خیمه شوم ریزگردها بر روی آسمان شهرها

به گزارش فارس، ایرانی‌ها در حدود 3 سال است که ذهن‌هایشان با واژه "ریزگرد " آشنا شده است. واژه‌ای که در ابتدا نامأنوس بود اما با عبور زمان در ردیف سایر واژه‌ها همچون آلودگی هوا قرار گرفت.

این ریزدانه‌های عربی هستند که در یک لحظه می‌توانند همه چیز را به رنگ خاکستری در‌بیاورند و مردم را در خانه‌ها حبس کنند.

در یک چشم بر هم زدن، درختان رنگ می‌بازند و اثری از طراوت بهاری نمی‌ماند. خودروهای پارک‌شده کنار خیابان در زیر تلی از خاک پنهان می‌شوند گویی سا‌ل‌ها حرکت نکرده‌اند. بهاری که با آمدنش سیمای طبیعت را تغییر می‌دهد با آمدن ریزدانه‌های عربی مغموم و سرگردان می‌شود.

استان‌های غربی در نوک پیکان هجوم ریزدانه‌ها

هنوز اثرات گرد و غبار که هفته گذشته وارد کشور شد به‌خوبی از هوای برخی استان‌ها پاک نشده است که سازمان هواشناسی روز گذشته از ورود گرد و غبار به کشور و کاهش دید افقی در برخی استان‌ها هشدار داد؛ این بار هم یکی از دریاچه‌های خشک شده عراق کانون بحران است.

از صبح امروز ورود توده گرد و غبار به استان خوزستان منجر به تعطیلی مدارس و خانه نشین‌ شدن مردم شده است. بیشترین گرد و غبار در هوای شهرهای آبادان و خرمشهر مشاهده شده است.

گرد و غبار از ابتدای سال در خوزستان باعث 3 بار تعطیلی شده است

تورج همتی مدیر کل محیط زیست استان خوزستان در این زمینه گفت: بیشترین میزان گرد و غبار به شهرهای آبادان، خرمشهر اختصاص دارد.

وی با اشاره به تعطیلی امروز مدارس در برخی شهر‌های استان خوزستان گفت: شهرهای استان خوزستان از ابتدای سال تا کنون 9 روز را با گرد و غبار سپری کرده‌اند. و در طی این مدت 3 بار گرد و غبارها باعث تعطیلی مدارس شده است.

نگرانی از آمدن توده‌ای از گرد و غبار در نگاه مردم موج می‌زند. هر چند که در برخی مواقع ریزگردها توانسته‌اند از دروازه‌های کلان‌شهر تهران نیز عبور کنند اما استان‌های غربی بیش از سایر استان‌ها در نوک پیکان ریزدانه‌ها قرار دارند.

نخستین باری که پدیده ریزگرد وارد کشور شد هیچ کس تصور نمی‌کرد که سال‌ها در کشورمان خیمه بزنند. از آن روزها چند سالی می‌گذرد و این در حالی‌ست که هر سال ریزدانه‌ها با هجومشان آسمان شهرها را خاکستری و مردمان را در خانه‌ها محبوس می‌کنند.

هنوز یک ماه از آغاز سال جدید نگذشته است، که ریزگردها با ورودشان موفق شده‌اند بار دیگر مسئولان و مردم کشور شهرها و استان‌های مختلف را غافلگیر کنند.

در کارنامه فرودین امسال پدیده گرد و غبار 3 بار ثبت شد

جواد جمالی مدیر دفتر آلودگی هوای سازمان حفاظت محیط زیست ضمن ابراز تأسف از بروز گرد و غبار در 12 استان کشور، گفت: بر اساس گزارش‌های موجود در فروردین امسال 3 نوبت شاهد گرد و غبار بوده‌ایم؛ این پدیده در روزهای 3،4،14،15،23،24 فروردین رخ داده است.

به گفته جمالی تعداد استان‌های درگیر با گرد و غبار و سطح آن نسبت به سال گذشته 3 برابر شده است.

