیگر در چارچوب تبصره و آیین‌نامه براحتی آنجا که لازم است دست بیمه‌شدگان خود را در پوست گردو می‌گذارند و در هنگام نیاز تنها به حمایتی کوتاه‌مدت و نصفه و نیمه بسنده می‌کنند.

این در حالی است که بر اساس قانون مدت پرداخت مقرری بیمه بیکاری به بیمه‌شدگان واجد شرایط، به سابقه پرداخت حق بیمه از سوی آنان بستگی دارد و تا 36 ماه برای بیمه‌شدگان مجرد و 50 ماه برای بیمه‌شدگان متأهل و متکفل قابل پرداخت است.

اما بر خلاف نظر بیمه‌شدگان، مسوولان صندوق تامین اجتماعی معتقدند، روند پرداخت مستمری ازکارافتادگی یا مقرری بیکاری نه تنها طولانی نیست، بلکه هر اقدامی که بیمه‌شدگان از آن به عنوان سنگ‌اندازی و مانع‌تراشی نام می‌برند چون در چارچوب قانون تامین اجتماعی است، طبیعی است که نمی‌توان در آن دست برد و چون بیمه شده قرار است به مدت مشخصی از تسهیلات مالی بیمه استفاده کند، طبیعی است که در این زمینه کمی سختگیری شود، اما با این حال سالانه مبالغ قابل توجهی از منابع سازمان صرف پرداخت مستمری ازکارافتادگی یا مقرری بیکاری می‌شود.

مدیرعامل صندوق بیمه تامین اجتماعی از پرداخت ماهانه حدود 70 میلیارد تومان به بیش از 18 هزارنفر از بیمه‌شدگان این صندوق که به دلیل غیرارادی کارخود را از دست داده‌اند، در قالب مقرری بیمه بیکاری خبر داده و می‌گوید: صندوق تامین اجتماعی خود را ملزم می‌داند که بین 6 تا 50 ماه براساس سنوات بیمه شده و حق بیمه پرداختی آن شخص، مستمری ماهانه بیمه بیکاری به وی پرداخت کند.

رحمت‌الله حافظی در گفت‌وگو با «جام‌جم» می‌افزاید: تامین بودجه پرداخت مستمری بیکاری یا ازکارافتادگی سالانه هزینه هنگفتی را به صندوق تامین اجتماعی تحمیل می‌کند که صندوق باید این بودجه را از محل حق بیمه واریزی بیمه‌شدگان تامین کند، اما این منابع کفاف تامین بودجه مورد نیاز را نمی‌دهد و برای این که در پرداخت مستمری‌ها خللی ایجاد نشود ناچاریم که از منابع خود صندوق هزینه کنیم.

با این توضیح مدیرعامل صندوق بیمه تامین اجتماعی پیش‌بینی می‌کند فقط تا پایان امسال کسری صندوق تامین اجتماعی از محل بیمه بیکاری به 530 میلیارد تومان برسد.

شاید بیراه نباشد اگر بگوییم یکی از دلایل اصلی گلایه‌های بیمه‌شدگان از وضعیت پرداخت مستمری ازکارافتادگی یا مقرری بیکاری قانون قدیمی صندوق تامین اجتماعی است که مصوب سال 1354 یعنی حدود 35 سال پیش است. قانونی که گاه در مبلغ و مدت زمان پرداخت مستمری‌ها در حق بیمه شده اجحاف می‌شود.

این موضوع را مدیرعامل صندوق تامین اجتماعی نیز پذیرفته و می‌گوید: هم اکنون فقط کشور ما و یک کشور دیگر است که مبنای محاسبه مستمری پرداختی 2 سال آخر بیمه‌ شده است در حالی که در بسیاری از کشورها این محاسبه بر مبنای 5 سال یا 10 سال آخر پرداخت حق بیمه‌ شده یا 5 سال از 10 سال آخر آن هم 5 سالی که فرد بیشترین حقوق را دریافت می‌کرده انجام می‌شود که قطعا باید در بازنگری قانون تامین اجتماعی که مصوب 35 سال پیش است این موضوع مهم مد نظر قرار گیرد.

صرفنظر از اینکه قانون فعلی صندوق تامین اجتماعی و مقررات مربوط به بیمه بیکاری و ازکارافتادگی مورد بازنگری قرار بگیرد یا خیر؟ توقع بیمه‌شدگان از سازمان بیمه‌گر خود تنها حمایت همه‌جانبه در هنگام نیاز است، حمایتی که گاه به دلیل طولانی شدن پروسه بررسی درخواست متقاضی دریافت این تسهیلات یا مشکلاتی که در مدت زمان یا مبلغ این پرداخت‌ها به وجود می‌آید، بیمه‌شدگان را از حمایت بیمه در هنگام نیاز دلسرد می‌کند.

پوران محمدی ‌/‌ گروه جامعه