مجری و مخاطب در مسابقه تلویزیونی

مجری باید اصول بازی را برای شرکت‌کنندگان و تماشاگران توضیح دهد. این وظیفه را تقریبا همه مجریان به عهده دارند. توضیح مجری در شروع یا در بین بازی‌ها یا هنگام روی آوردن از یک بازی به بازی دیگر انجام می‌گیرد.

اغلب، داوری مسابقات را افراد پشت پرده به عهده دارند تا هم به دلیل بهره‌گیری از متخصصان، داوری از دقت بیشتری برخوردار باشد و هم مجری، تمرکز خود را معطوف به وظایف دیگرش کند، اما با وجود این باز هم در بخش وسیعی از مسابقات، مجری، خود وظیفه داوری را نیز به عهده دارد.

از عنصر داوری می‌توان به عنوان یکی از عوامل جذابیت و گیرایی بیشتر برنامه و جلب توجه مخاطبان گسترده‌تر استفاده کرد. به همین دلیل گاهی نه افراد متخصص و نه مجری، هیچ کدام در این امر دخالتی ندارند و نقش داوری به طور کامل به گروه‌هایی همچون تماشاگران در استودیو، تماشاگران در خانه، میهمانان متخصص یا میهمانان مشهور واگذار می‌شود یا این که عمل داوری به شکلی ترکیبی از همه یا بعضی موارد فوق صورت می‌گیرد.

در برخی بازی‌ها، مجریان تنها نقش هدایتی دارند و داوری بازی به عهده شخص دیگری گذارده شده است؛ بنابراین مجریان کمی درباره چگونگی انجام بازی توضیح می‌دهند و سپس نقش آنها در حد هدایت بازی کاهش می‌یابد. سعی آنها بر این است که بازی‌ها به روال طبیعی خود دنبال شوند و در صورت نیاز به ترتیب از یک فرد به فردی دیگر انتقال یابد. اجرا در مسابقه تلویزیونی مردان آهنین نمونه‌ای از نوع اجرای هدایتی می‌تواند باشد.

ممکن است در مواردی مجری خود به نحوی در گروه‌بندی‌های بازی شرکت کند. در این صورت، مجری خود وارد گروه‌های بازی شده، همراه با شرکت‌کنندگان سعی در برنده شدن گروه خود می‌نماید. پیداست که در این موارد مجری شرکت‌کننده در مسابقه نمی‌تواند عهده‌دار مسوولیت داوری باشد.

گاهی مجری صرفا به طرح پرسش می‌پردازد که می‌تواند با چاشنی شوخ طبعی هم همراه باشد. گاهی نیز ممکن است صرفا از صدای این گونه مجریان استفاده شود و آنها جلوی دوربین حضور نداشته باشند.

مجری می‌تواند همزمان 2 یا چند نقش مختلف از نقش‌هایی را که در بالا به آنها اشاره شد، به عهده بگیرد.

***

اما عنصر اصلی دوم یعنی مخاطب. به جرات می‌توان گفت مهم‌ترین عامل ـ نه‌تنها در یک بازی، بلکه در تمام برنامه‌های تلویزیونی ـ عامل مخاطب است. برنامه‌سازان باید طرح مشخصی در مورد مخاطبان خود داشته باشند تا همه عوامل خود را براساس این موضوع، تعریف و تعیین کنند. از نوع بازی تا انتخاب مجری و جوایز و همچنین زمان پخش، همه و همه باید براساس عامل مخاطب مشخص شوند. مخاطبان مسابقات تلویزیونی را به گروه‌هایی کلی تقسیم کرده‌اند که البته تقسیمی جامع و مانع نیست، اما تا حد زیادی راهگشاست.

برای جذب بیشترین مخاطب، برنامه‌سازان سعی بر آن دارند تا برنامه‌ها و مسابقاتی را ترتیب بدهند که تمام یا اکثریت بینندگان را تحت پوشش بگیرد. به همین منظور از موضوعاتی که جنبه عمومی دارد، استفاده کرده و بر محرک‌های روانی فراگیر پافشاری می‌کنند؛ اما ناگفته پیداست که این مطلب چقدر دشوار است. به طور مثال، بیشتر مردم دوست دارند سطح معلومات هنرپیشه‌ها، سیاستمداران و در کل، تمام افراد مشهور را در خارج از حوزه اصلی آنها مورد سنجش قرار دهند و عکس‌العمل واقعی آنها را در مقابل یک واقعه (نه همچون فیلمی از پیش صحنه‌سازی شده) دریابند. به همین دلیل، برخی از مسابقات همانند قلعه بویارد، بر پایه حضور هنرپیشگان، شخصیت‌های علمی، اجتماعی و... بنا شده‌اند تا بینندگان بیشتری را جذب کنند.