وی درباره علت عدم اقدامات مناسب برای حل مشکل گرد و غبار گفت: سال زراعی نسبتاً خشکی را گذارنده‌ایم و کاهش بارش در پاییز سال گذشته و سال زراعی باعث این تشدید این امر شده است.

تنها 20 درصد اعتبارات در برنامه چهارم به مشکل گرد و غبار اختصاص داشته است

وی در پاسخ به این پرسش که بیابان‌زدایی در کشور ما در چه وضعیتی قرار دارد؟ گفت: بیابان زدایی در استان‌هایی مانند خوزستان و ایلام به کندی صورت می‌گیرد؛ در برنامه چهارم تنها 20 درصد اعتبارات برای مبارزه با گرد و غبار و بیابان زدایی اختصاص داده شده است.

جمالی تأکید کرد: در برنامه پنجم توسعه باید 100 درصد اعتبارات به مبارزه با گرد و غبار و بیابان‌زدایی اختصاص یابد همچنین لازم است اقدامات اجرایی سرعت بیشتری داشته باشد.

بر اساس نظرات کارشناسان حوزه محیط زیست، برای بیابان‌زدایی توسعه پوشش گیاهای، مالچ پاشی و مدیریت منابع آب لازم است.

مدیر دفتر آلودگی هوای سازمان حفاظت محیط زیست در این زمینه توضیح داد: قرار بوده یک هزار و 500 هکتار توسط وزارت جهاد کشاورزی بیابان‌زدایی شود ولی تنها تاکنون300 هکتار انجام شده است.

وی در پاسخ به این پرسش که خسارات ناشی از گرد و غبارها برآورد شده است یا خیر؟ بیان کرد: نامه‌ای به اعضا و دستگاه‌های مختلف ارسال کرده‌ایم تا هر کدام در حوزه عملکردشان خسارات را برآورد کرده و گزارشی برای ارزیابی خسارت‌ها در یک سال گذشته تهیه شود.

در سال گذشته یک ریال هم به گرد و غبارها اختصاص داده نشده است

جمالی در ادامه خواستار توجه و پیگیری معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی ریاست جمهوری شد و گفت: تخصیص اعتبارات در این زمینه باید پیگیری شود؛ طی یک سال و نیم گذشته که آیین‌نامه مبارزه با گرد وغبارها ابلاغ شده است یک ریال هم برای این امر اختصاص داده نشده است.

به گفته مسئولان سازمان محیط زیست در حالی که همه این سازمان را به عنوان دستگاه متولی مبارزه با پدیده گرد و غبار می‌شناسند، این سازمان درآمدی ندارد تا در این زمینه هزینه کند یا این‌که همواره از محدود بودن اعتبارات صحبت کرده‌اند.

کاهش بارندگی به بروز گرد و غبار سرعت می‌دهد

علی محمد شاعری معاون انسانی سازمان حفاظت محیط زیست نیز ضمن هشدار نسبت به افزایش شدت گرد و غبارها در سال جاری گفت: گرد و غبار با توجه به خشکسالی‌های اخیر و کاهش بارندگی در سال زراعی گذشته به میزان 40 درصد در برخی استان‌ها، افزایش یافته است.

وی گفت: تغییرات مداوم کاربری اراضی، مدیریت ناصحیح منابع آبی در کشورهای منطقه همچنین تغییرات اقلیمی باعث شده که گرد و غبار بیش از سال‌های گذشته در سطح وسیع‌تری رخ دهد.

گرد و غبار امسال با شدت بیشتری کشور را در معرض خطر قرار می‌دهد

شاعری ضمن تأکید بر همکاری همه دستگاه‌های اجرایی برای حل مشکل ریزگرد در کشور، گفت: پیش‌بینی می‌کنیم با توجه به تدوام روند نامطلوب شرایط اقلیمی و آب وهوا همچنین کاهش نزولات، گرد و غبار امسال در مقایسه با سال گذشته با شدت بیشتری کشور ما را در معرض خطر قرار ‌دهد.

