ترمه پاکستان در بازار یزد یکه‌تازی می‌کند

به گزارش مهر، استان یزد شاید به لحاظ تنوع در تولید صنایع‌دستی و خلاقیت هنرمندان این رشته از استان‌های صاحب نام کشور و در برخی موارد حتی دنیا باشد اما به دلایل مختلف، بسیاری از هنرهای بومی این استان به سمت صنعتی شدن و از دست دادن اصالت خود پیش می‌‌روند.

بیشتر صنایع‌دستی استان یزد به دلیل سابقه طولانی این استان در صنعت نساجی، از رشته‌های این صنعت منشعب شده و در واقع پارچه‌بافی یزد یا همان شعربافی به چند رشته مختلف تقسیم می‌شود که از جمله آنها می‌توان به دارایی بافی، احرامی‌بافی، ترمه‌بافی و... اشاره کرد که هر یک از این بافته‌ها از نظر نوع و روش بافت همچنین دستگاه بافندگی، نقش‌ها و طرح‌ها و موارد مصرف با یکدیگر تفاوت دارند.

اما این روزها در شهری که در گذشته نه‌چندان دور ده‌ها کارگاه ترمه‌بافی در گوشه و کنار آن وجود داشت، دیگر اثری از ترمه‌بافی دستی نیست.

بسیاری از اساتید این هنر اصیل و زیبای ایرانی معتقدند بافت این پارچه با دست بسیار سخت است و جوانان این روزها به دلیل بی‌حوصلگی، اشتیاق کمتری به فراگیری این هنر نشان داده‌اند و ترمه‌دستی که روزگاری زینت‌بخش لباس‌های اصیل ایرانی، خانه‌ها و سفره‌های نمادین بوده امروز جای خود را به ترمه ماشینی داده است.

بی‌‌اشتیاقی جوانان به ترمه‌بافی از طرفی، نبود بازار فروش از سویی و عدم حمایت لازم از سوی سازمان‌های مرتبط از سوی دیگر سبب شد کارگاه‌های ترمه‌بافی یک به یک تعطیل شوند این در حالی است که ترمه هنوز در میان برخی ایرانیان و برخی علاقه‌مندان به فرهنگ ایرانی در کشورهای اروپایی جایگاه ویژه‌ای دارد و تمام توریست‌هایی که به این استان سفر می‌کنند رهاوردی از این هنر اصیل با خود برمی‌گیرند.

آنچه بیش از همه چیز به ترمه دستی ضربه وارد کرده، ورود ترمه‌های پاکستانی به بازار رقابتی و سپس ترمه ماشینی است زیرا ارزانی آنها نسبت به ترمه دستباف و اصیل یزدی، مشتریان بیشتری را به سوی خود جلب کرده است.

هرچند که ترمه ماشینی رنگ و جلا و اصالت ترمه دستباف را ندارد اما عده‌ای که هنوز جایگاه صنایع دستی برای آنها روشن نشده است، ترجیح می‌دهند اگر قرار است از ترمه استفاده کنند، به جای ترمه دستباف، ترمه ارزان‌‌تری را خریداری کنند و ترمه‌های پاکستانی نیز علاوه بر این‌که قیمت نسبتا ارزان‌تری نسبت به ترمه‌های دستباف یزدی دارند، به دلیل آراسته‌شدن به سرمه و ملیله بازار فروش بیشتری را برای خود ایجاد کرده‌اند.

نماینده مردم یزد و صدوق در مجلس در مورد ورود ترمه‌های پاکستانی به بازار یزد گفت: به تازگی شنیده شده که ترمه‌های پاکستانی وارد بازار یزد شده و سهم قابل توجه و تاملی از بازار این پارچه نفیس را به خود اختصاص داده است که برای این مشکل باید چاره‌اندیشی شود.

