آینده رادیو، توسعه در فضای مجازی

من معتقد هستم که حتما رسانه‌ها، بویژه رادیو با سیری که در پیش دارند به مسیری می‌روند که در محیط مجازی جایگاهی داشته و با مخاطب خود تعامل بیشتری داشته باشند. در آنجا که رسانه‌ها در مسیر پیشرفتشان مخاطب‌محورتر می‌شوند و مخاطب اهمیت و ارزش بیشتری می‌یابد، رسانه ما نیز از این قاعده مستثنا نبود، پس طبیعتا به جایی می‌رسیم که باید نقش بیشتری برای مخاطب قائل شویم؛ به همین علت بهترین جایی که می‌توان چنین چیزی را متصور شد، اینترنت است. قاعدتا چون ما نیز در رادیو کار می‌کردیم پیشنهاد راه‌اندازی رادیو اینترنتی ایران صدا را دادیم.

توجه به مخاطب و ارائه محتوای پاک در اینترنت، گسترش فرهنگ و اندیشه ایرانی، تعامل با فارسی‌زبانان و علاقه‌‌مندان به ایران از اهداف اصلی این شبکه است، به دلیل این ویژگی‌ها ما می‌توانیم خود را به عنوان صدای رسمی جمهوری اسلامی ایران در فضای وب معرفی کنیم، قاعدتا اصلی‌ترین هدف ما رساندن پیام جمهوری اسلامی در فضای مجازی به مخاطبان می‌باشد.

مهم‌ترین ویژگی رادیو اینترنتی تعامل با مخاطب و انتخابگری مخاطب در بهره‌برداری از محتوا و حتی مشارکت در تولید و ارائه محتواست.

در دیگر شبکه‌های رادیویی شاید چند برنامه در کل این ویژگی را داشته باشد، اما در رادیو اینترنتی و دیگر رسانه‌های فعال در بستر وب، تعامل با مخاطب جزو ویژگی ذاتی همه برنامه‌هاست.

جامعیت زمان و مکان، پاسخ به تنوع سلایق، اصلاح ساختار یکسویه در رسانه سنتی، دریافت محتوا در زمان دلخواه، محتوای سفارشی، ایجاد توده عظیم محتوا، عرضه حضور مخاطب در رسانه جزو ویژگی‌های این شبکه است. برای مثال پوشش جغرافیایی در رادیوهای سنتی تنها منحصر به مکان‌هایی است که سیگنال‌رسانی در آنجا صورت گرفته باشد، اما در اینترنت هر جایی که اینترنت وجود داشته باشد رادیو اینترنتی نیز وجود دارد، همچنین بی‌نیازی از توجه کامل مخاطب از تفاوت‌های خاص این شبکه اینترنتی نسبت به سایر رسانه‌هاست.

همان طور که می‌دانیم فرهنگ کتابخوانی بین نسل جدید کمرنگ شده و با توجه به شتاب زندگی در داخل و در خارج از ایران، کمتر فرصت کتاب خواندن ایجاد می‌شود و اکثرا وقت کم می‌آورند، یکی از ویژگی‌های کتاب گویا این است که به نوعی نسل جوان را که متعلق به این عصر هستند با کتاب‌هایی که در این زمینه‌ها وجود دارد، آشتی دهد و آنها را نسبت به مطالعه مطلع کند، حالا این مطالعه به صورت شنیداری تبدیل شده است. کتاب‌ها به صورت صوتی تهیه می‌شوند و بسته به موضوع یا نوع کتاب یا توسط گوینده خوانده یا راوی آن را روایت می‌کند یا گاهی کتاب‌ها به صورت نمایشی به کتاب گویا تبدیل می‌شوند.

هدف گذاری بخش خبر به شکلی است که برای هر خبر که منتشر می‌شود صدایی به عنوان سند صوتی یا شاهد صوتی وجود دارد که این مهم‌ترین ویژگی‌ خبر رادیو اینترنتی از نظر فرم و قالب است. گاهی ممکن است شما از مطلب یا خبری مطلع شوید و کسانی که خبر منتسب به آنها است آن را تکذیب نمایند، اما در خبر رادیو اینترنتی سند این اخبار وجود داشته و مخاطب می‌تواند به سند صوتی مراجعه و از آن بهره‌مند شود.

