رادیو، رسانه‌ای متفاوت

در واقع از همین واقعیت منحصر به فرد رادیو است که همه ویژگی‌های متمایزکننده آن حاصل می‌شود؛ ویژگی‌هایی که شامل ماهیت زبان رادیو، طنزهایش و راه‌هایی می‌شود که مخاطبانش از آن استفاده می‌کنند. برای شناخت و درک بهتر ما از رادیو باید این ویژگی‌ها را شناخت و خصوصا تفاوت این رسانه را با دیگر رسانه‌ها در نظر داشت.

معمولا مهم‌ترین رقیب رسانه رادیو را تلویزیون دانسته‌اند، تا آن‌جا که با ورود تلویزیون به جمع رسانه‌های گروهی، برخی عمر رادیو را پایان‌یافته دانستند. در مقابل، عده‌ای رادیو را رسانه فردا می‌نامند و برای آن آینده‌ای تابناک‌تر از گذشته تصور می‌کنند. بدون شک، این اختلاف رای، از نگاه متفاوت به رادیو و مجموعه رسانه‌های جمعی نشأت گرفته است که در ادامه، بیشتر به این نکته خواهیم پرداخت.

اگر بخواهیم رادیو را با دیگر رسانه‌ها و وسایل ارتباط جمعی مقایسه کنیم، باید بگوییم رسانه‌های مکتوب و به‌ویژه مطبوعات، دارای سه ویژگی ملموس بودن، دیداری بودن و قابلیت برنامه‌ریزی است. تلویزیون نیز که مهم‌ترین رقیب رادیو شمرده می‌شود و همچون رادیو برای انتقال محتوا از امواج استفاده می‌کند، تا جایی پیش رفت، که بعضی برنامه‌هایی را که ذاتا رادیویی بودند، مانند میزگردها و سخنرانی‌ها، برای بینندگان بسیاری به تماشا گذاشت.

در مجموع و صرف نظر از این تفاوت‌ها می‌توان گفت که رادیو، رسانه‌ای است که نمی‌توان آن را کمتر یا بیشتر از دیگر رسانه‌ها دانست. زیرا هر رسانه‌ای ویژگی‌ها و خصوصیاتی دارد که آن را از دیگر رسانه‌ها متمایز می‌کند.

از دیگر ویژگی‌های منحصربه‌فردی که برای رادیو برشمرده‌اند و به کیفیت «صدا»یی بودن آن مرتبط است، این است که گفته‌اند: «مطلب کلامی، بسیار بیشتر از مطلب چاپی توجه افراد را به خود جلب می‌کند؛ زیرا به خاطر سپردن مطالب کلامی ساده‌تر است.» دیگر این‌که گفته‌اند، تصویر، بیانگر وجود چیزی است در حالی که صدا، بیانگر حرکت اشیا یا فعالیت افراد است، زیرا تصویر در ذات خود ثابت و ساکن است اما مفهوم صدا، با حرکت آمیخته است و به همین دلیل، ترکیب آن با دیگر عناصر صوتی رادیو، ارتباط فکر و معنوی کاملی برقرار می‌کند.

بنابراین، ماده اصلی و ماده خام «پیامی» که رادیو می‌دهد، صداست. عده‌ای این ماده خام را به 3 بخش کلام، موسیقی و افکت تقسیم کرده‌اند و برخی از سکوت نیز به عنوان عنصر تولید در رادیو نام می‌برند.