دست‌هایی که می‌لرزد

پارکینسون از جمله بیماری‌های مغز و اعصاب است. این بیماری برای اولین بار توسط دانشمند انگلیسی دکتر جیمز پارکینسون در سال 1817 میلادی تشخیص داده شد. او نام این بیماری را فلج‌لرزان نامید. نشانه‌هایی که او برای بیماری توصیف کرد هنوز هم به عنوان علائم اصلی بیماری شناخته می‌شوند. بیماری پارکینسون در واقع تخریب سلول‌های عصبی ناحیه خاصی از مغز به نام ماده سیاه است. به طور طبیعی، این سلول‌ها ماده‌ای شیمیایی بنام دوپامین ترشح می‌کنند. دوپامین جریان‌های عصبی را بین ماده سیاه و قسمتی دیگر از مغز هدایت می‌کند. این علائم موجب می‌شود که ماهیچه‌ها حرکات موزون و تحت کنترل داشته باشند.

بیماری پارکینسون بیماری نسبتا شایعی است و مردان و زنان به یک اندازه به این بیماری دچار می‌شوند و هیچ نژادی نسبت به این بیماری در امان نیست. بعد از بیماری آلزایمر، پارکینسون معمول‌ترین بیماری مخرب اعصاب به حساب می‌آید.

برآورد می‌شود شیوع پارکینسون در ایران، 150 مورد در یکصد هزار نفر جمعیت کشور (یعنی 15 مورد در ده هزار نفر) باشد. در حال حاضر حدود 3 هزار بیمار شناخته شده مبتلا به پارکینسون در کشور وجود دارد. حدود 15 درصد مبتلایان به پارکینسون پیش از 50 سالگی تشخیص داده می‌شوند. شیوع این بیماری با افزایش سن، زیاد می‌شود. علت این بیماری ناشناخته است و در حال حاضر درمان قطعی برای این بیماری وجود ندارد اما تعدادی از روش‌های دارو درمانی و جراحی برای بهبود علائم وجود دارند.

بیماری پارکینسون بسیار مخفیانه و نامحسوس شروع می‌شود به نحوی که در ابتدا بیمار متوجه بیماری خود نمی‌شود. علایم بیماری در مراحل اولیه خفیف و بیشتر اوقات در یک طرف بدن وجود دارد. در این مرحله بیماری احتیاج به درمان پزشکی ندارند. لرزش در حالت استراحت علامت ویژه بیماری پارکینسون محسوب می‌شود که البته بعضی از مبتلایان هیچ وقت این علامت را نشان نمی‌دهند.

اولین نشانه بیماری پارکینسون می‌تواند بسیار ظریف باشد مانند تکان نخوردن شانه‌ها وقتی که راه می‌روید، یک لرزش ملایم در انگشتان یک دست یا من‌من کردن در سخن گفتن. در این مرحله بیماران می‌توانند دست لرزان خود را در جیب یا پشت پنهان کنند یا چیزی را برای کنترل لرزش در دست نگه دارند. در واقع تا به اینجا لرزش بیشتر از هر محدودیت جسمی اثر منفی روحی دارد. کم‌کم ممکن است فرد دچار کاهش انرژی شود، احساس افسردگی یا مشکل در خواب داشته باشد یا ممکن است دوش گرفتن فرد، اصلاح، خوردن یا انجام امور معمولی و روزمره دیگر طولانی‌تر شود.

با پیشرفت بیماری علائمی مانند کاهش اشتها، ضعف، حرکت آهسته، لرزش ماهیچه‌ها، ریزش آب دهان، سفتی عضلات در طرفین بدن، بی‌قراری، سخت ایستادن، قدم‌های نامتعادل و لرزش مداوم دست‌ها و سر دیده می‌شود. در مراحل بعدی بیماری، شخص توانایی کنترل حرکات خود را از دست می‌دهد، فعالیت‌ها به سختی صورت می‌گیرد. در این مرحله بیماران به گونه‌ای خاص صحبت می‌کنند. به مرور قدرت و فشار لازم در صحبت کردن را از دست می‌دهند و کار به جایی می‌رسد که بیمار برای گفتن یک جمله کوتاه باید کلی انرژی و زمان صرف کند.

مراحل پیشرفته بیماری بسیار آزاردهنده است. علاوه بر شدت این علائم، در بلع هم مشکل پیدا می‌کند و به مرور دیگر قادر به غذا خوردن نیست و ضعف شدیدی بر وی حاکم می‌شود.

اگرچه علت بیماری پارکینسون ناشناخته مانده است اما دانشمندان عواملی را مرتبط با بیماری پارکینسون شناسایی کرده‌اند. افرادی که در تماس غیرمعمول با علف‌کش‌ها و حشره‌کش‌ها هستند به احتمال بیشتری دچار پارکینسون می‌شوند. البته محققان هنوز ارتباط خاصی را بین این بیماری با آفت‌کش‌های گیاهی و حشره‌کش‌ها نیافته‌اند. تزریق ماده مخدری به نام متیل فنیل تتراهیدروپیریدین می‌‌تواند به سرعت موجب ایجاد بیماری پارکینسون به صورت دائمی شود. دیده شده در افرادی که نزدیک کارخانجات استیل‌سازی (یا هر کارخانه دیگری که آلایندگی بالا با منگنز ایجاد می‌کند) زندگی می‌کنند خطر ابتلا به بیماری پارکینسون افزایش می‌یابد.

