موضوعی ساده با شخصیت‌های پیچیده

سریال پویانمایی قطره باران جمعه‌ها صبح از برنامه کودک و نوجوان شبکه 2 سیما در حال پخش است. در معرفی این پویانمایی کودک آمده است: این سریال که محصول کشور کاناداست توسط ساناز خراسانچی از انگلیسی به فارسی برگردانده شده است.

مجموعه انیمیشن قطره باران، مراحل مختلف تبدیل یک قطره آب به باران و سپس قرار گرفتن آن در چرخه تصفیه و آماده‌سازی برای مصرف را به تصویر می‌کشد. بیان اهمیت وجود آب برای حیوانات و گیاهان مختلف با زبانی ساده و کودکانه و اشاره به جنبه‌های گوناگون استفاده از آب در زندگی کنونی انسان‌ها از دیگر مواردی است که در این مجموعه تلویزیونی به آن پرداخته می‌شود. مدیریت دوبلاژ این سریال، بر عهده فاطمه برزویه است. (ایسنا، 30 دی 1382)

داستان‌ هر قسمت این مجموعه، متشکل است از موقعیت‌ها و شخصیت‌هایی که به طور خاص برای آن قسمت بخصوص طراحی شده‌اند. به طور مثال شخصیت فیتوپلانکتون به طور خاص مربوط به قسمتی از برنامه است که موضوع آن تولید اکسیژن به وسیله موجودات ساکن در آب دریا بود. همان‌طور که شخصیت کلروفیل هم در قسمتی که موضوع آن ارتباط آب و رطوبت با درخت و جنگل بود برای اولین بار معرفی شد. این توجه ویژه به موضوعات تازه و تلاش برای پرداختن درست و کامل به آنها و پرهیز از آسان‌گیری و صرفه‌جویی غیرلازم در کار تهیه و تولید برنامه، قطره باران را به مجموعه‌ای پرکار و از همین رو متنوع، جذاب و دیدنی در میان مجموعه انیمیشن‌های دیگر تبدیل کرده است، بخصوص در مقایسه با انیمیشن‌های آموزشی که متاسفانه اغلب آنها به دلیل استفاده نادرست از عنصر آموزش، حداقل جذابیت ممکن را دارند.

قطره باران، 2 شخصیت اصلی و محوری دارد. یکی خود قطره باران و دیگری میکروب آلوده‌کننده آب و محیط زیست است که در تمامی قسمت‌ها نقش ضدقهرمان یا همان بدمن را بازی می‌کند. آلاینده، مدام مشکل‌آفرینی می‌کند و قطره باران این مشکل را رفع و رجوع می‌نماید. هر دو طرف هم از موجودات دیگر کمک می‌گیرند. آلاینده با فریب دادن موجودات و سوء استفاده از آنها و قطره باران با آگاهی دادن به موجودات و یاری گرفتن از توانایی‌ آنها. همین تقابل ساده هم به تنهایی سرشار از نکات آموزشی و تربیتی است چه برسد به این‌که مجموعه برای هر عنصری در محیط زیست یک شخصیت کارتونی طراحی و موقعیت داستانی خلق کرده است.

اما به لحاظ ساختاری می‌توان مجموعه قطره باران را بیش از هر چیز از 2 جنبه اصلی مورد بررسی قرار داد. یکی گرافیک بصری کار و مسائل مربوط به نقاشی و طراحی شخصیت‌ها و دیگری از جنبه شخصیت‌پردازی و توجه به ریزه‌کاری‌های مربوط به کار فانتزی مناسب با مخاطب کودک.

