جریان شگفت‌انگیز آب در اعماق اقیانوس

جریان‌های آبی در اعماق اقیانوس‌ها پدیده‌ای است که در مناطق مختلفی از جهان دیده شده‌اند اما به نظر می‌رسد کشف اخیر شما یکی از منحصربه‌فردترین این پدیده‌هاست؟

در اقیانوس‌های جهان ازجمله آرام و آتلانتیک و با استفاده از تکنیک‌های مختلف اکتشافی جریان‌های آبی کوچک و بزرگی شناسایی شده‌اند، با این حال آنچه که در پروژه اخیر شناسایی شده در نوع خود منحصربه‌فرد است. این جریان آبی ابعادی معادل 40 رودخانه آمازون دارد. پس شاید تصور کردن آن هم کمی دشوار باشد.

این پدیده شگفت‌انگیز طبیعی در منطقه‌ای واقع در حاشیه اقیانوس هند و آرام جنوبی قرار دارد و تا سواحل جنوب غرب پرس استرالیا نیز حدود 4200 کیلومتر فاصله دارد. بررسی‌های رایانه‌ای ما نشان می‌دهند که این جریان عظیم آبی تقریبا به فاصله 3 کیلومتری از سطح اقیانوس در جریان است.

مطالعات متعددی در این زمینه انجام شده است که نشان می‌دهد چنین جریان‌های آبی و از جمله این جریان تازه کشف شده در نقش یک گذرگاه با‌اهمیت در شبکه جهانی جریان‌های اقیانوسی قرار داشته و حتی می‌توانند تاثیرات قابل توجهی نیز بر الگوهای آب و هوایی جهان داشته باشند. این یک حقیقت پذیرفته شده علمی است که اقیانوس‌ها به عنوان بخش اعظم زمین در نقش یک فاکتور غیرقابل انکار در شکل‌گیری الگوهای آب و هوایی به شمار می‌آیند. از این رو هر بخشی از آنها ازجمله جریان‌های عمیق آبی می‌توانند در شدت یا کاهش این تاثیرگذاری‌ها اثربخش باشند.

این جریان تازه شناسایی شده حامل آب‌هایی است که غنی از اکسیژن هستند. این آب‌ها در ادامه مسیر طولانی خود به قطب جنوب رسیده و در اعماق بیشتری فرو می‌روند.

دقیقا همین‌طور است. مطالعات طولانی مدت نشان داده‌اند که آب‌های منطقه قطب جنوب مملو از اکسیژن هستند. جریان‌های آبی از جمله جریان آبی تازه کشف شده که راهی آب‌های همیشه سرد و عمدتا یخ‌زده سطحی قطب جنوب می‌شود به عنوان منبع اصلی تامین اکسیژن آب‌های عمیق این منطقه در نظر گرفته می‌شوند و بدون آن حجم این گاز حیات‌بخش بسیار ناچیز خواهد بود.

این یک کشف تازه نیست. در گذشته نیز محققان ثابت کرده‌اند اقیانوس‌ها نقش مهمی در ذخیره‌سازی حرارت و دی‌اکسیدکربن زمین دارند. آنها این ظرفیت را دارند تا حجم قابل توجهی از این گاز گلخانه‌ای را در خود ذخیره‌سازی کرده و آنها را منتقل کنند. هرچه حجم بیشتری از این گاز مخرب گلخانه‌ای در اقیانوس‌ها ذخیره‌سازی شود، سرعت تغییرات جوی زمین کاهش می‌یابد. مجموعه جریان‌های آبی اقیانوس‌های جهان نقش راهبردی در افزایش حجم ذخیره‌سازی گازهای گلخانه‌ای ایفا می‌کنند.

بله، اما تاکنون هیچ اطلاعی درخصوص حجم انتقال آب در آن در اختیار نداشته‌ایم. در گذشته اکتشافات مختلفی صورت گرفته و شواهد روشنی مبنی بر وجود قطعی چنین سیستم آبی در این نقطه‌ جهان به دست آمده بود، با این حال همکاران قبلی ما این توانایی را نداشته‌اند که گستردگی آن را اندازه‌گیری کنند.

برای آغاز این پروژه به گروه بزرگی از محققان و تجهیزات پیشرفته نیاز داشته‌ایم. همکاری مشترکی که با محققان ژاپنی داشته‌ایم نتیجه‌بخش بوده است. اما برای انجام اندازه‌گیری‌های دقیق از تجهیزاتی استفاده کرده‌ایم که با استفاده از لنگرهای مخصوص در عمق 1000 متری آب ساکن شده‌اند. البته لنگر این تجهیزات در بستر اقیانوس که تا 4500 متر عمق دارند قرار می‌گیرد. تجهیزاتی که به کار گرفته‌ایم سرعت جریان آب، دما و میزان شوری محیط را برای 2 سال و به طور مداوم اندازه‌گیری می‌کرده‌اند.

به لطف اندازه‌گیری‌های دقیق و مستمر مشخص شده است این جریان عظیم آبی بیش از 12 میلیون مترمکعب آب در هر ثانیه حمل می‌کند که دمای آن پایین‌تر از صفر درجه سانتیگراد است، البته شاید این پرسش مطرح شود که چرا با وجود کمتر بودن دمای آب از صفر درجه، یخ نمی‌زند. پاسخ کاملا روشن است. وجود ترکیبات نمک در این آب‌ها مانع از یخ زدن آب در حال جریان می‌شود. البته آب تا زمانی یخ نمی‌زند که دمای آن کمتر از 2- درجه سانتیگراد نشود. همچنین سیستم‌های اندازه‌گیری سرعت نیز نشان داده‌اند سرعت آب در این جریان آبی بسیار قابل توجه است. طی 2 سال گذشته سرعت آب به طور متوسط 20 سانتیمتر بر ثانیه بوده است که از این نظر می‌توان آن را قوی‌ترین جریان آبی کشف شده در عمق 3 کیلومتری اقیانوس به حساب آورد.

در نظر داریم نقشه‌برداری دقیقی از این جریان آبی داشته باشیم، چون مطمئن هستیم با تکیه بر آن می‌توانیم تصمیم‌گیری و پیش‌بینی‌های به مراتب دقیق‌تری درباره اوضاع جوی آینده داشته باشیم.

مهدی پیرگزی