گره کار کجاست؟

نخستین مرحله، ترجمه گفتار فیلم به وسیله یک مترجم است. فیلم‌های خارجی معمولا به چند زبان زنده و شاخص دنیا عرضه می‌شوند. این قاعده جدای از فیلم‌هایی است که به زبان‌هایی خاص تولید می‌شوند؛ البته بیشتر فیلم‌ها با زیرنویس انگلیسی به بازار می‌آیند.

به هر حال، زبان فیلم در نخستین گام باید به فارسی برگردانده شود. در مواردی به دلیل ناآشنایی مترجم با زوایا و اصطلاحات یک زبان، آن‌طور که باید سهم مطلب ادا نشده و جزئیات زبان خارجی مورد نظر به شکل صحیح ترجمه نمی‌شود. این نقصان حتی ممکن است در القای مفهوم یک فیلم تاثیر زیادی بگذارد، بنابراین ترجمه فیلم لزوما باید به وسیله مترجمان خبره انجام گیرد.

در دومین مرحله، شخصی به عنوان مدیر دوبلاژ فیلم انتخاب می‌شود که وظیفه او ابتدا سینک زدن یا شکل‌گیری و تطبیق متن ترجمه شده با لب زدن بازیگران فیلم است. به گونه‌ای که زمان و مقدار گفتار (دیالوگ)‌ برگرفته از ترجمه، ضمن حفظ معنا، همتراز و همسنگ با لب زدن بازیگران فیلم باشد.

ضعف و کاستی در این مرحله باعث می‌شود میزان گفتار برگرفته از متن ترجمه با لب زدن بازیگران کم آمده یا طولانی‌تر شود. بینندگان فیلم‌های خارجی دوبله شده شاهد بوده‌اند که گاهی دهان بازیگر بسته است، اما هنوز دیالوگ گوینده فیلم ادامه دارد یا بعکس گفتار گوینده فیلم به پایان رسیده است، اما هنوز بازیگر فیلم در حال لب زدن است (لازم به یادآوری است که مدیریت دوبلاژ یک فیلم لزوما نباید از میان گویندگان متبحر فیلم (دوبلورها)‌ باشد).

سومین مرحله، انتخاب صدای مناسب گوینده (دوبلور)‌ برای هر کدام از بازیگران فیلم از سوی مدیر دوبلاژ فیلم است. به شکلی که صدای مورد اشاره در قالب چهره بازیگر مورد نظر بنشیند و در باور بیننده فیلم مطلوب و قابل پذیرش باشد.

متاسفانه اغلب به دلایلی هر دو مورد، سینک زدن فیلم و انتخاب گوینده به شکل مطلوبی انجام نمی‌شود که ناگفته پیداست نقصان در این امور تا چه حد به دوبله یک فیلم لطمه می‌زند.

مورد دیگری که در راستای کاستی‌ها در دوبله فیلم به وجود می‌آید، القای حالات و ظرایف احساسی بازیگران فیلم است که یک مدیر دوبلاژ کم‌تجربه یا فاقد توانایی مدیریت، از آن می‌گذرد (توجیه این‌گونه مدیران دوبلاژ در این باب، تعجیل در انجام کار از سوی متولیان فیلم است. حال یک ناظر منصف در چنین شکل داوری و ادای رای لزوما باید از نزدیک شاهد روند کار باشد تا رای عادلانه‌ای صادر کند).

نتیجه این که انجام دوبله یک فیلم، شرایط خاصی را می‌طلبد که به انتخاب آگاهانه عوامل کلیدی به وسیله مدیر مسوول دوبلاژ فیلم بازمی‌گردد. ناگفته پیداست، لازمه انتخاب صحیح عوامل کلیدی نیازمند دانش، شناخت و احاطه به امور دوبلاژ و آگاهی از روند گوناگون دوبله فیلم است. بعلاوه در این روش، نظارتی دقیق، آگاهانه و مستمر لازم است تا به نتیجه‌ای مطلوب منجر شود.

مرحله جدا از گویندگی فیلم، ضبط صداهای زمینه (افکت)‌ و موسیقی فیلم برای نسخه دوبله شده‌ای است که باند صدای فیلم جداگانه به پیوست در دسترس نباشد. متاسفانه در این مورد نیز کاستی‌های شاخص و فراوانی را شاهد بوده‌ایم. مثلا یک فیلم خاص که در بخش صداگذاری نسخه اصلی جایزه‌ای کسب کرده است در دوبله فیلم این امتیاز شاخص‌اش به کلی از بین می‌رود و بیننده ما از شنیدن باند صدای یاد شده محروم می‌ماند و مقام صداگذاری فیلم دوبله شده در جایگاه نازلی قرار می‌گیرد. کاستی و نقصان در این مرحله به دوش چه کسی است؟ محدودیت در هزینه مالی دوبله فیلم؟ کمبود امکانات؟ یا مواردی دیگر؟!

حال در نظر بگیرید یک فیلم اگر با شرایطی که بر شمردیم به شکل مطلوبی عرضه نشود، آیا آنچنان که باید حق مطلب به درستی ادا شده است؟ حقی که بینندگان یک فیلم باید از آن بهره گیرند!

دوبله فیلم در فقدان بسیاری از گویندگان هنوز هم ظرفیت انجام کارهای درخور توجه و خوب را دارد، چرا که گویندگان و مدیران دوبلاژ کارآمدی در عرصه دوبله حضور دارند که از همین دست‌‌اندرکاران، کارهای شاخص و تحسین‌انگیزی را شاهد بوده‌ایم که بنا به اختصار مطلب از نام بردن آنان پرهیز می‌کنیم. در این فیلم‌ها در تمامی موارد دوبله فیلم، یعنی ترجمه، سینک، انتخاب گوینده و مدیریت گفتار گویندگان، کارها همه به شکل متبحرانه و خوب انجام گرفته است و حاصل آن که، بیننده از دیدن یک فیلم خوب با یک دوبله خوب لذت می‌برد.