چرا سرعت اینترنت کم می‌شود؟

به عنوان مثال در یک مهمانی و دیدوبازدید خانوادگی تلفن نقش محوری ندارد، اما اگر نباشد چه مشکلاتی برای برگزاری آن مهمانی رخ خواهد داد؟ حالا این موضوع را به مقیاس‌هایی در حد اداره یک شرکت، یک سازمان، یک وزارت، شهر یا یک کشور تعمیم دهید. حال همین را در سطح جهانی‌اش بسنجید. اما این دسترسی قطعا دارای نیازهایی است و در این کره خاکی برآورده شدن هر نیازی برابر با صرف هزینه‌ است. این دسترسی هم هزینه‌های خاص خود را خواهد داشت با مقیاس‌ها و معیارهای خاص خود که شاید چیزی باشد مانند مقدار ثابت ضرب در کلیوبیت بر ثانیه.

در این مقاله نخست به چند تعریف و آنچه می‌خواهیم دریافت کنیم، می‌پردازیم و سپس به هزینه‌های آن اشاره خواهیم کرد.

در اینترنت مانند یک جامعه، هر چیزی اعم از فرد، ماشین یا مسیر، دارای شناسه‌های خود خواهد بود. از این شناسه‌ها برای آدرس‌دهی و شناسایی مخاطب استفاده می‌شود.

در شبکه اینترنت ارتباط نقطه به نقطه (p2p) است، یعنی سیستم شما فقط با یک سیستم دیگر ارتباط برقرار می‌کند و اطلاعات میان شما مبادله می‌شود، اما در سیستم‌های محلی (یعنی نزدیک به هم که مستقل از دیگر شبکه‌ها فعالیت می‌کنند) پیام در شبکه پخش می‌شود و صاحب پیام به صورت خودکار آن را دریافت می‌کند.

این نشانی‌ها چیزهایی هستند مانند IP یا همان IP address که در سیستم‌های مبتنی بر پروتکل TCP/IP فعال هستند. Port address نیز دارای توضیحات فراوانی است، اما در سیستم‌های تحت پروتکل اینترنت برای هر یک از پروتکل‌های TCP و UDP تقریبا 1024 پورت وجود دارد که تعدادی از آنها برای مواردی خاص به کار می‌رود.

برای نمونه، پورت 80 برای پروتکل وب استفاده می‌شود و در اصطلاح رزرو شده و بقیه را یا سیستم برای کارهای مختلف استفاده می‌کند یا می‌توان به صورت دستی برای مصارف خاص مورد بهره‌برداری قرار داد. توجه داشته باشید مفهوم پورت‌های شبکه با پورت‌های سیستم‌عامل متفاوت است و این دو موضوعات مستقلی هستند.

مفهوم سرعت دسترسی به اینترنت با دنیای بیرون کمی ‌متفاوت است. یعنی این که در خیابان اگر پیاده باشید با یک سرعت آن را طی می‌کنید و اگر با خودرو باشید با سرعتی متفاوت آن را طی خواهید کرد.

اما در دنیای ارتباطات این‌گونه نیست و به بیانی میان این که با خطوط تلفن به اینترنت متصل شده باشید یا به واسطه فناوری بی‌سیم، تفاوتی نیست و سرعت انتقال داده برابر است. چون سرعت انتقال امواج بر بستر کابل یا امواج رادیویی یا محیط‌های دیگر با اندک اختلافی برابر است.

اما تفاوت اینها می‌تواند در مقدار اطلاعات جابه‌جا شده در واحد زمان باشد. یعنی وجود خودرو در خیابان در مثال دیجیتال آن، دیگر یک مجموعه ثابت در واحد زمان نیست و در یک ضریب متغیری از زمان تقسیم می‌شود. به عبارت دیگر سرعت اتصال به اینترنت برابر نرخ ارسال و دریافت داده از شبکه به رایانه و بعکس است، یعنی میزان زمانی که نیاز است تا یک بسته مشخص اطلاعاتی از یک رایانه به رایانه دیگر از طریق اینترنت منتقل شود. این سرعت با واحدهای کیلوبیت بر ثانیه (Kbps) یا هزاربیت در هر ثانیه و مگابیت بر ثانیه (Mbps) یا یک میلیون بیت بر ثانیه اندازه‌گیری می‌شود.

نکته: به دلیل استفاده از اصطلاح سرعت اینترنت برای «حجم تبدیل شده داده در واحد زمان» ما نیز از این نام استفاده خواهیم کرد.

در مورد اصطلاحات و نحوه کار اینترنت و مدیریت فنی آن در قسمت‌های قبلی به طور مشروح صحبت کرده‌ایم. اما در ارتباط اینترنتی به دلایل مختلفی ممکن است سرعت اینترنت شما (یعنی حجم اطلاعات تبادلی) کاهش یافته یا در کل دچار اختلال شود. دلایل اصلی این افت عبارتند از:

1ـ نقص فنی شبکه (منطقی)‌

ـ گم شدن بسته‌ها (Packet loss)

ـ تاخیر در انتشار توالی بسته‌ها (Latency)

ـ بروز تصادم در مسیر انتقال یا رابط‌های اتصال (Congestion).

