مصنوعی؛‌ آن هم ‌از‌نوع دندان!

هرچند که جنس دندان‌های افراد به دلایل مختلف ژنتیکی و ارثی متفاوت است و در مجموع بیشترین عامل بقای دندان در هر فرد نوع مراقبت‌های بهداشتی و درمانی از جمله مسواک زدن و نخ دندان مرتب، تغذیه مناسب و معاینات منظم دندانپزشک است، اما دندان مصنوعی نیز با گذر زمان و گاهی اوقات عدم مراقبت نیاز می‌شود.

دندان مصنوعی معمولا به صورت قالبی و با ترکیبی از مواد مخصوص پلاستیکی ساخته می‌شود که می‌تواند ظاهر خوب و مطلوبی را برای افراد سالمند به وجود آورد.

درواقع داشتن دندان مصنوعی خوب کمک می‌کند که سالمند خوب غذا بخورد، خوب حرف بزند و ظاهر خوبی داشته باشد.

البته دندان مصنوعی هم عوارضی دارد. ساییدگی لثه، لق شدن دندان مصنوعی بعد از مدتی و جلو آمدن فک پایین از عوارض آن محسوب می‌شود.

دندان‌های مصنوعی مدل‌های بسیاری دارند. گذاشتن دندان مصنوعی به عنوان دانه تکی یا تعداد به وسیله رشته سیمی در دهان ثابت یا متحرک صورت می‌پذیرد و در برخی مواقع نیز یک دست دندان جایگزین تمام دندان‌های طبیعی می‌شود.

برای ساختن دندان مصنوعی از محل دندان روی لثه قالب‌گیری می‌شود و در ادامه، قالب‌گیری موم‌گیری شده و روی موم دندان مناسب فرد براساس نظر دندانساز یا دندانپزشک چیده می‌شود. در موم نیز دندان‌های چیده شده در قالب مخصوصی گذاشته و مرحله لثه‌گذاری صورت می‌پذیرد و نهایتا پرداخت لثه و دندان آخرین مرحله ساخت دندان مصنوعی به حساب می‌آید.

دندان پارسیئل نیز از جمله دندان‌های متحرک است که بدنه آن ماده فلزی به نام کرم است که زنگ نمی‌زند و تغییر شکل نیز نمی‌دهد و در مجموع این نوع دندان‌ها از دوام بیشتری برخوردارند.

سعید نعمتی، متخصص دندانپزشکی ترمیمی با اشاره به توصیه‌های مهم در نگهداری از دندان مصنوعی سالمندان از جمله شستن دندان‌های مصنوعی خارج از دهان بعد از هر وعده غذا می‌گوید: حداقل سالمندان یک‌بار در روز دندان‌های مصنوعی را پس از غوطه‌ور کردن در مواد تمیزکننده و شوینده مناسب آب و صابون کاملا با مسواک و خمیر دندان بشویند.

به گفته او قرار گرفتن مناسب و محکم دندان‌های مصنوعی روی فک، عدم تغییر شکل در ماهیچه‌های صورت و عدم وجود مشکل در جویدن غذا نشان‌دهنده ساخت خوب دندان مصنوعی است.

لیلا نصیری، دندانپزشک نیز در این خصوص به فارس می‌گوید: هر زمانی که دندان‌های مصنوعی سالمندان شکسته شود یا تعداد دیگری از دندان‌هایشان را از دست دهند، دندان‌های آنان باید جایگزین و عوض شود.

او ادامه می‌دهد: در ابتدا ‌دندان مصنوعی جدید ممکن است لثه را اذیت کند، ولی بعد از مدتی ناراحتی از بین می‌رود و اگر سالمند هرگونه ناراحتی داشته باشد حتی به میزان بسیار کم باید حتما به دندانساز خود مراجعه کند. به طور میانگین هر 3 سال دندان‌های سالمندان باید توسط متخصص دندانپزشک معاینه و در صورت نیاز و تشخیص دندانساز دندان‌ها عوض یا اصلاح شوند، زیرا ممکن است روکش‌های فلزی نشست کنند و در نتیجه سیم آن شل و دندان در دهان سالمند لق شود.

عفونت‌های قارچی در استفاده‌کنندگان دندان‌های مصنوعی، شایع‌ترین عفونت دهانی است و در پروتز بیش از 40 درصد این افراد، قارچ رشد می‌کند. لق بودن پروتز دندان مصنوعی، بهداشت نامناسب و قرار دادن طولانی مدت دندان مصنوعی در دهان بویژه خارج نکردن آن هنگام شب از دهان، سبب ایجاد عفونت‌های قارچی، التهاب و قرمزی در دهان می‌شود.

مهناز صاحب‌جمعی، رئیس انجمن بیماری‌های دهان با اشاره به این‌که زیر پروتزها معمولا محل تجمع عفونت‌های قارچی است و اغلب بیماران از وجود آن بی‌خبر هستند، می‌گوید: انتشار عفونت‌های دهانی به سایر نقاط بدن سبب مشکلاتی برای این قبیل بیماران می‌شود که سلامت استفاده‌کنندگان از دندان‌های مصنوعی را به مخاطره می‌اندازد.

به گفته او، ضروری است استفاده‌کنندگان از پروتزهای دندانی حداقل سالی یکبار مورد معاینه دندانپزشک قرار گرفته و هر چند سال یکبار نسبت به تعویض دندان مصنوعی خود اقدام کنند.

افرادی که دچار بیماری‌های سیستمیک هستند مانند مبتلایان به فشار خون، نارسایی کلیه، پرکاری یا کم‌کاری تیروئید، بیماران سرطانی که تحت شیمی درمانی قرار دارند یا مبتلایان به نقص سیستم ایمنی بدن مانند مبتلایان به ایدز، هپاتیت یا بیماران دچار بیماری خود ایمنی جزو بیماران ویژه تلقی می‌شوند که نیازمند معالجات خاص دندانپزشکی هستند و معالجه آنان در حیطه فعالیت متخصصان بیماری‌های دهان به شمار می‌رود.

عضو هیات علمی دانشکده دندانپزشکی دانشگاه علوم پزشکی تهران به فارس می‌گوید: بیماران مبتلا به بیماری‌های خونی بیش از سایرین مستعد خطرها و عوارض ناشی از معالجات دندانپزشکی هستند. برای مثال نیازمند آزمایش‌های مخصوصی هستند یا این‌که ضمن کار دندانپزشکی ضروری است اعمال یا شرایط ویژه‌ای برای آنان در نظر گرفته شود که این اقدامات بخشی از فعالیت‌های متخصصان دهان را تشکیل می‌دهد. دندانپزشکان معتقدند رعایت بهداشت دندان‌های مصنوعی مانند دیگر اجزای بدن باید مورد توجه و آموزش سالمندان کشورمان قرار گیرد، زیرا همان طور که دندان‌های طبیعی نیاز به نظافت دارند، دندان‌های مصنوعی نیز باید تمیز و پاکیزه شوند.