تعدادی از داروها در مقدار زیاد و استفاده طولانی مدت می‌تواند ایجاد بیماری پارکینسون کند. این داروها شامل هالوپریدول و کلرپرومازین ـ که برای برخی از عارضه‌های روانی تجویز می‌شوند می‌باشد ـ به همان نسبتی که داروهای ضدتهوع، مانند متوکلوپرامید این کار را می‌کند. داروی ضدتشنج و الپرات همچنین ایجاد برخی از خصوصیات پارکینسون، به خصوص لرزش می‌کند. این داروها ایجاد بیماری پارکینسون نمی‌کنند، هرچند که، علائم وقتی که مصرف دارو متوقف شود از بین می‌رود.

پارکینسون تنها یک مشکل پزشکی نیست.این بیماری مشکلات اجتماعی بسیاری را برای خود فرد و خانواده او به همراه دارد. بسیاری از مواقع مبتلایان به این بیماری به علت حالات خود در کوچه و خیابان مورد تمسخر دیگران قرار می‌گیرند. نگهداری از بیماران مبتلا به پارکینسون پیشرفته برای خانواده‌ها کار بسیار مشکلی است. مراقبت کردن از یک فرد مبتلا به پارکینسون احتیاج به وقت و نیروی بسیار دارد. خانواده باید بتواند علایم فشارهای عصبی بر خود و بیمار را تقلیل داده و ضربه‌هایی که در این مسیر بر جسم و عواطف مراقبت‌کننده وارد می‌شود را کاهش بدهد.

برای کاهش این آسیب‌ها توصیه می‌شود هیچگاه یک نفر به تنهایی وظیفه مراقبت از بیمار مبتلا به پارکینسون را بر عهده نگیرد. حتی‌ اگر بیمار از این‌ مسأله‌ احساس‌ رضایت‌ نداشته‌ باشد. با بیمار مبتلا به پارکینسون باید با لحنی آرام و تسکین‌بخش صحبت کرد و در گفت‌وگو از کلمات و جملات ساده و کوتاه استفاده نمود. از صحبت کردن درباره شخص در جلوی او اجتناب شود و پیش از شروع به صحبت کردن، توجه کامل بیمار را به خود جلب کنید به همین علت بهتر است هنگام صحبت کردن، رادیو، تلویزیون و سایر وسائلی را که باعث حواس‌پرتی می‌شوند، خاموش کنید و او را با نامش خطاب کنید. اگر بیمار می‌خواهد با شما ارتباط برقرار کند، اما در یافتن کلمات دچار اشکال است، به آرامی سعی کنید که کلماتی را که او به دنبال‌شان است به او پیشنهاد کنید.

البته به تمام این مشکلات رفتاری و اجتماعی باید هزینه‌های مالی این بیماری را نیز اضافه کرد. هزینه مستقیم مراقبت از بیماران مبتلا به پارکینسون بیش از هزینه‌های بیماری قلبی، سرطان و سکته مغزی است. این جدای از فردی است که باید دائم مراقب او باشد. با توجه به هزینه‌های بالای زندگی بسیاری از خان واده‌ها توانایی مادی لازم برای نگهداری بیمار پارکینسونی را ندارند. به همین علت اکثر خانواده‌های مراقب بیماران مبتلا به پارکینسون تحت فشار روحی ـ روانی ناشی از مشکلات اقتصادی قرار می‌گیرند.

نکته مهم در بیماری‌های مزمنی که شدت آنها بتدریج افزایش می‌یابد این است که بیمار نباید ناامید شود. انجام فعالیت‌هایی که می‌تواند روحیه‌ فرد را از هر نظر بهبود بخشد، می‌تواند بسیار کمک‌کننده باشد. فعالیت‌های ورزشی بویژه از نوع گروهی یکی از مهم‌ترین اقداماتی است که موجب حفظ سلامت جسمی و روحی فرد می‌شود. ورزش برای سلامت عمومی بدن بسیار مهم است، اما در مورد این بیماران بسیار مهم‌تر است. در حقیقت ورزش برای حفظ عملکرد در بیماران مبتلا به پارکینسون نقش حیاتی دارد. ورزش درمانی یکی از اصول درمان این بیماران است. ورزش می‌تواند به بهبود تحرک، دامنه حرکت و عضلات بیماران کمک کند. هرچند ممکن است ورزش‌ نتواند از پیشرفت بیماری جلوگیری کند، اما با حفظ قوای جسمی و تحرک عضلات می‌تواند به مقابله با گرایشات پیش‌رونده این بیماری کمک کرده و احساس اعتماد به نفس و توانایی بیشتری به بیمار بدهد.

جدا از ورزش حفظ دوستی‌های قدیمی و برقراری روابط اجتماعی قوی با دیگران،، کنترل عصبیت‌ها و پرهیز از هر نوع استرس و اضطراب نیز می‌تواند در کنترل بیماری تاثیر داشته باشد.