مرکز منطقه‌ای تنوع زیستی در هرمز شکل می گیرد

به دنبال مرگ‌ومیر گونه‌های دریایی این منطقه و بروز حوادث و پدیده‌هایی نظیر کشند قرمز که محیط ‌زیست دریایی تمام منطقه را در معرض تهدید قرار داده و همچنین بروز حوادث دریایی و نشت نفت که آن هم همواره منجر به نابودی و برهم خوردن تعادل اکولوژیکی دریایی این منطقه شده است، ضرورت تشکیل مرکز منطقه‌ای تنوع زیستی را به منظور نظارت بر حفاظت از گونه‌ها، ذخایر زیستی و اکولوژیکی این منطقه دوچندان کرد.

تصویب تشکیل مرکز منطقه‌ای تنوع زیستی هرمز تا سال 2012 فرصتی برای دولت جمهوری اسلامی ایران است تا با استفاده از توان، دانش متخصصان این حوزه و تجارب به دست آمده بتواند در یک همکاری منطقه‌ای از محیط‌زیست و ذخایر گونه‌ای و ژنتیکی از این بخش از اکوسیستم دریایی حفاظت کند.

این تصمیم در پانزدهمین اجلاس وزاری محیط‌زیست کشورهای عضو این کنوانسیون و سازمان اجرایی آن (راپمی) و با حضور نمایندگان کشورهای ایران،عربستان سعودی، امارات متحده عربی، کویت، عراق، عمان، قطر و بحرین گرفته شد و به گفته مسوولان سازمان حفاظت محیط‌زیست برای تشکیل این مرکز منطقه‌ای تنوع زیستی 2 میلیارد تومان هزینه پیش‌بینی شده است که سازمان منطقه‌ای راپمی، سازمان حفاظت محیط‌زیست و استانداری هرمزگان در این زمینه مساعدت‌های لازم را به عمل خواهند آورد.

نظارت و کنترل تخریب‌ها و مشکلات زیست‌محیطی مشاهده شده در منطقه خلیج فارس و دریای عمان که به عنوان یکی از آبراه‌های کم‌عمق دنیا از حساسیت بالایی برخوردار است، ارزیابی‌های زیست‌محیطی برای بررسی انواع آلودگی‌های دریایی، حفاظت محیط‌زیست و تنوع زیستی دریا از جمله مهم‌ترین اهداف تشکیل این مرکز منطقه‌ای است.

از سوی دیگر اگرچه بسیاری از کارشناسان در بررسی‌ها و تحلیل‌های خود از وضعیت محیط‌زیست دریای عمان و خلیج فارس، تشکیل سازمان منطقه‌ای راپمی را طی دهه‌های گذشته تدبیری خردمندانه به حساب می‌آورند که می‌تواند در یک همکاری جمعی کشورهای منطقه را موظف به حفاظت از محیط‌زیست دریایی منطقه کند و دولت‌های این کشورها را ملزم کند تا در مقابل حوادث و بحران‌های زیست‌محیطی در منطقه تدابیری هوشمندانه اتخاذ کنند، اما نگاهی بر عملکرد سال‌های گذشته راپمی نشان می‌دهد که هنوز شاهد آسیب‌ها و فجایع جبران‌ناپذیر زیست‌محیطی در منطقه هستیم که اصلا خوشایند نیست.

طبق معاهده تنوع زیستی (سال 1992 میلادی) تنوع زیستی به معنای قابلیت گوناگونی بین موجودات زنده از هر منبع اعم از اکوسیستم‌های زمینی، دریایی و سایر اکوسیستم‌های آبزی و همچنین شامل مجموعه‌های ترکیبات اکولوژیکی آنهاست که این مفهوم شامل تنوع در درون گونه‌ها یا بین گونه‌ها و تنوع اکوسیستم را شامل می‌شود.

به این ترتیب تنوع زیستی مفهومی فراتر از شمار گونه‌هایی است که در سیاره ما به سر می‌برند؛ چرا که ارتباطات اکولوژیکی و بوم شناختی بین این گونه‌های متفاوت است که پیچیدگی، سلامت و کنش‌هایی را در اکوسیستم‌هایی ایجاد می‌کند که سلامت و بقای انسان به آن وابسته است.

بررسی‌ها نشان می‌دهد مفهوم تنوع زیستی حاکی از گوناگونی ژنتیکی حیات در سیاره زمین است. زندگی بدون گوناگونی ژنتیکی توانایی مقابله با تغییر یعنی آن ویژگی که به سازش معروف است را از دست می‌دهد.

بسیاری از ارزش‌های تنوع زیستی در گذشته طبق عادات یا آگاهانه توسط بشر نادیده گرفته شده و در دهه‌های اخیر با اقدامات انسان تعادل تنوع زیستی با فشارهای بیشتری برهم خورده به طوری که انقراض بسیاری از گونه‌های گیاهی و جانوری و در معرض انقراض قرار گرفتن آنها نتایج این فشارهاست.

به دنبال انتشار اخبار مرگ‌ومیر دسته جمعی ماهیان در سواحل کشورهای حاشیه خلیج فارس، نابودی و در معرض خطر بودن بخش‌هایی از اکوسیستم‌های مرجانی، خشک کردن سواحل و ساخت جزایر مصنوعی، انتشار آلاینده‌های نفتی، تهدید زیستگاه‌های نهنگ‌ها و دلفین‌های خلیج‌فارس،‌ توسعه بنادر و اسکله‌ها و انتشار آلاینده‌های ناشی از آنها و تهدید تعداد زیادی از گونه‌های دریایی وضعیت ناامیدکننده‌ای را از این اکوسیستم منحصر‌به فرد از جهان به تصویر می‌کشد.

با دسته‌بندی این اخبار از وضعیت محیط‌زیست دریایی منطقه کاملا واضح است که اخبار مرتبط با نابودی تنوع زیستی و اکوسیستم‌های منطقه بسیار زیاد است که این امر منجر شد کشورهای عضو کنوانسیون راپمی با پیشنهاد ایران درصدد باشند تا پنجمین پروتکل با عنوان پروتکل تنوع زیستی را به مجموعه راپمی اضافه کنند تا این بار با نگاه ریزبین و دقیق‌تری از سوی کشورهای حاشیه این منطقه دریایی تنوع زیستی این منطقه تحت حفاظت قرار گیرد. به گفته مسوولان سازمان حفاظت محیط‌زیست این پروتکل در سال 2011 میلادی به امضا خواهد رسید.

حمیده سادات هاشمی 
جام جم