سال سه‌بعدی سینمای اروپا

توزیع‌کنندگان محصولات سینمایی در اروپا، یک برگ برنده خوب پیدا کرده‌اند: نمایش نسخه‌های سه‌بعدی محصولات سینمایی برای رونق بیشتر جدول گیشه نمایش، اما خوشحالی توزیع‌کنندگان سینمایی در اروپا به معنی خوشحالی و نشاط تهیه‌کنندگان سینمایی در این قاره نیست. درست است که فیلم‌های سه‌بعدی به بازار سینماها رونق بخشیده‌اند و گیشه نمایش فیلم‌ها لبریز از تماشاگران مشتاقی است که می‌خواهند بلیت فیلم‌های سه‌بعدی را بخرند؛ اما واقعیت این است که فیلم‌های سه‌بعدی عموما محصولات پرسروصدا و پرهزینه هالیوودی هستند. این فیلم‌ها در طول 2 سال گذشته با موفقیت‌های مالی خود به صورت رقیبی جدی و خطرناک برای محصولات بومی اروپایی در‌آمد‌ه‌اند و باعث افت فروش فیلم‌های اروپایی در جدول گیشه نمایش سینماهای کشورهای این قاره شده‌اند. حتی در برخی کشورهای اروپایی، فروش محصولات داخلی به حداقل و پایین‌ترین حد خود رسیده است. تحلیلگران اقتصادی سینما می‌گویند مشابه چنین وضعیتی در 5 سال اخیر وجود نداشته است و فیلم‌های اروپایی چند سال قبل در جدول گیشه نمایش، وضعیت بهتر و مناسب‌تری داشته‌اند.

فروش محصولات سینمایی سال 2010 در کل قاره اروپا به حدود 5/6 میلیارد یورو (حدود 5/9 میلیارد دلار)‌ رسید. این رقم یک افزایش رشد سالانه 5 درصدی را نشان می‌دهد؛ رقمی که از سوی مسوولان رسمی هم تایید شده است. در سال 2009 نمایش نسخه‌های سه‌بعدی محصولات سینمایی باعث رشد فروش فیلم‌ها شد، اما این رشد نتوانست بسیار خوب باشد که به رقم فروش فیلم‌ها در سال 2010 برسد. با این حال، فیلم‌هایی مثل «آواتار» و انیمیشن کامپیوتری «داستان اسباب‌بازی 3» کمک کردند تا جدول گیشه نمایش از سال 2004 تا امروز، لقب دومین سال فروش فیلم‌ها را به خود اختصاص دهد. کشوری مثل انگلستان 24 درصد فروش کلی سالانه خود را مدیون نسخه‌های سه‌بعدی فیلم‌های سینمایی است. پس از آن کشورهای روسیه، فرانسه و آلمان با 20، 16 و 17 درصد در ردیف‌های بعدی قرار می‌گیرند.

در یک نگاه کلی می‌توان گفت 2010، سال تلفیق موفقیت‌آمیز فیلم‌های سه‌بعدی و دوبعدی با یکدیگر بوده است. در تمام کشورهای قاره اروپا اشتیاق برای تماشای فیلم‌های سه‌بعدی افزایش یافته، در شرایطی که قیمت بلیت این نوع فیلم‌ها دست‌کم یک‌سوم گران‌تر از فیلم‌های دوبعدی است. در این میان استقبال کشورهای اروپای غربی از فیلم‌های سه‌بعدی بیشتر از کشورهای اروپای شرقی بوده است؛ اما اهل فن می‌گویند کشورهای این بخش اروپا هم خیلی زود به جمع تماشاگران محصولات سه‌بعدی خواهند پیوست. رونق بازار فروش فیلم‌ها در کشورهایی مثل روسیه، بوسنی و هرزگوین، رومانی، بلغارستان و جمهوری چک به واسطه رواج سینمای دیجیتالی بوده است. سالن‌های دیجیتالی در مقایسه با سالن‌های نمایش سنتی، ارزان‌تر هستند. تعداد سالن‌های نمایش دیجیتالی روسیه از 351 سالن در سال 2009 به 941 سالن در سال 2010 رسیده است. جمهوری چک هم قرار است 83 سالن جدید به مجموع 113 سالن دیجیتالی خود بیفزاید. از رومانی هم خبر می‌رسد که 117 سالن دیجیتالی این کشور به 324 سالن تبدیل شده است.

فیلم علمی ـ تخیلی آواتار، سال گذشته میلادی فیلم غالب جدول گیشه نمایش سینماهای قاره اروپا بود. 43 میلیون بلیت این فیلم در سالن سینماهای قاره اروپا فروخته شد. بخش اول «هری‌پاتر و هدایای مرگ» (با 31 میلیون بلیت)‌ و «داستان اسباب‌بازی 3» (با 30 میلیون بلیت)‌ در نوبت‌های بعدی قرار می‌گیرند. موفقیت این فیلم‌ها شانس محصولات بومی قاره را در جدول گیشه نمایش کم کرد. در حقیقت از میان 20 فیلم موفق سالن‌های نمایش سینماهای قاره اروپا در سال 2010، 10 فیلم به محصولات سه‌بعدی هالیوود اختصاص دارد. این نکته، منتقدان و دست‌اندرکاران سینمای اروپا را به واکنش واداشته است. آنها می‌پرسند سهم سینمای ملی در جدول گیشه نمایش چقدر است و کجاست. توزیع‌کنندگان سینمایی می‌گویند انتخاب‌کننده اصلی در این ارتباط تماشاگران اروپایی هستند و آنها تصمیم می‌گیرند به دیدن کدام فیلم‌‌ها بروند یا نروند. به استثنای «هری‌ پاتر» و «رابین ‌هود» که با مشارکت مالی انگلستان و یکی دو کشور اروپایی دیگر تولید شدند، هیچ فیلم اروپایی‌ای نتوانست وارد فهرست 20 فیلم پرفروش سال 2010 سینماهای اروپا شود.

موفق‌ترین فیلم‌های سینمای اروپا «دروغ‌های کوچک سفید» محصول فرانسه و «رزیدنت ایول: پس از زندگی» محصول مشترک آلمان، کانادا و آمریکا ـ که البته انگلیسی زبان بود و نه آلمانی ـ توانستند بین 5 تا 5/5 میلیون بیننده اروپایی را جذب کنند.

سهم کلی فروش فیلم‌های اروپایی سال 2008 در سطح قاره اروپا 28 درصد بود. این رقم در سال‌های 2009 و 2010 به 27 و 25 درصد کاهش یافت. با این حال روند تولید فیلم در بین کشورهای اروپایی افزایش یافته است.

در سال گذشته تعداد 1203 فیلم سینمایی در اروپا تولید شدکه 19 فیلم بیشتر از سال 2009 بود. یک تحقیق سینمایی می‌گوید تولید فیلم‌های مستند بیشتر از گذشته مورد توجه فیلمسازان قرار گرفته و تهیه‌کنندگان اروپایی تولید این نوع فیلم‌ها را در دستور کار خود قرار داده‌اند. فرانسه باتولید 203 فیلم بلند سینمایی، همچنان مقام اول تولید را در میان کشورهای اروپایی دارد. پس از آن اسپانیا با تولید 186 فیلم در رتبه دوم قرار می‌گیرد.