در مرحله اول، سرمایه‌گذاری ما در بخش خبر به گونه‌ای بودکه فقط به اخبار تولیدی رادیو که ارزش خبری فراوان داشت،‌ بسنده می‌کردیم و آن را تبدیل به قالب خبر کرده و همان صوت را به عنوان سند صوتی خبر در کنار آن قرار می‌دادیم. اما در مرحله دوم به تولید برخی موارد پرداختیم که با وظیفه اطلاع‌رسانی ما مرتبط است. این نوع اطلاع‌رسانی در شبکه‌های دیگر به صورت‌های متفاوتی انجام می‌گیرد، در ایران صدا نیز این نوع اطلاع‌رسانی در قالب خبر به مخاطب ارائه و منتقل می‌شود.

یکی دیگر از گام‌های شبکه مرتبط به ارائه اخباری است که توسط مردم و با تکیه بر شهروند خبرنگار صورت می‌گیرد، اخباری که مردم در حوزه‌های مختلف تولید و برای ایران صدا و بخش خبری ایصدا ارسال می‌کنند.

در اینترنت به 4 نکته باید توجه کرد، ما رادیو اینترنتی هستیم،‌ نه رادیو در اینترنت، رادیو در اینترنت یعنی گیرنده ما به جای رادیو،‌ اینترنت است،‌ اما در رادیو اینترنتی باید به خود اینترنت نیز توجه کنیم. پیوند رادیو و اینترنت است که اصالت می‌یابد نه هر کدام به تنهایی و این دو با هم یک مفهوم را تشکیل می‌دهند. اگر دقت نکنیم به جای رادیو اینترنتی بودن، به آرشیو صوتی تبدیل می‌شویم، یعنی جایی می‌شویم که همه موسیقی‌ها، تلاوت‌های قرآن و برنامه‌های سایر رادیوها و موارد مشابه را در اینترنت قرار می‌دهیم، باید به این مسائل توجه کرد و پیوندی بین رادیو و اینترنت برقرار نمود، یعنی باید بتوانیم ابزارهای اینترنت را در خدمت محتوای صوتی قرار دهیم، یکی از این ابزار هم پخش زنده است که روی اینترنت می‌تواند به صورت تصویری باشد. دیگر این که به دلیل خطی بودن رسانه رادیو تنها یک مخاطب می‌تواند در بحث رادیویی شرکت کند، اما در رادیو اینترنتی هزاران نفر دیگر نیز می‌توانند در بحث شما شرکت نمایند و این به وسیله چت روم‌هایی اتفاق می‌افتد که در کنار برنامه قرار دارد.

پخش برنامه زنده است و مخاطب می‌تواند در بحثی که شکل گرفته دخالت نماید، هر کدام می‌توانند نظرات خود را ارائه کرده و حتی با یکدیگر رابطه برقرار کنند و بعد برنامه را به صورت آرشیوی گوش دهند، شما به عنوان مخاطب جدید هم می‌توانید اتاق گفتگو را گوش دهید و هم می‌‌توانید به اصل برنامه رجوع کرده و آن را بشنوید. قاعدتا در رادیو چنین امکانی وجود ندارد، به همین علت است که پخش زنده برای رادیو اینترنتی می‌تواند مهم و مفید باشد، پس در اینجاست که مخاطبان می‌توانند در تولید محتوای جدید و سفارشی مشارکت جدی داشته باشند.

من اعتقاد دارم که رسانه صدا و سیما خیلی با مردم شفاف است و شاید برخی انتقاداتی که از آن می‌شود به دلیل شفاف بودن آن است،‌ رسانه‌‌هایی که خیلی‌ها فکر می‌کنند آزاد هستند خیلی بیشتر از ما محدودیت برای ارائه برنامه‌های خود قائل هستند.

نظام برنامه‌سازی، مجوز و پخش برنامه کاملا از پایین به بالا است. یعنی برنامه‌ساز پیشنهاد طرح،‌ موضوع و ساختار را می‌دهد و بعد برنامه تصویب و ساخته می‌شود. اما مساله‌ای که وجود دارد این است که برخی مسائل ذات رسانه‌های خطی است، رسانه ما مقید است که به اعتقادات تمام مذاهب، قومیت‌ها و‌ ملیت‌ها احترام بگذارد.

