سنندج، ‌‌‌دژ ‌محکم‌ تاریخ ‌و ‌فرهنگ

«سنه دژ» نام پیشین شهر بود. این نام با عبور از زمان و ورود مظاهر تجدد، به سنندج تغییر یافت. البته هنوز اهالی از واژه «سنه» برای شهر خود استفاده می‌کنند. نمی‌شود و نمی‌توان گفت که کدامین روز و فصل برای سفر به این دیار بهترین ایام خواهد بود، اما بهار کردستان رنگین کمانی است که همه را مسحور خود خواهد ساخت.

شما هر سلیقه‌ای داشته باشید، سنندج نمونه‌ای بکر از آن را در خود دارد. اهل طبیعت هستید یا معماری و آثار تاریخی، شاید هم مردم‌شناسی و شناخت فرهنگ برای شما دلپذیرتر باشد، این شهر شما را به خود می‌خواند تا ببینید و لذت ببرید.

شهر مساجد بیشماری دارد؛ در هر کوی و برزن عبادتگاهی بر پا شده تا به هر زبانی در آن به نیایش معبود خویش بنشینی و راز دل واگویه کنی. در این میان برخی از مساجد به دلیل قدمت و نوع معماری آن از آوازه‌ای بیشتر برخوردارند؛ مثل مسجد جامع. این مسجد در سال 1228 هجری قمری به امر والی وقت امان‌الله خان بنا شده است. لازم نیست برای یافتن آن تلاش زیادی شود همین که به میدان انقلاب رسیدید از امتداد خیابان امام مناره‌های آن، راه را نشانت خواهند داد. این مسجد دو ایوان دارد با یک حیاط مرکزی که در پیرامون آن 12 حجره برای طلبه‌ها ساخته شده است. مسجد دارای شبستانی بزرگ با 24 ستون است و اطراف شبستان و سر ستون‌ها با دو سوم کلام‌الله مجیدمزین شده است.

این خانه را نمی‌شود نرفت. پس لطفا بروید. «خانه کرد»، که زمانی یکی از مشهورترین خاندان‌های کرد در آنجا هم اقامت داشتند و هم امارت. در حال حاضر در این بنای با ارزش تاریخی جلوه‌های متنوع فرهنگی و مردم‌شناسی منطقه جای گرفته است. درست به همین دلیل آن را موزه «مردم‌شناسی» نام نهاده‌اند. عمارت دارای بخش‌های مختلفی همچون نمایش انواع البسه محلی، نحوه معیشت و روابط اجتماعی قدیم، عکس‌های تاریخی شهر، مطبخ و حمام، انواع زیورآلات زنانه و... است. خود عمارت نیز معماری بسیار زیبا و دلربایی دارد که به لحاظ آجر کاری و گچبری و اروسی‌سازی ارزش فراوانی دارد. بنای اولیه این عمارت در دوره صفویه بوده و در دوره‌های قاجار و پهلوی تکمیل شده است.

در این شهر مسافر را از یک سرا به سرای دیگر آدرس می‌دهند، ولی صاحبان اصلی این خانه‌ها خود در دیگر دیار موطن کرده‌اند. با این وجود از آن همه شکوه ساکنان پیشین آنها، تنها نامی بر خانه باقی مانده است و رسمشان در تاریخ به یادگار. عمارت خسروآباد یکی از آنهاست که در بلوار خسروآباد (شبلی) قرار دارد. این عمارت در نوع خود بی‌نظیر و مرکز حکومت خسروخان اردلان بوده است. مجموعه عمارت و باغ آن افزون بر 2 بخش اصلی یعنی قصر سلطنتی با ورودی ستون‌‌دار در بخش غربی و ساختمان شرقی و ایوان ستون‌دار مشرف بر صحن عمارت و فضای بیرونی است. گرچه چند سالی است به مرمت آن مشغول‌اند، اما هنوز فضای داخلی بویژه صحن و حیاط آن بوی ویرانی می‌دهد.

دیگر عمارت بنام شهر، عمارت وکیل است. جالب آن که خاندان وکیل در طول تاریخ این خطه بیشتر شغل وکالت را عهده‌دار بوده‌اند. این مجموعه بزرگ در خیابان کشاورز واقع شده است و شامل 3 حیاط با عمارت‌های مربوطه و یک حمام خصوصی در داخل مجموعه و یک حمام عمومی در خارج آن است. بخش اصلی عمارت وکیل در دوران زندیه ساخته شده و بخش‌های دیگر متعلق به دوره قاجار است.

عمارت مشیر دیوان نیز یادگار دوره قاجار است. عمارت مزبور شامل هفت حیاط با فضاهای مرتبط است و یک حمام خصوصی در داخل مجموعه دارد. هریک از حیاط‌ها نیز دارای آبنما است. زیباترین ایوان با طرح کلاه فرنگ در سنندج متعلق به این بنا است.

سنندج را با آبیدر شناخته و می‌شناسند کوهی با صلابت و پرشکوه، که به میان شعر و غزل دلدادگی مردم راه یافته است. حالا، شب و روز مسافر و بومی قدم بر دامن سبزش می‌گذارند و نقش شهر را بر ارتفاع آن در ذهن خود نقش می‌بندند. بر دامنه این کوه پارکی ساخته شده است زیبا و کم نظیر. البته ساخته دست بشر تنها زینت‌دهنده طبیعت بی‌وصفش بوده است چرا که در این پارک چندین باغ و چشمه طبیعی وجود دارد. یکی از بزرگ‌ترین باغ‌های این مجموعه باغ امیریه است. جالب است که بدانید بزرگ‌ترین سینمای رو باز (تابستانه) کشور در این جا قرار دارد. شباهنگام شهر جواهری می‌شود که مکان رویتش آبیدر است و بس. روز نیز مسحور طبیعت و جلوه‌های رنگین آن خواهید شد.

بازار سرپوشیده قدیم با وجود بازارهای جدید و مدرن شهر، هنوز قلب تپنده و نبض حیاتی شهر است. جایی که نمی‌توان دیده و دل از آن برکند. این بازار در دو طرف خیابان انقلاب قرار گرفته و در سال 1046 هجری قمری همزمان با مرکزیت شهر سنندج به عنوان مرکز حکومت اردلان‌ها ساخته شده است. این بازار در حال حاضر به دلیل خیابان‌کشی دوران پهلوی به 2 بخش به نام بازار سنندجی و بخش جنوبی آن به نام بازار آصف تقسیم شده است. انواع پارچه‌های خوش‌رنگ و هفت لعاب، که بیشتر برای لباس کردی زنانه کاربرد دارد، زینت بخش تمامی بازار است.

هنوز هم جلسات پیروان طریقت در تکایا برپاست؛ سکوتی در دنیای درون و فارغ از هیاهوی بیرون که برای بسیاری از گردشگران دیدنی و جذاب است. در کنار مساجد و تکایا و عمارت‌هایی با معماری‌های دیدنی، موزه سنندج، حمام خان، دریاچه سد قشلاق، امامزاده پیر عمر، امامزاده پیر محمد، امامزاده هاجر خاتون از دیگر جاهای دیدنی و تاریخی شهر هستند.

شوان صحرایی