حسین کعبی: وقتی فیگو را در جام جهانی زدم....
بحث شیرین اکران!
تازه هنوز مدت زیادی از اختلافات داخلی کانون کارگردانان نگذشته است. هنوز اعضای هیاتمدیره جدید کانون کارگردانان مهرشان خشک نشده بود که سر و کله بحران به شکلی دیگر پیدا شد. این بحران این بار فقط دامنگیر کانون کارگردانان نشد و همه اصناف خانه سینما را تحتالشعاع قرار داد.
در حالی که کانون کارگردانان و اتحادیه تهیهکنندگان برای معرفی نماینده خود در شورای صنفی اکران، دائما دستدست میکردند و معرفی نماینده خود را منوط به معرفی نماینده آن یکی صنف میکردند، ناگهان علیرضا سجادپور مدیر اداره کل نظارت و ارزشیابی با یک اظهارنظر، همه را غافلگیر کرد. سجادپور در دیدار با اعضای شورای صنفی نمایش، خبر از اجرایی شدن جدول اکران از اواخر تیر داد. این بدان معناست که دولت بار دیگر مانند سالهای دهه 60، متولی امور نمایش در کشور شود. واکنشها به این اظهارنظر قابل پیشبینی بود. تقریبا اغلب دستاندرکاران اصناف سینمایی مخالفت خود را با سیاست جدید سجادپور اعلام کردند. علی سرتیپی پخشکننده معروف و سخنگوی شورای صنفی اکران، طرح سجادپور را مبهم ارزیابی کرد و در پاسخ به او ـ مدیر اداره نظارت ـ گفت که با ارائه جزییات این طرح جدید، موارد مبهمش حل خواهد شد. سیروس الوند رئیس جدید کانون کارگردانان اعلام کرد که با راهافتادن و عملی شدن این قانون، شورای صنفی اکران دیگر هیچ مسوولیتی نخواهد داشت و این یعنی انحلال این شورا. سجادپور هم که علاقه زیادی به بحثها و مجادلات رسانهای دارد، صراحتا گفت که ارائه چنین طرحی از آنرو بود که تصور میشد صنف نمیتواند اکران را ساماندهی کند. کیومرث پوراحمد از این زاویه به تصمیمات جدید خرده گرفت که چرا از افراد قدیمی و با تجربهای مانند او و علیرضا داودنژاد به عنوان طرف مشورت استفاده نشده است.
اما نگاهی دوباره به اتفاقات اخیر و مقایسه آن با گذشتهای نهچندان دور، میتواند روشنگر بسیاری از حقایق باشد. نخست باید گفت که دخالت دولت در سینما، به هر شکل ممکن و با هر انگیزه و نیتی، در تضاد با رویکرد خصوصیسازی است. در شرایطی که سینمای دولتی دهه 60، در سالهای پایانی دهه 70 به سمت خصوصی شدن پیش رفت، این سیاست جدید در حکم بازگشت دوباره به همان مبحث «دولتی شدن» است. فعلاً قضاوتی درباره نوع دخالت دولت نداریم و در حال تشریح وضعیت تصدیگری دولت در سینما هستیم. در سالهای دهه 60 و در زمان مدیریت انوار و بهشتی بر سینمای ایران، همه چیز از مرحله تولید تا نمایش تحت اداره و حمایت معاونت سینمایی و بنیاد فارابی بود. دعوت از فیلمسازان برای ساختن فیلمهایی با درونمایههای عرفانی و رواج تفکری که به فیلمهایی معناگرا منجر شد، از این دست اقداماتی بود که تا اواسط دهه 70 هم پایدار ماند.
پس از رفعتوقیف از فیلمهایی مانند «آدمبرفی» و نمایش پر سر و صدای «شوکران»، فروش خوب «لیلا» و گرایش مسعود کیمیایی به فیلمهایی با محوریت جوانان، رفتهرفته ورق برگشت. در همین زمان سیفالله داد زمام امور سینمای ایران را بر عهده گرفت و از سینمای خصوصی و آثار تماشاگرپسند دفاع کرد.
در دوران مدیریت داد، فیلمهای تجاری با وجود نامهایی مانند احمدرضا درویش، بهرام بیضایی، تهمینه میلانی، فریدون جیرانی، مسعود کیمیایی، رخشان بنیاعتماد و حتی ابراهیم حاتمیکیا (با فیلم موفق «آژانس شیشهای») وجههای معتبر پیدا کردند. دیگر فیلم تجاری ساختن، ننگ و عار نبود و در واقع سازوکار سینما به گونهای بود که کارگردانان به فکر ایدههایی باشند که تماشاگر و منتقد و داور را به یکسان جذب خود کند. در این سالها نوع داوریهای جشنواره فجر نیز در حمایت از چنین سینمایی بود.
در زمان ریاست 4 ساله جعفریجلوه بر سینمای ایران، تقریبا همان خطمشی ادامه پیدا کرد و دولت دخالت آشکاری در این زمینه نداشت اما در دوره دوم جواد شمقدری با ایدههای زیادی وارد عرصه مدیریتی شد. او که خود یکی از منتقدان سیاستهای جعفریجلوه بود، پس از انتصابش، ایده «فیلم خوب و سالم و تماشاگرپسند» را مطرح کرد. او که خود سابقه کارگردانی سینما را دارد، اهالی سینما را تا حدودی خوشبین به آیندهکاریاش ساخت. به هر حال او مدیری غیرمرتبط با سینما نبود و خیلی خوب مناسبات تولید و فعالیت را میدانست. رویکرد اولیه شمقدری حمایت از فیلمهای سالم بود. حال که بحث دولتی شدن ضوابط اکران مطرح شده و قرار است جدول زمانبندی اکران فیلمها تا پایان سال منتشر شود باید پرسید که آیا این روش، واکنشی در قبال وضعیت در هم پیچیده اکران این سالهاست یا روشی قطعی که قرار است در سالهای بعد هم تکرار شود. بر همگان روشن است که وضعیت کنونی اکران، چشمانداز روشنی ندارد. گسترش فرهنگ فیلمسازی به شیوه فیلمفارسیهای گذشته و ساخته شدن فیلمهای کمدی مبتذل ریز و درشت و نمایش پیاپی آنها، هر علاقهمند به سینمایی را نگران آینده کرده بود. باید دید که روش جدید دولت، در ضابطهمند کردن اکران فیلمها در بلندمدت چه دستاوردی دارد. آیا در این صورت سینمای ایران مسیر پیشرفت را خواهد پیمود؟ آیا رونق بار دیگر به سینماها باز خواهد گشت؟
اما خبر نهایی بار دیگر از جانب دولت مطرح شد. جواد شمقدری در شرایطی که بحثهای اعتراضی از سوی اصناف سینمایی گستردهتر میشد، در نامهای به علیرضا سجادپور خواستار معلق ماندن طرح جدولبندی اکران شد. به این ترتیب فعلا بحث جدولبندی اکران در تعلیق است و احتمالا در روزهای آینده بابی تازه گشوده خواهد شد.
امان جلیلیان
گفت و گو