2ـ نقص فنی رایانه میزان یا مهمان

ـ عدم توانایی سیستم در مدیریت بسته‌ها

ـ عدم یا ضعف توانایی سیستم در برقراری ارتباط با شبکه

ـ آلودگی سیستم به بدافزارهای شبکه

ـ عدم توانایی نرم‌افزارها در مدیریت پهنای باند اینترنت.

3ـ نقص در خدمات دهنده اینترنت (خدمات)‌

ـ اشکال در سیستم سخت‌افزاری ISP

ـ اشکال در سیستم مدیریت پهنای باند

ـ اشتراک یک پهنای باند به چند کاربر

ـ ایجاد اختلال عمدی برای کنترل و نظارت بر اطلاعات تبادلی (مانند فیلترینگ یا شنود)‌.

عوامل فوق دارای پارامترهای زیادی هستند که می‌تواند روی هر کدام از آنها اثر مثبت یا منفی بگذارد اما به هر حال هنگام ایجاد اختلال اول باید بدانید مشکل از کجا ناشی می‌شود.

غیر از بند دوم، یعنی اشکالات شخصی، تقریبا هیچ مشکلی برای کاربر قابل توجیه نیست. خدمات‌دهنده مسوول ارائه سرویس است و کیفیت و نوع سرویس بنا به قرار داد باید تامین شود.

در بیشتر موارد و به دلیل عدم آگاهی کاربر، خدمات‌دهندگان اینترنت اشکالاتی که در مورد سوم یعنی خدمات پیش می‌آید را به مورد دوم یعنی اشکالات شخصی کاربر ارتباط می‌دهند یا سرانجام اشکالات را به نهادهای بالاتر که ارائه‌دهنده اینترنت هستند، مربوط می‌دانند.

ـ مهم‌ترین عامل این است که چه مقدار پهنای باند در اختیار دارید.

ـ در مرحله بعد میزان ازدحام تبادل اطلاعات در یک شبکه Network Congestion مهم است، چون باعث افزایش تصادم‌های شبکه می‌شود. معمولا این ازدحام را در ساعات مختلف استفاده از اینترنت اشتراکی می‌توان احساس کرد.

ـ مسیر انتقال اطلاعات نیز یکی دیگر از عوامل موثر است، به این صورت که تعداد گام‌های (hop) میان رایانه میزبان و مهمان در اینترنت می‌تواند تاخیر ذاتی به وجود آورد.

ـ میزان فاصله نیز به دلیل عاملی به نام تاخیر در انتشار (propagation delay) در سرعت تاثیرگذار است. تاخیر در انتشار عبارت است از تفاضل زمان ارسال یک موج در نقطه مشخصی از رسانه و زمان دریافت آن در نقطه دیگر که مقدار آن معمولا در حد میلیونیوم ثانیه است. این موضوع به خاصیت ذاتی سرعت موج مربوط است و قابل جبران نیست.

ـ نسبت واگذاری پهنای باند یکی از اصلی‌ترین عواملی است که در بسیاری از موارد برای کاربران مشکل‌ساز است. معمولا ISP یا PAP در واگذاری، پهنای باند را به نسبت یک به 10 واگذار می‌کنند، یعنی اگر سرعت 512 کیلوبیت از نوع اشتراکی خریده باشید، به طور معمول می‌توانید یک‌دهم آن را مورد استفاده قرار دهید، یعنی حدود 50 کیلوبیت در ثانیه و اگر کاربر دیگری که با شما از یک پهنای باند استفاده می‌کند همزمان پهنای باند زیاد مصرف کند، شما سهم کمتری خواهید داشت و اگر استفاده نکند، شما می‌توانید بیشتر از آن استفاده کنید.

برخی از ارائه‌کنندگان اینترنت برای کسب درآمد بیشتر و کاهش قیمت سرویس، میزان ترافیک مجاز کاربر را کم می‌کنند و فرد در صورت استفاده تا سقف مجاز باید میزان اضافی از ترافیک را به صورت حجمی‌ خرید کند.

این اختلاف را در میزان پهنای باند (Bandwidth) و تبادل داده Data Transfer باید جستجو کرد.

آزمایشی که سرعت اینترنت را مشخص کند، آزمایش پهنای باند نام دارد. این آزمایش باید سرعت ارسال و دریافت یک بسته اطلاعاتی را در شبکه جهانی سنجیده و با توجه به زمان سپری شده، سرعت را بیان کند.

نوع دیگر این آزمون، Throughput test است که میزان حجم قابل انتقال را هم آزمایش می‌کند.

نکته: ماشین سرعت سنج باید نقطه مقصد را به انتخاب کاربر از میان سرورهای سراسر جهان انتخاب کند. اگر سرور سرعت‌سنج و مبدا و مقصد در یک محدوده جغرافیایی و در یک کشور باشند، نتیجه سرعت شبکه داخلی آن کشور است و نه سرعت اینترنت جهانی. نمونه این نوع سرعت‌سنجی اشتباه را می‌توانید در تصویری که برگرفته از سایت شرکت فناوری اطلاعات است، ببینید.

سعید نوری آزاد