عرق ریزان کره خاکی

زیستن در محیط زیست کنونی به سبب بروز بحران های زیست محیطی بی سابقه روزبه روز دشوارتر می شود. زوال منابع طبیعی ، مهمترین تهدید پدیده گلخانه ای است و افزایش گازهای مسموم کننده و نازک شدن لایه ازن علاوه بر فقر فراگیر شهری

کد خبر: ۴۰۴۹۴

، تخریب محیط زیست شهری و آلودگی فزاینده آب و هوا و خاک ، طیف وسیعی از بحران های زیست محیطی را موجب شده است.
ضرورت اقدامات اساسی روزبه روز اضطراری تر و اجتناب ناپذیرتر می شود. مطلوب ترین واکنش ایجاد هماهنگی بین راهبردهای توسعه و حفاظت از محیط زیست است. حال آن که راهبردهای حفاظت از محیط زیست به نوبه خود به توسعه ای مطلوب نیاز دارد.
تخریب محیط زیست که بر اثر دخالت بشر در طبیعت ایجاد شده مصیبتی جهانی است که هیچ یک از کشورهای جهان از عواقب شوم آن برحذر نخواهند شد و هیچ کشوری هم به تنهایی قادر به مهار آن نخواهد بود.
متوقف کردن این روند فاجعه آمیز تنها زمانی میسر است که همه کشورها دست به دست هم داده و با همکاری و همیاری بین المللی آتشی را که افروخته شده خاموش کنند.
معمولا هنگامی که صحبت از تخریب محیط زیست به میان می آید، هر کس از سر تاثر چیزی می گوید و ابراز تاسفی می کند و سپس موضوع به بوته فراموشی سپرده می شود.
هر کس با خود فکر می کند که خوب این هم مساله ای است ؛ اما فعلا باید به مسائل مهمتر پرداخت. واقعیت چیز مهمتری است.
دهه 80 به جهانیان نشان داد که محیط زیست بشر چنان دچار تخریب شده و رشد جمعیت و افزایش روزافزون قدرت تولید بشر آنچنان ابعادی به این تخریب داده که قابلیت سکونت کره خاکی مورد تهدید قرار گرفته و حیات بشر به خطر افتاده است.
پژوهش هایی که در این دهه صورت گرفت و تغییرات عظیمی که در شرایط طبیعی کره زمین به وقوع پیوست ، بیانگر آن بود که کره زمین در حال گرم شدن است و دیگر جای پایی روی برف زمستانی دیده نخواهد شد.
حرارت کره زمین به درجات بالای خود رسیده است و جنگلهای موجود در حال نابودی اند. هنگامی که یکی از کارشناسان جامعه هواشناسی انگلستان اعلام کرد که به دلیل تاثیرات گلخانه ای آغاز شده ، کره زمین به گونه ای کنترل ناپذیر گرم خواهد شد، همه مردم فکر کردند مطالب فوق سناریوی قرن بیست ویکم است.
خیر، در واقع گرم شدن آب وهوای کره زمین فاجعه ای زیست محیطی است که از مقیاس وسیع و جدیدی برخوردار است و بالقوه می تواند باعث از هم گسیختگی شدید هر نظام زیست محیطی و طبیعی بسیاری از ساختارها و نهادهایی شود که بشر برای پشتگرمی خود پدید آورده است.
اگرچه آب وهوای کره زمین تا به حال فقط اندکی تغییر کرده اما با چشم انداز تغییر فوق العاده شدید آب وهوا در دهه های آینده روبه روست.
حیات امروز در خطر است. خطر تغییر آب وهوا از افزایش غلظت Co2 و سایر گازهای گلخانه ای که گرما را در اتمسفر تحتانی نگه می دارند و باعث بالا رفتن دما می شوند، نشات می گیرد. سوختن زغال و سایر سوختهای فسیلی و کربنی مانند نفت و گاز طبیعی منجر به آزاد شدن کربن به عنوان محصول اصلی احتراق می شود و در همین حال محوشدن جنگلهای گرمسیری در سطحی وسیع بر میزان دی اکسید کربن موجود در جو می افزاید.
درست از سال 1958 که سنجش مرتب کربن آغاز شد تاکنون غلظت CO2 از 315 قسمت در میلیون به 325 قسمت در میلیون افزایش یافته و این رقم بسیار بالاتر از بالاترین غلظتی است که طی 160 هزار سال گذشته در زمین موجود بوده است.
غلظت سایر گازهای گلخانه ای قوی تر بویژه متان ، اکسید نیترو فلوئوروکربن با سرعت بیشتری در حال افزایش است. با سطح انتشار فعلی قدرت CO2 برابر است ، در حالی که میزان افزایش حجم دی اکسید کربن از 1958 به بعد سالی 4/0 درصد بوده است.
این گازها سالانه معادل 5 درصد افزایش می یابد. اکنون 99درصد دانشمندان مطمئن اند که افزایش درجه حرارتی که مشاهده می شود ناشی از عمل گازهای گلخانه ای است.
افزایش محدودی که تاکنون در گرمای زمین پیش آمده است ، برای دانشمندان اهمیت دارد، اما برای اجتماع چندان خطرناک نیست.
خطر در تشدید روند تغییر آب و هواست که به نظر قریب الوقوع می رسد. بین سالهای 2030 و 2050 متوسط درجه حرارت زمین ممکن است 5/1 تا 5/4 درجه سانتیگراد بیش از متوسط زمین در 2 میلیون سال گذشته باشد.
این امر به معنای گرم شدن کره زمین به میزان 5 تا 10برابر سرعتی است که در خلال قرن گذشته اتفاق افتاده است.
نتیجه این که نسل های آینده مجبورند خود را با جهان گرمتر و پیوسته در تغییر تطبیق دهند، به جهانی که در آن حفظ همین وضع موجود هم به سرمایه گذاری های عظیمی نیازمند است.
گرم شدن کره زمین غنی و فقیر و شمال و جنوب را به یک اندازه رنج خواهد داد، اما کسانی که بیشتر از همه در معرض خطرند آن 4 میلیارد نفری هستند که در جهان سوم زندگی می کنند و بسیاری از آنان هم اکنون هم زندگی شان زیر سطح استاندارد است و از توانایی لازم برای حمایت از خود در مقابل گسترش بیابان ها و بالا آمدن سطح آب دریاها برخوردار نیستند.
اگر روند گرم شدن کره زمین مهار نشود، ممکن است در همین 2دهه آینده تحولات غم انگیزی روی دهد.