وی درباره اقداماتی که سازمان حفاظت محیط زیست در این زمینه انجام داده است، گفت: «تهیه طرح جامع مدیریت گرد و غبار با همکاری همه سازمان‌های مسئول و رایزنی با کشورهای منطقه، از جمله اقداماتی‌ست که برای مقابله با این پدیده شوم در حال پیگیری است.»

طی این سال‌ها مسئولان محیط زیست اعلام کرده‌اند برای کنترل گرد و غبار باید 2 سری فعالیت در سطح ملی و منطقه‌ای صورت گیرد؛ بنابراین رایزنی‌ها برای جلب حمایت سایر کشورهای درگیر با این موضوع آغاز شد.

هنوز طرح جامع مدیریت گرد و غبار در منطقه تهیه نشده است

در این میان برخی کشورها مانند عراق یا عربستان به دلایلی از همکاری با ایران برای معضل گرد و غبار طفره می‌روند. مسئولان سازمان حفاظت محیط زیست نیز علی رغم تمام پیش‌بینی‌هایشان نتوانسته‌اند تاکنون موفقیتی را در این رابطه کسب کنند؛ البته مسئولان عراق در جلسه‌های برگزار شده بارها و بارها وعده همکاری داده‌اند اما تاکنون هیچ اقدامی در این زمینه صورت نگرفته است.

شاعری درباره عملکرد ضعیف سازمان محیط زیست در زمینه جلب همکاری محیط زیست سایر کشورهای منطقه از جمله کشور عراق گفت: وزارت امور خارجه لازم است با پیگیری جدی عملکرد کشورهای عراق، سوریه و عربستان را بررسی و آنها را موظف به همکاری کند.

وی از برگزاری دوره‌های آموزشی لازم برای سایر کشورهای منطقه خبر داد و اظهار داشت: از اوایل خرداد در استان خوزستان به مدت یک هفته این دوره آموزشی برای کارشناسان کشورهای منطقه برگزار می‌شود.

عراق هیچ اقدامی برای مبارزه با گرد و غبار انجام نداده است

وی تأکید کرد: آمادگی داریم طرح جامع مدیریت مقابله با گرد و غبار را با همکاری کشورهای منطقه تهیه و اجرایی کنیم.

شاعری درباره عدم همکاری کشور عراق برای مقابله با گرد و غبار تصریح کرد: با توجه به مشکلات مالی و امنیتی عراق نتوانسته هیچ اقدامی در زمینه بیابان‌زدایی و مقابله با گرد و غبار را اجرایی کند حتی مالچ پاشی یا جنگل‌کاری نیز نکرده است.

این در حالی است که محمد جواد محمدی‌زاده رئیس سازمان حفاظت محیط زیست از کاشت سالانه 100 هزار هکتار جنگل در کشور عراق خبر داد و گفت: توافق کلی در این خصوص با کشور عراق صورت گرفته است که در این راستا باید یک میلیون هکتار در مناطق بیابانی عراق جنگل‌کاری شود.

وی با اشاره به اینکه هزینه جنگل‌کاری در عراق به ازای هر هکتار بین 3 تا 5 میلیون تومان و در برخی جاها حتی حدود 10 میلیون تومان است، افزود: اعتبار این طرح توسط عراقی‌ها تأمین می‌شود اما ایران برای کاشت این جنگل‌ها با عراق مشارکت می‌کند.

به گفته برخی کارشناسان و متخصصان محیط زیست، مناطق بیابانی و بحرانی که منشأ گرد و غبار هستند اکثراً در مناطق ناامن کشور عراق قرار دارند؛ به این ترتیب بر اساس تحقیقات و بررسی‌های انجام شده بخش مرکزی و جنوب عراق منشأ گرد و غبار و ناامنی محسوب می‌شود.

معاون انسانی سازمان حفاظت محیط زیست در این رابطه نیز تأکید کرد: کشور عراق نمی‌تواند امنیت لازم را برای اجرای پروژه‌ها ایجاد کند.

شاعری در پاسخ به این پرسش که چه تضمینی برای حفظ جان کارشناسان اعزامی به کشور عراق وجود دارد؟ گفت: در صورتی که کارشناسان ایرانی به کشور عراق اعزام شوند آنها موظف هستند این امینت را فراهم کنند.