برای مثال در رسانه خطی رادیو، در برنامه‌ای مطلبی ارائه می‌شود که شبهه‌ای ایجاد می‌شود و شما به آن شبهه پاسخ می‌دهید و آن مخاطب قانع می‌شود، شاید در اینجا برای هزاران مخاطب دیگر شبهه‌‌ای ایجاد شود که 700 نفر از آنها قانع نشده‌اند، یعنی شما برای 700 نفر شبهه ایجاد نموده‌اید، رسانه اینترنتی ذاتا با این امر متفاوت است و در آن، زمان وجود دارد تا 700 نفر دیگری که برای آنها شبهه‌ای پدید آمده است سوال خود را مطرح کنند و شما پاسخ دهید.

در رسانه خطی با پایان برنامه‌ همه چیز تمام می‌شود، اما در اینترنت تازه برنامه شروع می‌شود، یعنی تازه باید شروع کنیم به این که ارتباط گرفته و پاسخ دهیم. ذات رادیو اینترنتی این‌گونه است که به آن اجازه داده می‌شود به طرح برخی از مواردی که شاید برای بقیه رادیوها امکان نداشته باشد بپردازد و محدودیت و خطوط قرمز کمتری داشته باشد. مخاطب در رادیو اینترنتی می‌تواند سراغ آن قسمتی که نمی‌پسندد، نرود و قسمت دیگری را انتخاب کند. اما در رسانه‌ خطی این‌گونه نیست و مخاطب فقط می‌تواند از آن برنامه استفاده نماید. به همین دلیل ذاتا باعث می‌شود محدودیت کمتری نسبت به سایر رسانه‌ها داشته باشد، خطوط آن نارنجی باشد نه قرمز، به عبارت بهتر محدودیت و خط قرمز کمتری داشته باشیم.

تصور اکثر افراد این است که برنامه‌های موسیقی‌محور برای مردم جذاب‌تر است، اما شاید لازم باشد که گفته شود در اینترنت و یا حداقل در رادیو اینترنتی ایران صدا مردم بیشتر از برنامه‌های مذهبی، معارفی، سیاسی، علمی و ادبی استقبال می‌کنند، در حوزه فرهنگ عمومی مردم بیشتر به مواردی از فرهنگ مراجعه می‌کنند که راجع به سینما، تئاتر و هنرهای نمایشی یا تجسمی صحبت شود.

در حوزه‌های ورزشی غیر از اخبار ورزشی و دیگر حوزه‌ها بیشتر موارد پشت پرده ورزش برای کاربران جذاب است؛ این محتوا می‌تواند راجع به ایران یا حتی بقیه دنیا باشد.

به طور کلی حوزه‌های معارفی، دینی، اندیشه، سیاسی و تا حدودی ادبیات اولویت اول است و بعد از آن موارد ورزشی، علمی، فرهنگی آن هم با نگاه نقادانه برای مخاطبان قابل پذیرش است.

حتما لازم است که درباره رادیو بلاگ در زمان خودش صحبت شود و شاید کمی زود باشد، اما لازم است که خوانندگان تا اینجا بدانند که رادیو بلاگ در 3 فاز طراحی شده است که ان‌شاءالله فاز یک آن قبل از عید نوروز مورد بهره‌برداری قرار می‌گیرد.

کاربران می‌توانند رادیوی خاص خود را با محتوای مورد نظر خود بر روی اینترنت ایجاد نمایند که این بستر را شبکه ایران صدا برای آنها فراهم می‌نماید تا هر کس که علاقه‌مند است از قابلیت‌های ایران صدا استفاده نماید و به ارائه بخش محتوای صوتی مورد نظر خود بپردازد.

حدود 60 درصد از محتوای برنامه‌های کل رادیوها در ایران صدا موجود است، یعنی مخاطبان می‌توانند با مراجعه به سایت ایران صدا برنامه‌های خاص خود را که از دیگر برنامه‌های رادیویی شنیده‌اند در این شبکه بیایند.

مثلا مخاطبانی که یک برنامه نمایشی را دنبال می‌کنند یا مصاحبه و گزارشی را از دست داده‌اند می‌توانند با مراجعه به شبکه ایران صدا آن را دریافت کنند یا حتی مخاطبان خاص رادیو مخصوصا در حوزه فرهنگ و دانش می‌توانند به این شبکه به عنوان منبعی برای رجوع مجدد نگاه کنند و از برنامه‌های سایه اینترنتی استفاده نمایند.

فوق‌العاده خوب، شخصا معتقد هستم که آینده رادیو، توسعه رادیو. در فضای مجازی و پیرو آن ایران صدا است.