حدیث جوانی در شبکه جام‌جم جهانی

سابقه فعالیت شبکه جام‌جم نزدیک به 14 سال است، یعنی از زمانی که شبکه جام‌جم 1 با مدیریت آقای ایزدی به عنوان اولین مدیر شبکه شروع به کار کرد، پس از آن شبکه جام‌جم 2 در 19 بهمن 78 و بعد در خرداد 80 شبکه جام‌جم 3 فعالیت خود را آغاز کردند. هم‌اکنون شبکه جهانی جام‌جم مجموعه رسانه‌ای 3 سرویس 24 ساعته ماهواره‌ای است که شامل شبکه جام‌جم 1 برای فارسی‌زبانان مقیم اروپا، جام‌جم 2 برای آمریکا و جام‌جم 3 برای آسیا و اوقیانوسیه فعالیت می‌کنند. برای این شبکه 7 گروه برنامه‌ساز شامل اجتماعی و خانواده، ورزش، فرهنگ، دانش و اقتصاد، معارف و اندیشه اسلامی، سیاست، کودک و نوجوان برنامه‌سازی می‌کنند. هم‌اکنون 50 درصد از گزیده بهترین برنامه‌های نمایشی در داخل کشور در این شبکه نیز به نمایش درمی‌آیند. این شبکه در حال حاضر 9 ساعت فیلم و سریال در روز پخش می‌کند. جالب است بدانید فقط فیلم‌های ساخته شده در داخل کشور در این شبکه به نمایش درمی‌آیند. وجه کلی این شبکه عمومی، خانوادگی و جنگ‌واره است. حدود 40 درصد از برنامه‌های جام‌جم تولید خود شبکه هستند از این برنامه‌ها می‌توان به برنامه‌هایی مانند برنامه آفتاب مهربانی و خانه مهر اشاره کرد که به گفته روابط عمومی شبکه جام‌جم از پربیننده‌ترین برنامه‌های این شبکه هستند.

مجید رجبی معمار که پیش از این مدیر شبکه 5 سیما بوده از سال 88 بر کرسی مدیریت شبکه جام‌جم در سعادت‌آباد تکیه زده است و با خوشرویی پاسخگوی سوالات ما در این زمینه است.

وی ماموریت اصلی این شبکه را برنامه‌سازی برای ایرانیان مقیم خارج می‌داند: هم‌اکنون 5 میلیون ایرانی که به دلایل مختلف از جمله ادامه تحصیل، کار و... در خارج از کشور زندگی می‌کنند. اما فعالیت ما فراتر از این است، چراکه ما با جمعیتی در حدود 40 میلیون نفر فارسی زبان در سرتاسر دنیا سر و کار داریم که باید ذائقه آنها را در برنامه‌سازی در نظر بگیریم.

جالب است است بدانید که 13 استان در داخل کشور نیز قادر به دیدن برنامه‌های شبکه جام‌جم 1 هستند. این را رجبی‌معمار خبر می‌دهد و می‌گوید: امیدواریم تا دهه فجر امسال به همت معاونت فنی و کمک مسوولان، تمام استان‌های کشور تحت پوشش شبکه دیجیتال قرار بگیرند و تلاش ما بر این است که تعداد کاربران دیجیتال خود را افزایش دهیم به طوری که کانال‌های 2 و 3 جام‌جم نیز در داخل کشور قابل دریافت باشند. وی مهم‌ترین وظیفه این شبکه را اطلاع‌رسانی دقیق، صحیح و متنوع از وضعیت عمومی کشور مانند وضع زندگی مردم و آشنا کردن مردم سراسر دنیا با فرهنگ و تمدن ایرانی می‌داند و می‌گوید: به امید خدا در سال جدید ما قصد داریم به طور مستقل سریال‌هایی با زیرنویس انگلیسی متناسب با فضای این شبکه که به مسائل و نیازهای ایرانیان خارج از کشور بپردازد بسازیم.

هم اکنون 110 شبکه فارسی‌زبان غیر مرتبط با جمهوری اسلامی ایران در حال برنامه‌سازی هستند و این امر نشان‌دهنده رقابت جدی بین شبکه‌های ماهواره‌ای است. مدیر شبکه جهانی جام‌جم در این رابطه این‌گونه می‌گوید: «البته ما به این موضوع واقف هستیم و می‌دانیم بسیاری از این شبکه‌ها فضای بسیار نامطلوبی دارند و بیشتر دارای جهت‌گیری‌های سیاسی هستند، اما این شبکه‌ها بیش از آن که رقیبی برون‌مرزی برای ما محسوب شوند با شبکه‌های داخلی رقابت دارند، چراکه سعی آنها بر فضاسازی‌های موهوم و جلب افکار عمومی است و عرصه رقابتی ما در سطح برون‌مرزی بسیار گسترده‌تر است و در عین حال ما باید مزیت‌های نسبی خود را نیز رعایت کنیم و این کار بسیار مشکلی است، چراکه ما باید چارچوب‌های اخلاقی را رعایت کنیم و این محدودیتی است که بسیاری از شبکه‌های بیگانه ندارند.