وی درباره درخواست همکاری بیشتر از وزارت امور خارجه نیز توضیح داد: وزارت امور خارجه دولت عراق را موظف کند که مبارزه با گرد و غبار را در اولویت قرار دهد.

طرح جامع مدیریتی گرد و غبار در انتظار تصویب کمیسیون زیر بنایی

شاعری همچنین درباره ارائه طرح جامع مدیریتی گرد و غبار در کمیسون زیر بنایی دولت بیان کرد: 2 هفته پیش این طرح به کمیسیون زیربنایی دولت طی نامه‌ای ارائه شده و در انتظار تصویب است؛ پس از تصویب این طرح برای اجرا به همه دستگاه‌ها ابلاغ می شود.

بر اساس این طرح، وزارت جهاد کشاورزی سالانه 500 هزار هکتار از بیابان‌های کشور را با عملیات مالچ پاشی و درخت‌کاری و روش‌های مناسب دیگر بیابان‌زدایی کند و از پدیده گرد و غبار با منشأ داخلی جلوگیری کند.

همچنین باید اعتبارات لازم برای اجرای طرح های بیابان‌زدایی و طرح‌های مرتع‌داری به وزارت جهاد کشاورزی اختصاص داده شود.

تالاب‌های کشور در معرض خشک شدن قرار دارند یا خیر؟

در این طرح بخشی نیز به اهمیت احیای تالاب‌های در معرض خطر در استان‌های غربی کشور اختصاص داده شده است.

در حالی که در طرح جامع مدیریتی گرد و غبار دریاچه ‌ارومیه، پریشان، شادگان، هورالعظیم و هامون به دلیل خشک شدن در اولویت قرار گرفته‌اند چندی پیش محمدی‌زاده رئیس سازمان محیط زیست اعلام کرد برنامه‌های مدیریتی مشکلات تالاب شادگان، هورالعظیم و هامون را حل کرده است.

سدها جان تالاب‌ها را گرفتند

مدت‌هاست که برخی کارشناسان محیط زیست از ساخت بی حساب و کتاب سدها و خشک شدن تالاب‌ها گله‌مند هستند.

در طرح جامع مدیریت گرد و غبار یکی از محورها به ساخت سدها اختصاص داده شده است. بر اساس این طرح ساخت سدها باید با نگاهی جامع صورت گیرد.

مهران احمدی یکی از کارشناسان سازمان محیط زیست در این زمینه گفت: طی سال‌های گذشته ساخت سدها به یکی از زمینه‌های خشک شدن تالاب‌ها تبدیل شده است؛ همچنین در برخی از کشورهای همسایه که به نوعی منشأ تولید گرد و غبار هستند سدها بدون توجه به آسیب‌هایی که در پایین دست به بار می‌آورند و بدون در نظر گرفتن کشاورزی و محیط زیست منطقه ساخته شده‌اند.

وزارت جهاد کشاورزی فقط 300 تا 400 هکتار بیابان‌زدایی انجام داده است

از آنجایی که بخشی از گرد و غبارها منشأ داخلی دارند این پرسش مطرح می شود که چرا طی این سال‌ها برای مناطقی که در داخل کشور به منشأ گرد و غبار تبدیل شده‌اند اقدامی انجام نشده است؟

شاعری در پاسخ به این پرسش گفت: وزارت جهاد کشاورزی باید سالانه 500 هزار هکتار بیابان زدایی را در سطح کشور اجرا کند اما آنها معتقد هستند اعتبارات لازم برای این امر اختصاص داده نشده است.

وی تأکید کرد: طبق برنامه چهارم یک و نیم میلیون هکتار باید بیابان زدایی انجام می‌شده که متأسفانه با توجه به عملکرد وزارت جهاد کشاورزی در برنامه چهارم 300 تا 400هزار هکتار بیابان‌زدایی شده است؛ به عبارتی 30 درصد از تعهدات توسط وزارت جهاد کشاورزی در برنامه چهارم در زمینه بیابان زدایی اجرا شده است.

