کاوش‌های باستان‌شناسی نشان داد

ایران زادگاه سفالگری

سفالگری اصیل ترین هنر و قدیمی ترین صنعت بشری است که به اعتقاد بیشتر محققان و به پشتوانه اشیای به دست آمده از کاوش های باستان شناسی، زادگاه آن ایران است.

کد خبر: ۳۱۳۶۱۰

به گزارش ایرنا، نخستین بار بشر اولیه از ترکیب آب و خاک ماده ای ساخت تا به کمک آن بتواند وسایلی برای گذران زندگی خود بسازد و از باد و آفتاب نیز برای خشک کردن آن استفاده کرد.

سفال برای رسیدن به روند تکاملی خود مراحل مختلفی را طی کرده است. سفال اولیه تنها از ترکیب آب و خاک بوجود آمده بود، اما رفته رفته با کشف آتش و کوره روند ساخت سفال شکل پیشرفته تری یافت.

"حامد برزگر" هنرمند سفالگر در خصوص روند تکامل سفالگری به خبرنگار ایرنا گفت: کشف چرخ سفالگری که اولین نشانه های آن مربوط به سه هزار و پانصد سال پیش از میلاد است، تحول بزرگی در تاریخچه این صنعت بوجود آورد.
وی اظهار داشت: زمانی که دانشمندان آثاری از کوزه های سفالی دودآلود یافتند، آن را نشانه اولیه ای برای پیدایش کوره پخت دانستند.

بسیاری از کتب باستان شناسی تاریخچه کوره پخت را شش هزار سال پیش از میلاد می دانند. پس از این مرحله با پیشرفت بشر و کشف دستاوردهای جدید امکان طراحی و رنگ آمیزی بر روی سفال ها فراهم شد.

علاوه بر اهمیت سفال و سفالگری بعنوان یک هنر-صنعت ساخت دست، آنچه که بیش از هر چیز بر اهمیت این هنر باستانی می افزاید نقش سفال در تاریخ نگاری است چرا که بسیاری از باستان شناسان از سفال بعنوان الفبای باستان شناسی یاد می کنند.

سفالگران در ادوار گوناگون با بهره مندی از آئین های مذهبی، ادبیات و اسطوره ها بر روی انواع ظروف سفالینی، کاشی و پیکره ها همواره آیینه ای از دوره تاریخی خود بودند.

"مهدی معمارزاده" کارشناس مرمت بناهای تاریخی درخصوص اهمیت سفال در بررسی های باستان شناسی به خبرنگار ایرنا توضیح داد: اهمیت سفال در تحقیقات باستان شناسی از این رو است که انسان ها بیشتر خصایص زندگی ازجمله مذهبی، اخلاقی و هنری را با نقش بر سفال می‌نشاندند.

وی تشریح کرد: با بررسی روند تکاملی و روش های بکار رفته در ساخت سفال می توان تاریخ و قدمت یک تمدن را سالیابی کرد، با اینکه قومیت و فرهنگ یک کشور را نیز به کمک سفال می توان شناخت.

به گفته این کارشناس مرمت، شناخت و تحقیق در مورد ویژگی های این یافته ها به باستان شناسان کمک می کند تا تمدن ها و شیوه‌های گوناگون زندگی سازندگان را کشف و نقاط تاریک و مبهم تحقیقات خود را کامل کنند.

روند رو به رشد سفالگری در طول هزاران سال، در هیچ منطقه ای از آسیای غربی مانند ایران نبوده است. آثار بدست آمده از تپه های سیلک کاشان، تخت جمشید فارس، ایلام، شوش، کرمانشاه و ری همه و همه نشان می دهد که ایرانیان جزو نخستین سازندگان این اثر و فلات ایران با تنوع اقلیمی خود یکی از مهمترین خاستگاه های اصلی پیدایش و گسترش صنعت سفالگری در آسیای غربی می باشد.

معمارزاده در این خصوص اظهار داشت: سفال در بررسی های باستان شناسی در رم باستان، یونان و چین از قدمت فراوانی برخوردار است، اما به نظر می رسد قدیمی ترین سفال یافت شده متعلق به تمدن ایرانی باشد.

این کارشناس میراث فرهنگی با بیان اینکه برخلاف تصور بسیاری تمدن جیرفت از تمدن بین النهرین قدمت بیشتری دارد، گفت: قدیمی ترین تمدن و آثار کشف شده در ایران مربوط به منطقه جیرفت کرمان است که سفال های یافت شده در این بخش از روش و تزینات ویژه ای برخوردار است.

به گفته وی، قدمت سفال های کشف شده در این منطقه به 8 تا 10 هزار سال پیش می رسد که بیش از تمدن بین النهرین است.

تاکنون نمونه سفال های پیش از 800 محوطه باستانی ایران، در دوره های فرهنگی پیش از تاریخ، تاریخی و اسلامی فلات ایران در بانک سفال ایران ذخیره شده است؛ از این تعداد بیشترین آنها مربوط به مناطق شمال مرکزی و شمال غرب ایران می باشد.

هنرمندان ایرانی با هزاران فکر و ابتکار خود خاک بی جان را چنان نقش می دهند که گویی در این مشتی خاک و گل، روح دمیده اند؛ اغراق نیست اگر بگوییم امروز در دنیا وقتی نام صنایع دستی به میان می آید، کشور ایران در اذهان تداعی می شود.

بخشی از این صنایع، سفالگری و صنایع وابسته به آن است که در تمام نقاط کشورمان رواج دارد که با توسعه روند صادرات صنایع دستی بر تعداد سفالگران و کارگاه های سفالگری افزوده شده است؛ این عوامل باعث شده است سفالگری نه تنها بعنوان یک رشته هنری، بلکه بعنوان یک شغل و پیشه درآید.

با توجه به سهم صنایع دستی ازجمله تولیدات سفالگری در صادرات غیرنفتی کشور و نقش برجسته این رشته هنری در اشتغال زایی و جبران بخشی از بیکاری ها، لازم است به این حرفه و هنر زیبا توجه ویژه ای شود تا در پس سرامیک های چینی و کریستال های خارجی به فراموشی سپرده نشود.

در چند سال اخیر بازار صنایع دستی ایران با وجود دارابودن مراکز برجسته ساخت سفال و سرامیک مانند لاله جین همدان و مند گناباد، با ورود بی رویه سفال و سرامیک چینی روبرو شده است.که این امر باعث بی رونقی و تعطیلی برخی از این کارگاه های سفالگری و متعاقب آن کمرنگ شدن نقش سفالینه های ایرانی در زندگی ایرانی ها شده است.