عوامل موثر در گرمایش زمین

بین دانشمندان و صاحبنظران امر آب و هواشناسی درباره گرم شدن تدریجی زمین و علت آن نظرات زیادی ارائه شده است.
عده ای بر این باورند که با شروع عصر صنعتی در سال 1800 متوسط درجه حرارت کره زمین حدود 5/0 درجه افزایش یافت.
این عده افزایش گرما را به طور مستقیم به گازهایی که انسان ها در حال حاضر در اتمسفر آزاد می سازند، ارتباط می دهند؛ اما عده دیگری از آنها تغییرات خورشید و تغییرات طبیعی را حاصل گرم شدن تدریجی می دانند و تعداد بسیار کمی هم اعتقاد دارند که تغییرات در ترکیبات اتمسفر گرم شدگی تدریجی زمین را باعث شده.
تمام این نظریات صحیح هستند و هریک کامل کننده دیگری است و به تنهایی موثر نیستند. به طور مثال با افزایش گازهای گلخانه ای نسبت ترکیبات جوی از تعادل خارج می شود و به صورت کلی تعادل گرمایی از استاندارد خارج می شود.
طبق این نظریات عوامل موثر در گرمایش زمین را می توان به چند گروه تقسیم کرد:

1- گازهای گلخانه ای
2- رشد جمعیت
3- کم شدن فضای سبز و جنگلها و تعدیل کننده های طبیعی

گازهای گلخانه ای

شامل CO2، بخار آب ، CH4، کلروفلوئوروکربن ها NOu، CFCو O5 هستند، که افزایش این گازها بسته به محل قرار گرفتنشان باتوجه به این که جاذب گرما هستند، باعث ازدیاد دما می شود.
از میان این گازها CO2به عنوان گاز شاخص در این زمینه به حساب می آید. 50 درصد پدیده گلخانه ای ناشی از گاز CO2 است و بقیه گازها در نیمه دیگر قرار می گیرند.
شایان ذکر است در قسمت پایین جو CO2 دارای نقش اصلی در جذب گرما نیست ، بلکه در درجه دوم نسبت به بخار آب قرار دارد و در لایه فوقانی یعنی استراتوسفر CO2به همراه O3 نقش اصلی را داراست.
درهر حال در هر دو ثانیه با تراکم جذب CO2 جذب گرما افزایش می یابد و ورود به فضا برای تشعشع برخاسته از زمین مشکل تر می شود.
اثر گلخانه ای در شرایطی که به صورت طبیعی عمل کند، سیاره ای را که زیستگاه ماست ، گرم نگه می دارد. برخی از گازها که به صورت طبیعی در اتمسفر زمین قرار دارند، تشکیل لایه پتومانندی را می دهند که ضمن اجازه دادن به پرتوهای خورشیدی برای تابیدن به کره زمین از فرار یا خروج حرارت از اطراف کره زمین به فضای لایتناهی جلوگیری می کند.
به همان صورتی که شیشه گلخانه ها این عمل حفاظتی در مقابل حرارت را به عهده دارند. این لایه گازی حرارت را در اتمسفر نزدیک به کره زمین نگه می دارد. در شرایط کنونی انواع گوناگونی از گازهای صنعتی جدار لایه ای را که به منزله پتوی گلخانه است ، کلفت کرده اند.
این وضع باعث می شود تا مقدار زیادی حرارت در فضای اطراف کره زمین محبوس شود. ادامه این روند می تواند در 70سال آینده 4 تا 9 درجه فارنهایت هوای کره زمین را گرمتر سازد. در مقام مقایسه در مدت 18 هزار سال گذشته تمدن انسانی روی این کره خاکی شکل گرفته و گسترش پیدا کرده ، تنها 6/3 درجه فارنهایت میزان حرارت زمین تغییر کرده است.

