تداوم بحران در جهان عرب

در فاصله 2 هفته گذشته دولت حاکم بر عمان سعی کرد با انجام اصلاحات متعدد، موج اعتراضات را مهار کند و تا حدودی نیز در این راه موفق بود. با این حال روز گذشته خبرهایی می‌رسید که موج تازه‌ای از درگیری‌ها در این کشور به راه افتاده و در شهر صحار یک کشته برجای گذاشته است. در بحرین مقامات این کشور با کمک نیروهای خارجی به‌خصوص سربازان سعودی و اماراتی به تظاهرات‌کنندگان یورش برده و چادرهای آنها را از میدان اللولو جمع کردند. نیروهای دولتی بحرین حتی دست به تخریب نماد میدان اللولو زدند به این تصور که اجازه ندهند تا این میدان به میدان التحریر قاهره تبدیل شود. پس از آن نیروهای امنیتی اقدام به بازداشت مخالفان زده و سعی در خاموش کردن این قیام دارند. دولت بحرین با استفاده از ترفند فرقه‌ای نشان دادن این اعتراضات توانست حمایت متحدان غربی و عربی خود را به دست آورده و در سایه حمایت سیاسی و نظامی آنان به سرکوب این جنبش بپردازد. همزمان حامیان غربی این کشور نیز با مشاهده موارد متعدد نقض حقوق بشر، سیاست سکوت رسانه‌ای را در پیش گرفته‌اند. با این همه خبرهای رسیده نشان می‌دهد که موج اعتراضات در این کشور همچنان ادامه دارد. همین سیاست در عربستان سعودی نیز اعمال می‌شود و با این اوصاف مخالفان از هر بهانه‌ای برای ادامه اعتراضات خود استفاده می‌کنند.

در یمن از 2 ماه پیش تاکنون کشمکش سختی بین مخالفان و دولت علی عبدالله صالح در جریان بوده که تاکنون به نتیجه‌ قطعی نرسیده است. بارها مذاکره آشکار و پنهان بین مخالفان و دولت نتوانسته است گره کار را باز کند زیرا علی عبدالله صالح به‌رغم 3 دهه حکمرانی، حاضر به کناره‌گیری از قدرت نیست. طی روزهای گذشته به صورت مکرر در شهرهای این کشور تظاهرات مخالفان جریان داشته است که اوج این تظاهرات در جمعه‌های متوالی بود. علی عبدالله‌صالح در کنار وعده‌های متعددی که برای کناره‌گیری از قدرت می‌دهد و حاضر شده است تا آخر این سال کناره‌گیری کند،‌ از سیاست بسیج کردن نیروهای موافق خود برای سرکوب تظاهرات مخالفان استفاده می‌کند. این اقدام تاکنون موجب درگیری‌های شدید بین موافقان و مخالفان دولت شده که در جریان آن ده‌ها نفر کشته و زخمی شده‌اند. با این حال روند تظاهرات نشان می‌دهد که یک سیر صعودی داشته و تقریبا اکثر روستاها و شهرهای این کشور را در برگرفته است.

در 2 هفته گذشته لیبی شاهد درگیری‌های نظامی شدیدی بود که با ورود نیروهای خارجی این بحران پیچیده‌تر شد؛ زیرا یک بار دیگر شائبه جنگ بر سر نفت را تداعی کرد. همان سناریویی که چند سال پیش نیروهای موسوم به ائتلاف بین‌المللی به رهبری آمریکا را به عراق گسیل داشت و تاکنون هزاران نفر را قربانی کرده و میلیون‌ها دلار خسارت به بار آورده است. همچنین این مساله یک بار دیگر ادعاهای توخالی غرب را برملا کرد که همواره سعی می‌کنند پشت شعارهای مردم‌پسندانه به غارت ثروت‌های سایر ملل بپردازند. ابتدا مساله فرماندهی این نیروها مطرح شد و اختلافاتی را بین آمریکا و اروپا به وجود آورد؛ اما با واگذاری این اختیارات به ناتو برطرف گردید. این مساله همچنین فرانسه را هم از یکجانبه‌گرایی‌های خود بازداشت. با این حال آمریکا از طریق دریا و هوا حملاتی موشکی را علیه مواضع نیروهای وفادار به سرهنگ قذافی ترتیب داد. هواپیماهای میراژ فرانسوی نیز خاک لیبی را در معرض تهاجمات خود قرار دادند. عجیب این‌ که کشورهای عربی به‌خصوص قطر نیز در این حملات شرکت کردند و در نهایت این کشور توانست ریاست کمیته کمک به لیبی را به دست آورد. ائتلاف شکل گرفته برای حمله به لیبی پس از 2 هفته جنگ نتوانست کاری از پیش ببرد و در آخر به این نتیجه رسیدند که بهتر است به جای حملات مستقیم، به تقویت نیروهای مخالف دولت قذافی اقدام کنند. مساله‌ای که در صورت عملی شدن، لیبی را وارد روندی درازمدت از یک جنگ داخلی خواهد کرد. طی 2 هفته گذشته رژیم سرهنگ قذافی با سرسختی تمام در برابر همه این حملات مقاومت و از موجودیت خود دفاع کرده است. همچنین بارها شهرهای حساس و استراتژیک این کشور در مرکز و غرب بین مخالفان و دولت دست به دست شده است.

اما مهم‌ترین اتفاقی که طی 2 هفته گذشته در کشورهای خاورمیانه رخ داد بروز برخی تظاهرات در سوریه بود. این درگیری‌ها ابتدا از شهر درعا شروع شد و سپس به ذبیان و لاذقیه و حتی دمشق نیز کشیده شد. در واکنش به این درگیری‌ها ابتدا بثینه شعبان،‌ مشاور ریاست‌جمهوری سوریه ضمن محکوم کردن برخوردهای خشونت‌آمیز با شهروندان سوری در 6‌بند اصلاحاتی را اعلام کرد. از جمله این اصلاحات آزادی رسانه‌ها و تشکیل احزاب بود. چند روز بعد دولت ناجی العطری در سوریه استعفا کرد و سرانجام بشار اسد رئیس‌جمهور سوریه طی سخنانی که در برابر نمایندگان مجلس ایراد می‌کرد ضمن پذیرش برخی کاستی‌ها گفت دست‌های توطئه‌گر خارجی وحدت و یکپارچگی سوریه را هدف قرار داده‌اند. شیخ یوسف قرضاوی، روحانی سرشناس مصری ـ قطری طی سخنانی تحریک‌آمیز از مردم سوریه خواست همچون مردم مصر انقلاب خود را به پیش ببرند.