بقایای سازه‌های ساسانی در کاوش‌ سد سیمره

کامیار عبدی ـ سرپرست این هیأت کاوش باستان‌شناسی ــ در گفت‌وگو با ایسنا، بیان کرد: محوطه «برز قواله» در حاشیه رودخانه سیمره در استان لرستان قرار دارد و بخشی از پروژه نجات‌بخشی سد سیمره است که با هماهنگی پژوهشکده باستان‌شناسی و وزارت نیرو قرار شد، عملیات کاوش نجات‌بخشی در آن انجام شود.

او با اشاره به این‌که مرحله نخست کار چندماه پیش انجام و تعدادی از محوطه‌ها کاوش شد، گفت: حدود شش هکتار قسمت اصلی محوطه است. در این مرحله، چند سازه یادمانی مشخص شدند که براساس سفال‌های سطحی و گچ‌بری‌های پیدا‌شده، به‌نظر می‌رسد سازه‌ها به دوره ساسانی مربوط باشند.

وی ادامه داد: تاکنون نقشه‌برداری برای محوطه را انجام داده‌ایم و کاوش در قسمتی از آن را آغاز کرده‌ایم. به‌نظر می‌رسد، به‌تدریج یک بنای یادمانی در حال بیرون آمدن از خاک است، ولی به‌طور یقین نمی‌دانیم چه کاربری داشته است.

این باستان‌شناس با بیان این‌که این کاوش از جنبه نجات‌بخشی اهمیت دارد، توضیح داد: نکته مهم دیگر این است که در دوره ساسانی، مباحثی بویژه در موضوع‌های تاریخی، ‌سیاسی و اقتصادی وجود دارند که مبهم هستند؛ یکی از این بحث‌ها، نقش فئودال‌های (خان) ساسانی است، زیرا تصویری که ساسانیان تلاش می‌کردند، به بیرون از عرصه شاهنشاهی خود عرضه کنند، یک شاهنشاهی متمرکز بود که قدرت آن در اختیار شاه ساسانی و دربار بود؛ اما به‌تازگی نظریه‌هایی مطرح می‌شوند، مبنی بر این‌که شاه‌های ساسانی آن‌طور که تلاش می‌کردند خود را معرفی کنند، متمرکز نبودند و خانواده‌ها و ارباب‌های قدرتمندی بودند که بخش عمده‌ای از قدرت اقتصادی و سیاسی در اختیار آنها بود.

او در این‌باره یادآوری کرد: خسرو پرویز دوم بسیار تلاش کرد که قدرت این افراد را تضعیف کند و  یکی از دلایل شکست آنها از اعراب نیز همین موضوع بود، زیرا وقتی خطری حکومت را تهدید کرد، خان‌ها آن‌چنان که باید، به حکومت مرکزی از نظر اقتصادی و سیاسی کمک نکردند.

عبدی در ادامه با اشاره به وجود بناهای مشابه در محوطه‌های «حاجی‌آباد» فارس، «تپه حصار» و «تپه میل» ورامین درباره آنچه در محوطه «برز قواله» مشخص شده است، بیان کرد: مجموعه بناهایی که در این محوطه پیدا شده، سبب شد این فرضیه را دنبال کنیم تا مشخص شود که این بناها چه کاربری داشته‌اند. آیا خانه اربابی هستند یا یک کوشک سلطنتی که شاه‌های ساسانی برای تفریح از آن استفاده می‌کردند؟ هم‌چنین ممکن است از آن‌جا که این محوطه از طریق «دره‌شهر» به خوزستان وصل می‌شود و در خوزستان نیز محوطه‌های ساسانی مانند «جندی‌شاپور» و «هرمز اردشیر» زیاد هستند، این محوطه محل اقامت‌ شاه‌هایی بوده باشد که از خوزستان به این‌جا می‌آمدند.

او توضیح داد: درنظر داریم، این مسأله را از راه تحلیل مکانی بناهایی که در این محوطه کاوش می‌شوند، ‌بررسی کنیم. علاوه بر این، یک روش تحلیلی دیگر با نام «وردش کاربردی» (Functional variability) وجود دارد که براساس پراکندگی کاربردی مواد مختلف فرهنگی، کاربرد یک بنا را می‌توان تشخیص داد.

عبدی درباره این محوطه گفت: براساس گفته افراد محلی، حدود 10 سال است که در محوطه «برز قواله» حفاری غیرمجاز انجام می‌شود. البته در یکی دو سال گذشته، میزان حفاری غیرمجاز شدت گرفته و بسیاری از بخش‌های محوطه سوراخ شده و  در بخشی از آن، رد بیل مکانیکی نیز دیده می‌شود و تکه‌های زیادی از گچ‌بری سالم و شکسته روی سطح محوطه ریخته شده است.

او افزود: با توجه به این‌که اگر میزان بارش باران‌ خوب باشد این سد، بهمن‌ماه امسال آب‌گیری می‌شود، تلاش می‌کنیم، کاوش نجات‌بخشی را ادامه دهیم. امیدواریم دو یا سه فصل دیگر نیز بتوانیم کار را در این محوطه ادامه دهیم.