رشد جمعیت

رشد جمعیت یکی از مسائلی است که مورد بحث تمامی کارشناسان و محققان محیط زیست قرار گرفته است و این توجه به خاطر نقش این رشد جمعیت در آلودگی های زیست محیطی است.
می دانیم که با افزایش جمعیت جهان میزان مصرف سوختهای فسیلی هم بمراتب بیشتر از گذشته شده است. تحقیقات انجام شده نشان داده که افراد بشر سالانه حدود 5/5 میلیارد تن کربن را از طریق سوختهای فسیلی به جو زمین وارد می کند. این حجم عظیم کربن در لایه تحتانی جو تجمع می یابد و آنها را در خود نگاه می دارد.
در واقع گاز کربن و سایر گازهایی که به گازهای گلخانه ای معروف شده اند، با تجمع در جو زمین کره خاکی را به گلخانه بزرگ مبدل می کند، به نحوی که گرمای خورشید می تواند وارد آن شود، اما بازگشت آن براحتی میسر نیست ، درست مانند آن که انسان در گرمای تابستان داخل یک خودرو بنشیند و شیشه های آن را بالا بکشد.

کم شدن فضای سبز و جنگلها و تعدیل کننده های طبیعی

درختها در تعادل حرارتی کره زمین نقش بسیار مهمی دارند. رشد و نمو درختها تنها روندی در جهان است که منجر به تقلیل Co2 موجود در هوا می شود.
با هر درختی که کاشته می شود، تا حدودی با تشدید پدیده گلخانه ای مبارزه شده است. این کار خیلی راحت تر از آن چیزی است که ممکن است درباره آن فکر کنید. در اینجا لازم است به ذکر چند نکته بپردازیم: هر انگلیسی هر سال با مصرف سرانه کاغذ و چوب 2درخت تنومند را از بین می برد، در حدود 10 هزار سال قبل ، پیش از آن که عصر کشاورزی در زمین شروع شود وسعت جنگلهای سطح زمین حدود 15 میلیارد آکر بود.
در حال حاضر این سطح به 10 میلیارد آکر تقلیل پیدا کرده است. تنها در فاصله سالهای 1950 تا 1980 حدود 25درصد از سطح جنگلهای کره زمین کاسته شد.
در برخی نقاط جهان سرعت انهدام جنگلها بسیار تند و سریع است. برای مثال ، در ایالت کالیفرنیا سرعت انهدام جنگها 4 برابر سرعت نوسازی جنگلهاست. هر سال 28 میلیون آکر از جنگلهای گرمسیری نابود می شوند.
چند دهه قبل نیجریه یکی از کشورهای مهم صادرکننده الوار و چوب در جهان بود، در حالی که اکنون جزو واردکنندگان چوب است.
با از بین رفتن درختان نه تنها روند مصرف گاز کربنیک متوقف می شود، بلکه مقدار زیادی هم گاز کربنیک به هوا فرستاده می شود. اگر این درختها سوزانده شوند ورود گاز کربنیک به هوا بسیار سریع است و اگر درختها بپوسند گاز کربنیک با سرعت کمتری به هوا وارد می شود.
با از بین رفتن درختان جنگلی تا 25 درصد به میزان گاز کربنیک هوا افزوده شده است. درختان به دامنه محدودی از تغییر درجه حرارت و سطح رطوبت عادت دارند و نمی توانند خود را با تغییر سریع آب و هوا تطبیق دهند.
اگر در مناطقی که عرض جغرافیایی متوسط را بالا دارند، درجه حرارت در هر دهه یک درجه سانتی گراد بالا برود، منطقه رشد گیاهان به شمال آن نواحی منتقل خواهد شد؛ چون اکوسیستم های خاکی نمی توانند با آن سرعت جابه جا شوند، در نتیجه احتمالا تعداد زیادی از درختان از بین خواهند رفت و احتمال این که درختان جدیدی که خود را با آب و هوای گرمتر تطبیق داده اند، بتوانند بسرعت جای آنها را بگیرند نیز بسیار کم است.
در جریان چنین گسستی مناطق عظیمی از جنگلها از بین خواهند رفت و بر اثر پوسیدگی یا سوختن درختان آنها مقادیر زیادی از Co2 به جو زمین اضافه می شود و گرمای کره زمین را تشدید می کند.