رجبی‌ معمار کمبود بودجه برای تولید فیلم و نگارش فیلمنامه را از سایر معضلات پیش‌روی شبکه‌های برون‌مرزی دانسته و تاکید می‌کند: بودجه کنونی برای چنین ماموریت عظیمی کافی نیست و این در حالی است که ما از مزایای فراوان دیگری برخورداریم که شبکه‌های بیگانه آن را ندارند، از جمله بهترین و اصیل‌ترین لوکیشن‌ها، آثار و اندیشمندان و... در صورتی که سایر موانع رفع شود مسلما پیشرفت بیشتری خواهیم داشت.

برنامه جوانی کاری از گروه اجتماعی شبکه جام‌جم یکی از برنامه‌های پرمخاطب این شبکه هم‌اکنون برروی آنتن شبکه جام‌جم است و در سال جدید نیز سری جدید آن به روی آنتن می‌رود. همان‌طور که از اسم این برنامه برمی‌آید برای گروه سنی جوان ساخته شده است و به مسائل جوانان خارج از کشور می‌پردازد. برای پاسخ به سوالاتمان پای صحبت عوامل این برنامه نشستیم:

اما سوالی که شاید در ذهن شما هم باشد این است که کسانی که در شبکه‌های برون‌مرزی فعالیت می‌کنند، اعم از کارگردان یا مجری و... آیا باید همان خطوط قرمز برنامه‌های داخلی را رعایت کنند یا از آزادی عمل بیشتری برخوردار هستند؟

امین نبی‌الهی که یکی از مجریان مطرح در برنامه‌های داخلی است و برنامه‌های موفقی از جمله همین برنامه جوانی را در شبکه جام‌جم اجرا می‌کند وی در پاسخ به این سوال می‌گوید: از لحاظ خطوط قرمز و محدودیت‌ها شبکه جام‌جم نیز مانند شبکه‌های داخلی است و هیچ فرقی ندارد بلکه هر شبکه‌ای برای خودش تعریفی دارد و تو باید در محدوده همان تعریف، بداهه‌پردازی داشته باشی وگرنه نوع لباس پوشیدن، صحبت کردن و... مانند شبکه‌های داخلی است.

وی همچنین درخصوص تفاوت‌های اجرا در برنامه‌های برون‌مرزی و برنامه‌های داخلی معتقد است که یک مجری توانمند باید با مطالعه و ذکاوت بتواند در اختیار فضای کلی برنامه باشد، وی می‌افزاید: مخاطب ما چه در داخل و چه در خارج کشور از سطح شعور بالایی برخوردار است و با توجه به پیام‌هایی که من دریافت می‌کردم مشخص است که بسیاری از مخاطبان در ایران زندگی می‌کنند، ولی با توجه به امکانات گسترده و شبکه‌های گوناگونی که مخاطب خارج از کشور پیش‌رو دارد، نوع بیان ما در شبکه‌های فرامرزی باید با تمرکز بیشتری همراه باشد و من در این زمینه شبکه جام‌جم را خیلی قبول دارم و معتقدم که این شبکه یا حداقل برنامه‌هایی که خودم در آنها حضور داشته‌ام از فضای شعاری کمتری برخوردار است. نبی‌الهی، بالا بردن گرافیک برنامه‌ها، ریتم مناسب، استفاده از تکنیک متفاوت را از راهکارهای مناسب برای ارتقای شبکه‌های برون‌مرزی می‌داند و می‌گوید ما با درک نیاز، توانایی پیدا کردن زبان مشترک و به وجود آوردن حس کشش قادر خواهیم بود برنامه‌هایی چه‌بسا بهتر از شبکه‌های بیگانه تولید کنیم و اینها همه فقط و فقط مستلزم مطالعه دقیق و کارشناسی شده توسط تمام عوامل دست‌اندرکار یک برنامه اعم از کارگردان، تهیه‌کننده، گزارشگر مجری و... است. این‌که باید این دقت وجود داشته باشد که اگر برنامه‌ای با استقبال مخاطبان مواجه شد سعی ما بر این باشد که برنامه‌هایی با همان مبنا بسازیم و یا از نقاط قوت آن برنامه بهره بگیریم و این نکته‌ای است که تاکنون به نظر من مغفول مانده است. او که به عنوان مجری در برنامه جوانی حضور دارد در رابطه با این سوال که با توجه به بازخوردهایی که از مخاطبان داشتید بینندگان بیشتر چه نوع برنامه‌هایی را می‌پسندیدند می‌گوید: هنگامی که متن و نوع نمایش‌های ما به سمت گفت‌وگوهای ساده‌تر و یا به زبان کمیک و طنز نزدیک می‌شد، معمولا مخاطبان بیشتر می‌پسندیدند. همچنین من گاهی برای این‌که سلامی متفاوت داشته باشم می‌گفتم سلام به همه کسانی که زبان فارسی را می‌دانند علی‌الخصوص کسانی که دانشجوی زبان فارسی‌اند و نه ایرانی‌اند، نه تاجیک و نه افغان و من از اسپانیا از ایتالیا و... کسانی که دانشجوی زبان فارسی بودند و یا دوستان فارس داشتند پیغام‌های زیادی دریافت می‌کردم و اینها نشان می‌دهد که برنامه‌های ما بیننندگان خاص خود را دارد که این موضوع دلایل فراوانی دارد از جمله این‌که بعضی‌ها فضای ایرانی را دوست دارند بعضی‌ها برای یادگیری زبان و یا دلایل عدیده دیگر بیننده برنامه‌های ما هستند.