انتقاد معاون انسانی سازمان محیط زیست از عملکرد وزارت جهاد کشاورزی

در حالی که بر اساس بر آورد نیاز کشور، لازم است سالانه 500 هزار هکتار بیابان زدایی صورت گیرد وزارت جهاد کشاورزی تنها 300 هکتار بیابان‌زدایی انجام داده است؛ برخی کارشناسان محیط زیست معتقد هستند اگر نتوانیم به بیابان زدایی در کشور سرعت بخشیم گرد و غبار تمام کشور را در بر می‌‌گیرد.

معاون انسانی سازمان محیط زیست نیز ضمن تأیید این مطلب افزود: اگر نتوانیم عزم ملی را برای اجرای طرح بیابان زدایی جزم کنیم پدیده گرد و غبار در آینده نزدیک کشور را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

وزارت جهاد کشاورزی 70 درصد از وظایف خود را اجرایی نکرده است

به گفته شاعری وزارت جهاد کشاورزی در طول برنامه چهارم تنها 30 درصد از وظایف خود را در زمینه بیابان زدایی انجام داده است؛ به علت عدم تخصیص اعتبارات لازم این وزارت‌خانه70 درصد وظایف خود را انجام نداده است.

وی با تأکید بر این‌که باید سالانه 500 هزار هکتار بیابان‌زدایی در کشور انجام شود، تصریح کرد: در حال حاضر زیر 50 هزار هکتار بیابان‌زدایی شده است.

پیشنهاد اختصاص ردیفی از لایحه بودجه برای کنترل گرد و غبار

طبق اظهارات مسئولان محیط زیست مشکل گرد و غبار علی‌رغم این‌که بیشتر استان‌های کشور را تحت تأثیر قرار داده است ردیفی در لایحه بودجه ندارد؛ به این ترتیب آنها طی پیشنهادی از مجلس خواستار قرار دادن ردیفی برای مشکل گرد و غبار در لایحه بودجه کشور شده‌اند.

در حال حاضر مسئولان محیط زیست در انتظار موافقت نمایندگان مجلس هستند تا شاید بتوانند برای سال‌های آینده مشکل گرد و غبار را حل کنند.

شاپور پولادی یکی از نماینده‌های مجلس شورای اسلامی نیز درباره اختصاص ردیفی از بودجه برای مبارزه با گرد و غبار گفت: بعید می‌دانم چنین پیشنهادی درباره اختصاص ردیفی برای گرد و غبار ها مطرح شده باشد اما اگر این پیشنهاد مطرح شود می‌تواند به حل مشکل گرد و غبار که بیشتر استان ها را درگیر کرده است، کمک کند.

وی با اشاره به تبعات منفی پدیده گرد و غبار گفت: ریزگردها خسارات زیادی را به بار آورده‌اند؛ گرد و غبار 40 تا 50 درصد بهره‌وری کشاورزی را کاهش داده است.

مالچ پاشی روشی قدیمی است

کردوانی یک استاد دانشگاه با بیان این‌که مشکل گرد و غبار نیاز به عزم جدی همه دستگاه‌ها دارد، اظهار داشت: مالچ پاشی فایده‌ای ندارد و روشی قدیمی است ضمن این که بوی بدی نیز دارد؛ چگونه می توان 200 تا 300 هزار هکتار را مالچ پاشی کرد؛ باید روش دیگری برای این کار بیابیم.

وی در ادامه به جنگل‌کاری و ایجاد فضای سبز اشاره کرد و تصریح کرد: این موارد باید بیش از گذشته مورد توجه مسئولان قرار گیرد به ویژه در مناطقی که با پدیده گرد و غبار بیشتر مواجه هستند.

پدیده گرد و غبار شب و روز نمی‌شناسد و هر لحظه که اراده کند بر در دروازه‌های شهرها و استان‌های کشور می‌کوبد. امیدواریم مسئولان محیط زیست بیش از گذشته وظیفه نظارتی خود را در زمینه آیین‌نامه مبارزه با گرد و غبار اجرایی کنند؛ شاید روزی برسد که دیگر چهره معصومانه کودکان دیروز در زیر ماسک‌ها پنهان نشود.