آمریکا به دنبال مصادره حرکت‌های‌ خاورمیانه

تک‌تک گروه‌هایی که در این کشورها حضور داشتند هریک در مقاطعی متاثر از انقلاب اسلامی و بعد ازآن پس از واقعه 11 سپتامبر توانسته‌اند حرکت‌هایی را شکل دهند؛ اما چرا در این مقطع زمانی، این اتفاقات روی داد به وضعیتی که به لحاظ جامعه شناختی در درون این کشورها وجود دارد، برمی‌گردد؛ یعنی مطالبات مردم، فشارهای خاندان سنتی و سلطنتی که دهه‌ها در این کشورها حکومت می‌کردند، وضعیت را برای مردم به لحاظ اجتماعی مانند فنری فشرده کرد و آن چیزی که باعث شد که این قیام‌های مردمی به یکباره طغیان کند و خود را نشان دهد این بود که حفظ آن فشارها و فنر فشرده دیگر امکان ناپذیر بود.

باید گفت پیش‌‌بینی می‌شدبرخی نقاط درحوزه خاورمیانه دستخوش تحولاتی از نوع قیام و انقلاب یا خیزش‌های مردمی شود، اما از نظر زمانی همه عاجز بودند که زمان آن را پیش‌بینی کنند. همچنین سرایت این حرکت‌ها مثل یک موج دومینو به نقاط دیگر نیز قابل پیش‌بینی نبود. به دلیل این‌که اگر قرار بود در کشورهای عربی خیزشی از سوی مردم صورت بگیرد حتما در مجموعه کشورهای خلیج‌فارس و خاورمیانه به دلیل وضعیتی که در تونس حاکم بود این کشور جزو آخرین کشورها بود نه اولین آنها. نه من حتی بسیاری از تئوریسین‌های غربی از پاسخ به این سوال عاجز بودند که از نظر زمان و گستره تاثیرات آیا این تحولات قابل پیش‌بینی بود یا خیر.اما خود این اتفاقات به دلیل ساختار و وضعیت منطقه و موج بیداری اسلامی در مردم این جوامع و ارتباط جوامع اسلامی، سیاسی و فضای سایبر و اینترنت و آگاهی‌هایی که از آن طریق در منطقه بدست می‌آوردند و حس تحقیری که مردم این کشورها نسبت به خود احساس می‌کردند، قابل پیش‌بینی بود.

ما وقتی از خاورمیانه صحبت می‌کنیم این طور نیست که از یک مجموعه متشکل و یکسان بخواهیم صحبت کنیم. با این‌که فرهنگ غالب در خاورمیانه فرهنگی اسلامی است اما شرایط در هر کدام از این کشورها متفاوت است. این مطالبات متاثر از بیداری مردم است که تلاش دارند تا مطالباتشان حداکثری باشد؛ اما در عین حال ممکن است این مطالبات حداکثری دریک کشوری منجر به سقوط نظام شود در کشور دیگر متناسب با مجموعه شرایطی که وجود دارد تبدیل به اصلاحات شود.

قاعده کلی این است که وجه مشترک این قیام‌ها متاثر از بیداری اسلامی و انقلاب ارتباطات و نقش جوانان است. در تونس، مصر، یمن، اردن، بحرین و... مشاهده می‌شود که میداندار اصلی، بازیگر اولیه و شروع کننده حرکت، جوانان بودند. ویژگی آنها این است که این جوانان مسلمان، حزب و تشکیلات و گروه ندارند و این به آن معناست که در گذشته سابقه مبارزاتی و حزب ثبت شده‌ای نداشتند که یا در مقابل حاکمیت قرار گرفته باشند یا به نوعی با حاکمیت به توافق رسیده باشند. آنها چیزی برای از دست دادن ندارند و به وسط صحنه آمده‌اند. ویژگی خاص این حرکت در خاورمیانه این بود که شروع کننده حرکت، جوانان بودند و بعد مردم به آنها پیوستند و شعارهایشان را پسندیدند و در خیلی از جاها معارضان با تاخیر وارد پروسه شدند به جهت این‌که بعضی از آنها باور نداشتند که این حرکت به نتیجه‌ای منجر شود، برخی دیگر از آنها جوانان وسط صحنه را نمی‌شناختند و گروهی از آنها هم مثل اخوان‌المسلمین آنقدر در 4 دهه‌ای که در مصر ریشه داشتند از طریق حکومت اذیت و سرکوب شده بودند که باور تغییر در ساختاربرایشان دشوار بود. اینها ویژگی‌های مشترک این حرکت بود، اما در جنس مطالبات مردم در این کشورها با وجود همه مشترکات شاخ و برگ‌هایی هم دارد. یعنی ممکن است در یک کشور مطالبات بیشتر متمرکز بر استقلال و آزادی‌خواهی باشد بدون اعتراض به مشکلات اقتصادی اما در کشور دیگر اعتراضات برای استقلال، مبارزه با تحقیر اجتماعی و سیاسی باشد و در کنار آن مطالبات اقتصادی هم قرار داشته باشد.

