نشانه های آلودگی هوای دوره باستان در مومیایی ها

بررسی هایی که اخیر برروی بازمانده ریه های 15 مومیایی که از جمله مومیایی های یک کاهن و یک شخص والا مقام مصر باستان را شامل می شد نشان از آن دارد که شاید مصریان باستان نیز در معرض آلودگی هوا واقع شده باشند.

ذرات میکروسکوپی که از ریه این مومیایی ها خارج شده است عامل برخی از بیماری های امروزین تلقی می شود. بیماری هایی نظیر نارسایی های قلبی و ریوی و سرطان. این ذرات را عموما مربوط به فعالیت های دوران پسا صنعتی بشر می دانند که در اثر فعالیت هایی نظیر استفاده لجام گسیخته از سوخت های فسیلی آزاد شده و وارد هوا می شوند.

اما پس از  آنکه یکی از دانشجویان دوره دکترای مرکز زیست پزشکی مصرشناسی در دانشگاه منچستر به نام راجر مونت گومری، گزارش هایی مبنی بر پیدا شدن چنین ذراتی در بافت های برخی از مومیایی ها شنید تصمیم گرفت با دقت بیشتری این مساله را مورد کاوش قرار دهد و بدین ترتیب برای نخستین بار به جستجوی این ذرات در ریههای مومیایی های مختلف پرداخت.

او ریه 15 مومیایی را مرود بررسی قرار داد و در همه آنها این ذرات آلاینده را دید  براساس بررسی های او میزان این آلاینده ها در ریه های مومیایی ها چندان کمتر از مقدار این ذرات در ریه مردمان امروزی نبود.

مونت گومری در این زمینه به لایو ساینس گفته است:«میزان این ذرات البته از مقداری که در ریه افراد امروزین پیدا می شود کمتر بود اما این تفاوت چندان آشکار نبود و این خیلی عجیب است . چون عمده این ذرات از زمان انقلاب صنعتی و شروع به استفاده از سوخت های فسیلی در هوا پراکنده شده اند»

<<این مومیایی در ناحیه ای دوردست در مصر به نام دخله اوسیس کشف شده است و مربوط به حدود 1800 سال پیش است. زمانی که رومی ها مصر را اشغال کرده بودند. سن این مومیایی در هنگام مرگ 20 تا 25 سال بوده است. اگرچه برخی از بخش های این مومیایی از دست رفته است اما ریه های او که ذرات در آن پیدا شده سالم مانده اند.
CREDIT: Photo courtesy Dakhleh Oasis Project. 

به گفته او در میان مومیایی های باقی مانده از دوران مصر باستان پیدا کردن نمونه هایی که ریه آنها سالم مانده باشد دشوار است و اینکه امکان بررسی 15 مورد از این موارد فراهم آمده خود، شرایط بی نظیری است.

این مومیایی ها متعلق به طبقات مختلف مردم باستان بوده اند. برخی از آنها به کارگران معمولی تعلق داشتند که در منطقه دور افتاده ای به نام دخله اوسیس کار می کردند و برخی هم متعلق به طبقات بالاتر اجتماع مانند کاهن ها و یا کاهنه ها بوده اند.

پیش از این تحقیقات پراکنده ای در خصوص بیماریهای ریوی در بین مومیایی های انجام شده بود که یکی از معروف ترین آنها به پژوهش ادی تپ از دانشگاه منچستر در دهه 70 میلادی باز می گردد. بر اساس پژوهش تپ که برروی یک مومیایی 3800 ساله به نام نخت – انخ انجام شده بود، این فرد علی رغم عمر طولانی و نزدیک به 60 ساله ای که داشته از وضعیت بدی در ریه هایش رنج می برده و احتمالا دچار عارضه تنفسی بوده است.

<<این نمونه ای از ذراتی است که از ریه نخت- انخ مومیایی 3800 ساله مصری که متعلق به مردی از طبقه بالای جامعه بوده، به دست آمده است. CREDIT: Roger Montgomerie/University of Manchester

سوالی که این تحقیقات ایجاد می کند این است که این ذرات آلاینده در آب وهوای مصر چه کار می کرده اند؟

اگرچه مصر باستان جامعه ای پیش از صنعتی است اما مردمان باستان مصر با فعالیت هایی نظیر پخت و پز، فلز کاری و ذوب فلزات آشنا بوده اند که می تواند باعث به وجودآمدن آلودگی هوایی شوند. گذشته از آن آب و هوای مصر باستان ممکن است خود منشا برخی از این عوامل بیماری زا بوده باشد. مجاورت با صحراهای شنی و طوفان های شن عظیم این منطقه می توانسته ذرات آلاینده را از روی صحراها به مناطق مسکونی منتقل کرده و باعث بیماری شود.

مونت گومری امیدوار است تحقیقات خود را در این زمینه ادامه دهد و در قدم بعدی کاری که او انجام می دهد سوزاندن سوخت هایی است که باستان شناسان معتقدند در اختیار مصریان باستان بوده است. با تجزیه این مواد او امیدوار است ببیند آیا می تواند منشا این ذرات را پیدا کند یا خیر؟

او همچنین نمونه های شن های صحرا را مورد بررسی قرار داده تا تشابه یا احتلاف آنها با مواد موجود در ریه مصریان باستان را پیدا کند . این آزمایش ها احتمالا تا 3 ماه آینده به نتیجه خواهد رسید.

بدین ترتیب شاید باستان شناسی بتواند گره ای از رازهای آلودگی های آب و هوایی باز کند.

منبع: لایو ساینس / بازنویسی: پوریا ناظمی