قطره باران شخصیت‌هایش را طوری طراحی کرده که در عین حال هم نمایانگر ویژگی‌های اصلی موضوع هستند و هم کارتونی، کمیک و بامزه‌اند. یعنی نه واقعگرایی فدای جذابیت شده نه جذابیت فدای واقع‌گرایی. سادگی شخصیت‌ها و استفاده از فرم‌های هندسی غیرپیچیده نیز مزیت دیگر طراحی شخصیت در این مجموعه‌ است. از این گذشته فاصله‌‌گذاری درست میان بک‌گراند (پس‌زمینه) و فورگراند (پیش‌زمینه) موجب شده تصاویر دچار شلوغی بی‌جهت نشده و ما در هر فریم و هر صحنه همان چیزی را ببینیم که موضوع اصلی و محوری داستان است. برای این منظور در پیش‌زمینه از شکل‌های واضح و رنگ‌های خالص و روشن و در پس‌زمینه از رنگ‌های تیره، محو و خاکستری استفاده شده است. یعنی به عنصر ضروری و تعیین‌کننده عمق میدان توجه خاص شده است.

جدا از طراحی شخصیت، شخصیت‌پردازی داستانی هم در انیمیشن قطره باران با دقت و ظرافت صورت گرفته است. با این‌که بعضی از شخصیت‌ها را برای اولین بار است که می‌بینیم و می‌شناسیم و فرصت زیادی هم برای همراه شدن با آنها نداریم با این حال برایمان غریبه جلوه نمی‌کنند و براحتی با آنها اخت می‌شویم. این مساله بیش از آن‌که به عنصر طراحی و نقاشی مربوط باشد به انیمه کردن و بخش پویانمایی کار مرتبط است، یعنی به حرکات و سکنات شخصیت‌ها که دیالوگ و موسیقی نیز مکمل آن است. به طور خلاصه باید گفت قطره باران موفقیتش را صرفا مدیون ایده و متن نوشتاری‌ خوبش نیست، بلکه تکنیک اجرایی در فرآیند پویانمایی نیز نقش عمده‌ای در ارتقای کیفی این اثر دارد.

نقش انسان‌ها در تخریب یا حفاظت از محیط زیست موضوع مهمی است که انیمیشن قطره باران در هر قسمت اشاره مختصری به آن دارد؛ به عنوان نمونه در قسمت پلانکتون‌ها با این دیالوگ: «بعضی از ملوان‌ها فکر می‌کنن دریا یه زباله‌دونی بزرگه» و در قسمت کلروفیل و خزه‌های سبز با این اشاره که بی‌توجهی انسان‌ها در موارد زیادی موجب بروز آتش‌سوزی در جنگل می‌شود که البته این اشاره با این دیالوگ تکمیل و تعدیل می‌شود: «نباید همه‌شون رو سرزنش کرد. فقط بعضی از اونا بی‌توجه‌اند. همین الان خیلی‌هاشون جونشون رو به خطر انداخته‌اند و مشغول خاموش کردن آتیش‌اند.»

این قبیل اشاره‌ها از آن رو اهمیت دارد که مخاطب کودک را با نقش انسانی خود در محیط زیست آشناتر کرده و این‌طور وانمود نمی‌کند که همه چیز در طبیعت وابسته به عوامل طبیعی و محدود به فعل و انفعالات آنهاست. مخاطب انیمیشن قطره باران با آگاهی‌های آموزشی این برنامه از یک طرف طبیعت را آن‌طور که هست می‌شناسد و از طرف دیگر وظیفه خود را در قبال این طبیعت آن‌طور که باید می‌آموزد و از این طریق آماده می‌شود برای این‌که در بزرگسالی رفتاری متفاوت با رفتار بزرگ‌ترهای خودش را ـ که شاید در استفاده از منابع طبیعی دقت لازم را ندارند ـ در پیش بگیرد. اینجا دیگر بحث نصیحت و اندرز خشک و خالی مطرح نیست، بلکه بحث مواجهه مستقیم با عواقب ناگزیر بی‌توجهی به طبیعت مطرح است؛ یعنی کودک چیزی را که به چشم می‌بیند می‌آموزد و دانستنی‌های او به شنیده‌های از دور محدود نمی‌شود. مجموعه پویانمایی قطره باران، مخاطب کودک را با خود به درون ریشه، ساقه و برگ گیاهان سبز هم می‌برد و هر چیز دیدنی و نادیدنی به چشم را به او نشان می‌دهد.