برنامه‌سازی و کار در شبکه‌های برون‌مرزی نیز تفاوت‌ها و باید و نبایدهای خاص خود را دارد که سپیده کامرانی کارگردان برنامه جوانی (تنها برنامه ساخته شده در حوزه جوان) در شبکه جام‌جم در این ارتباط توضیح می‌دهد: وی معتقد است اگر برنامه‌ها زنده باشند بهتر می‌توان با مخاطبان ارتباط برقرار نمود و نظرات مفید را همزمان در برنامه‌ها اعمال نمود و مورد دیگری که در برنامه‌سازی برای شبکه‌های برون‌مرزی باید در نظر گرفت این است که مسائل و مشکلاتی که مخاطب خارج از کشور با آن روبه‌روست را شاید ما نداشته باشیم، ولی باید با آنها آشنا باشیم تا بتوانیم ارتباط موثرتری را با آنان برقرار نماییم. البته نباید موارد دیگری مانند عوامل اجرایی برنامه را نادیده گرفت، من برای ساخت اولین برنامه برای گروه مخاطب جوان از دو مجری جوان و پر انرژی استفاده کردم و مشاهده کردم که با استقبال زیادی از طرف مخاطبان روبه‌رو شد، چراکه آقای نبی‌الهی توانمندی و اطلاعات به روزی داشت که حتی در پیشبرد برنامه به من کمک می‌کرد. وی اعمال محدودیت‌های فراوان برای برنامه‌سازی و مشکلات مالی را از جمله موانع کار در شبکه‌های برون‌مرزی دانسته و می‌گوید: «‌اگر بتوانیم برای ساخت برنامه‌ها اسپانسر داشته باشیم شاید خیلی از مشکلات مالی ما برطرف شود همچنین با توجه به این‌که ما با طیف گسترده‌ای از مخاطبان جوان روبه‌رو هستیم خوب است سعی کنیم در مورد بعضی محدودیت‌ها تجدیدنظر کنیم تا بتوانیم برنامه‌ای باکیفیت‌تر بسازیم. کامرانی زیباترین ایمیل دریافت شده توسط برنامه را ایمیلی از نیوجرسی آمریکا عنوان کرده و می‌گوید: پس از این‌که یک برنامه در ارتباط با ایمان به خدا داشتیم، ایمیلی را با این مضمون کلی دریافت کردم که: پس از دیدن برنامه شما خدا را از ته دلم صدا زدم و برای حل مشکلم از او کمک خواستم، پس از چند روز به طرز معجزه‌آسایی مشکلم حل شد... این ایمیل مرا به شدت تحت تاثیر قرار داد.

این نشان می‌دهد که اگر ما با تمرکز و دقت بیشتری برنامه‌سازی کنیم می‌توانیم حتی در دورترین فاصله‌ها نیز تاثیرگذار باشیم و با مخاطب خود ارتباط موثری برقرار نماییم. این کارگردان جوان در ادامه از مسوولان خواست که به جوانان اعتماد داشته باشند و با اطمینان آنها را حمایت کنند و افزود: همان‌طور که در ساخت این برنامه، مجموعه جوان ما را حمایت کردند و با توجه به بازخورد آن به نظرم برنامه موفقی شد. امیدوارم این حمایت‌ها ادامه داشته باشد.

اگر شبکه‌های فرامرزی ایران را به عنوان نوعی ویترین برای برنامه‌های صدا و سیما در نظر بگیریم باید نظارت و دقت بیشتری را بر آنها اعمال کنیم به طوری که بتوانیم بهترین‌ها را در این شبکه‌ها به نمایش بگذاریم. برنامه‌هایی نوستالژیک و متناسب با فرهنگ غنی اسلامی و ایرانی برای ایرانیان مقیم خارج از کشور و به طور کلی همه کسانی که در خارج از مرزهای این سرزمین برنامه‌های ما را رصد می‌کنند.