شیوه دیگر، استفاده از غریزه زیاده‌طلبی افراد است. با مطرح کردن جوایز هنگفت و غیرمعمول مخاطبان، رویکرد بیشتری از خود نشان می‌دهند. آنها دوست دارند خوش‌شانس‌ترین افراد را بشناسند. مسابقاتی همچون میلیونر و چه کسی می‌خواهد میلیونر شود؟ از این قانون استفاده می‌کنند.

یکی از برنامه‌هایی که می‌تواند در همبستگی اعضای یک خانواده موثر باشد، استفاده از گروه‌های خانوادگی در مسابقات است. علاوه بر جذابیتی که این گروه‌ها نزد مخاطب خانواده دارند، برخی از قسمت‌های این برنامه‌ها بویژه معلوماتی (پرسش و پاسخ) و هم شناختی، این امکان را برای مخاطبان به وجود می‌آورند که بتوانند دانسته‌های خود را در موضوعات مختلف محک بزنند. برای این منظور باید به نوع پرسش‌ها، زمان پخش و عوامل دیگر از این نوع توجه خاص کرد. نمونه خارجی این دسته از برنامه‌ها مسابقه خانواده طلایی و لزموروست.

برخی از مسابقات، سطح بالایی از اطلاعات و معلومات را می‌طلبد و در نتیجه همه افراد نمی‌توانند در آن به رقابت بپردازند. از این رو شرکت‌کنندگان پیش از حضور روی صحنه باید از یک آزمون ورودی موفق بیرون بیایند تا در مسابقه شرکت داده شوند. این قبیل مسابقات تلویزیونی بیشتر بین دانش‌پژوهان، معلمان، استادان و روشنفکران برگزار شده و شاید به همین دلیل نتوانند عامه مردم را چنان که باید و شاید به خود جذب کنند. نمونه: پرسش برای قهرمانان.

گرچه جوانان می‌توانند به انواع مختلف بازی‌ها و مسابقات همچون اطلاعاتی، هوشی یا شانسی علاقه‌مند باشند، اما بازی‌هایی که دارای تحرکات جسمی بیشتری هستند، قبل از هر مخاطب دیگر، می‌توانند این گروه را بیشتر جذب و با آنان رابطه نزدیک‌تری برقرار کنند. به همین دلیل بازی‌های ورزشی و جستجویی و به طور کلی بازی‌های میدانی دارای کشش بیشتری برای این گروه از مخاطبان هستند. نمونه: قلعه بویارد.

مسابقاتی که دانش‌آموزان را به عنوان مخاطبان اصلی خود انتخاب کرده‌اند، اکثرا از نوع آموزشی هستند. به همین دلیل شبکه‌های آموزشی بیش از دیگران به این مطلب می‌پردازند، اما گاهی هم می‌توانند صرفا جنبه معلوماتی و سرگرم‌کنندگی داشته باشند.

منظور از بانوان در اینجا بیشتر بانوان میانسالی هستند که معمولا خانه‌دار بوده، اوقات روز خود را در خانه می‌گذرانند. این عده به دلیل این که فرصت دیدن تلویزیون را در مواقعی دارند که دیگران اغلب ندارند، نه‌تنها برای بازی‌ها و مسابقات، بلکه برای اغلب برنامه‌های تلویزیون، مورد مهم و قابل تاملی هستند. به همین دلیل، برنامه‌ها ازجمله مسابقات و بازی‌های میان روز باید با اوقات دیگر بویژه عصرها و شب‌ها تفاوت داشته باشد. این تیپ از بانوان ارتباط نزدیک‌تری مثلا با نوع شانسی بازی (قسمت) دارند. همچنین مسائلی که به نحوی با خانه یا خانواده سر و کار دارد، می‌تواند نظر آنها را بخوبی جلب کند. این مهم از دید برنامه‌سازان غربی مخفی نمانده است، چراکه مسابقاتی ازجمله لزمورو ـ که به میزان شناخت متقابل همسران از یکدیگر می‌پردازد ـ یا قیمت درست ـ که میزان شناخت قیمت کالاهای خانگی و مصرفی را به?بازی می‌گذارد ـ در بین بانوان طرفداران پروپاقرصی دارند.