علی‌اکبر اولیا افزود: ترمه از دیرباز از صنایع دستی و اصیل و از تولیدات منحصر به فرد استان یزد بوده است و اکنون با ورود ترمه‌های پاکستانی باید راهکارهای مقابله با این گونه واردات تدوین شود، در حالی که پتانسیل بازار یزد به گونه‌ای است که باید در حوزه جنوب شرق کشور حرف اول را بزند و حتی بتواند بازار تهران را نیز تغذیه کند، اما متاسفانه مشاهده می‌شود که تولیدات انحصاری بازار یزد نظیر ترمه و حتی بسیاری از محصولات دیگر نیز تحت تاثیر واردات قرار گرفته است.

معاون صنایع‌دستی اداره کل میراث فرهنگی استان یزد نیز در این زمینه گفت: در حال حاضر ترمه‌بافی در سطح استان یزد به صورت ماشینی انجام شده و فقط طراحی آن به صورت دستی انجام می‌شود لذا به‌تدریج از جرگه صنایع دستی خارج خواهد شد.

محمد بهشتی‌نژاد افزود: بافت ترمه دستی کار مشکلی است و این روزها کمتر جوانی به یادگیری آن رغبت نشان می‌دهد از طرفی بازدهی این هنر نیز بسیار کم است به نحوی که در ترمه‌بافی دستی هر فرد ممکن است 20 تا 30 سانت ببافد در حالی که در ترمه‌بافی ماشینی با صرف همین مدت زمان، حدود 20 تا 30 متر بافت انجام می‌شود.

وی همچنین با انتقاد از برخی طرح‌های به کار گرفته شده در ترمه‌بافی‌های ماشینی یادآور شد: بته جقه دستمایه اصلی طراحی این هنر اصیل ایرانی و بومی یزد است در حالی که بسیاری از کارگاه‌های ترمه‌بافی ماشینی به طرح‌های منتسب به لیلی و مجنون روی آورده‌اند.

یکی از اساتید ترمه‌بافی یزد نیز در خصوص طرح‌های ترمه ماشینی گفت: هر چند طرح‌هایی نظیر لیلی و مجنون نیز از طرح‌های اصیل ایرانی هستند اما نقشه‌هایی که امروز از لیلی و مجنون در پشتی‌ها و ترمه‌ها مشاهده می‌شود، نمی‌تواند لیلی و مجنون ایرانی باشد و به طور قطع الهام گرفته از طرح‌های فرانسوی است.

با این اوصاف تغییر نقشه و طرح و رنگ و تغییر هنری اصیل از سنتی به ماشینی به طور قطع ارزش هنر را کاهش می‌دهد هر چند که این امر سبب افزایش مشتریان در بازارهای داخلی و خارجی شود.

در همین حال، معاون صنایع دستی اداره کل میراث فرهنگی استان یزد از احیای هنر ترمه‌بافی خبر داد و گفت: ترمه‌بافی دستی به عنوان یکی از اصیل‌ترین هنرهای ایرانی در استان یزد پس از 30 سال و با همکاری سید ولی هاشمیه از بافندگان هنرمند و پرسابقه این صنعت احیا می‌شود.

محمد بهشتی‌نژاد افزود: احیای ترمه بافی دستی با هدف حفظ، احیا و توسعه رشته‌های صنایع دستی منسوخ شده در استان یزد صورت گرفته است و با راه‌اندازی دستگاه ترمه‌بافی دستی در کارگاه بافنده قدیمی ترمه صورت گرفت.

وی با اشاره به پیشینه هنر ترمه‌بافی در استان یزد بیان کرد: صنعت ترمه‌بافی قبل از ورود پارچه‌ها و منسوجات کارخانه‌های ماشینی غرب به ایران از رونق چشمگیری برخوردار بوده است اما با ورود پارچه‌های متنوع و الوان، این هنر صنعت به تدریج رونق خود را از دست داد.

وی عنوان کرد: ظهور دستگاه‌های پارچه‌بافی، کارخانه‌های ماشینی و ارزان‌ترشدن قیمت پارچه‌ها از دیگر عوامل فراموشی ترمه شد به نحوی که تا چند سال گذشته یکی از رشته‌های کاملا منسوخ‌شده به شمار می‌رفت.