شاید یکی از بازندگان مهم این تحولات، رژیم صهیونیستی باشد، عوامل این رژیم در 2 سطح خیلی فعالانه وارد شدند. ابتدا در سطح امنیتی و به موازات آن در سطح سیاسی. رژیم صهیونیستی در سطح امنیتی با توجه به رابطه‌ای که با برخی کشورها در خاورمیانه داشت، تلاش کرد که به بقای آن رژیم‌ها کمک کند و با ابزارهای اطلاعاتی و میزان تعاملی که با دستگاه‌های امنیتی آن رژیم‌ها داشت، از هر گونه تغییر جلوگیری نماید. این رژیم در عرصه دیپلماتیک و سیاسی تلاش کرد رایزنی‌های گسترده‌ای را بویژه با غرب و برخی کشورهای عربی شروع کند که در شروع کار مانع از بر کنار شدن حسنی مبارک به عنوان خط قرمز شود و بعد هم در کشورهای دیگر. در این مسیر، رژیم صهیونیستی تا جایی پیش رفت که برخی از اخبار تایید می‌کنند که صهیونیست‌ها در رایزنی‌های دیپلماتیکشان به عنوان یک عامل بازدارنده تهدید کردند که اگر امنیت ما در منطقه به خطر بیفتد صحرای سینا را مجددا اشغال می‌کنیم و در سطح رسانه‌ای هم فعال بودند. اما آنچه اتفاق می‌افتد و واقعیت تلخی که برای تل‌آویو عیان شده، این است که بالاخره فضای سیاسی خاورمیانه در حال دگرگونی است.

ماموریت 2 ناوگان نیروی دریایی ماموریتی آموزشی در جهت اهداف آموزشی بود که این ناوگان در نظر داشتند، اما عبور این ناوها از برخی کشورهای منطقه، حضورشان در جده و برنامه‌های مشترکی که با طرف سعودی در این زمینه داشتند، عبور از کانال سوئز و اقدامات سمبلیک از جمله ادای احترام نظامی به شهدای انقلاب اخیر مصر در کنار آن اهداف آموزشی در منطقه 2 پیام مهم داشت. یکی از این پیام‌ها، پیام صلح و دوستی بود که از سوی جمهوری اسلامی ایران دنبال می‌شد و دیگری اقتدار نظامی جمهوری اسلامی ایران در این بخش از خاورمیانه در اوج تحولات و بی‌ثباتی‌ها به نمایش گذاشته شد.

آنچه در صحنه نرم و چه در صحنه سخت اتفاق می‌افتد، این است که آمریکایی‌ها به دنبال آن هستند حرکت مردم را در جهت منافع خودشان مصادره کنند. آمریکایی‌ها به عنوان یک طرف بازیگردانی تلاش می‌کنند به هر شکل ممکن بتوانند به گونه‌ای مدیریت کنند که در جاهایی مثل مصر که می‌شود به تعبیر خودشان انتقال منظم صورت بگیرد و مدیریت از دست آمریکایی‌ها خارج نشود.اما در مورد لیبی قطعا این خطر وجود دارد. لیبی یکی ا زکشورهای مهم نفت خیز است رفتار آمریکایی‌ها نسبت به این کشور نشان می‌دهد که آنها به دنبال این هستند به نوعی در این کشور حضور نظامی پیدا کنند و این حضور فراتر از این است که آنها تنها ناوهایشان را به سوی لیبی اعزام کنند. در صورت لزوم، بر اساس قوانین ایالات متحده آمریکا عمل خواهند کرد‌ و لیبی را تحت فصل 7 منشور سازمان ملل خواهند برد. آمریکایی‌ها به جدیت به دنبال مصادره حرکت مردم هستند و در این زمینه خط قرمزی هم ندارند چه به شکل مذاکره و چه به شکل نظامی.